DayThat.comDạy Thật
Đọc sách và viết thật

Cha mẹ không có thói quen đọc sách: vẫn giúp con đọc được, bắt đầu từ chính mình

Bố mẹ ít đọc sách mà muốn con đọc: những việc làm được dù bận và không mê sách, cách đọc cùng con lúc chờ đón, câu nói thật lòng và những điều không cần giả vờ.

Under a big tree in a shaded schoolyard, a mother in an off-white linen shirt reads an open book with blank pages on a bench beside her nine-year-old son, late afternoon golden light

Cha mẹ không có thói quen đọc sách vẫn giúp con đọc được, vì điều con cần không phải bố mẹ mê sách, mà là thấy người lớn trong nhà có lúc cầm chữ lên đọc, có chỗ để sách trong tầm tay, và có người hỏi han về điều con đọc. Bạn không cần giả vờ thích đọc. Chỉ cần bắt đầu từ những thứ bạn vốn đã đọc, và cho con thấy điều đó.

Tình huống giả định: anh M làm ca, chị N bán hàng tới tối, cả hai từ nhỏ không quen đọc sách. Nhà có một kệ sách nhỏ gồm sách giáo khoa cũ và vài cuốn truyện được tặng. Cô giáo nhận xét bé P lớp 4 đọc hiểu còn chậm, nên đọc thêm ở nhà. Chị N muốn con đọc nhưng thấy mình chẳng có tư cách khuyên, vì chính mình cả năm không đọc hết một cuốn. Chiều nào chị cũng ngồi ghế đá dưới gốc cây trong sân trường chờ con tan học, tay cầm điện thoại.

Con học đọc từ thứ con thấy, không từ lời khuyên

Trẻ học thói quen phần lớn bằng mắt. Một đứa trẻ thấy bố mẹ về nhà là cầm điện thoại sẽ hiểu rằng lúc rảnh là lúc cầm điện thoại. Điều đó không có nghĩa bố mẹ phải đọc tiểu thuyết dày. Nó chỉ có nghĩa con cần thấy, ít nhất vài lần mỗi tuần, người lớn trong nhà ngồi yên với một thứ có chữ: một tờ báo giấy, một cuốn sách nấu ăn, một quyển hướng dẫn trồng cây, một bài viết dài trên điện thoại được đọc chăm chú.

Điều nhiều cha mẹ không ngờ là con để ý cả cách bạn nói về việc đọc. Câu "Bố đọc chữ là buồn ngủ" nói vui một lần không sao, nhưng nói thường xuyên thì con nghe thành: đọc là việc chán, người lớn không ai thích. Ngược lại, chỉ một câu "Mẹ vừa đọc được cái này hay lắm" sau khi bạn đọc một bài về cách nuôi cá cảnh cũng gieo cho con ý nghĩ rằng đọc mang lại điều thú vị.

Cha mẹ ít đọc có một lợi thế ít ai nhắc: bạn hiểu cảm giác ngại sách. Bạn biết trang chữ dày trông nặng nề thế nào, biết vì sao người ta bỏ cuốn sách sau mười trang. Hiểu điều đó thì bạn sẽ không ép con đọc những thứ quá sức, và kiên nhẫn hơn với những bước nhỏ. Không có gì phải giấu con về điều này.

Bắt đầu từ những gì bạn vốn đã đọc

Không cần đổi mình thành người mê sách. Chỉ cần làm cho việc đọc vốn có của bạn hiện ra trước mắt con:

  1. Liệt kê những thứ có chữ bạn đọc trong tuần: tin tức, công thức nấu ăn, hướng dẫn sửa xe, truyện đăng kỳ trên mạng, bài viết về bóng đá. Thứ nào bạn đọc được trên giấy thì in hoặc mua bản giấy, đọc ở phòng khách thay vì trong phòng riêng.
  2. Chọn một khoảng mười lăm phút mỗi tối, cả nhà ngồi cùng một chỗ, mỗi người cầm một thứ có chữ. Bạn đọc báo, con đọc truyện. Không ai phải đọc sách giống nhau.
  3. Khi đọc thấy điều hay, đọc to một câu cho con nghe: "Con biết không, ở đây nói con bạch tuộc có ba quả tim." Câu chuyện nhỏ đó làm con tò mò về thứ bạn đọc.
  4. Hỏi con về sách của con bằng sự tò mò thật, không phải kiểm tra: "Truyện con đang đọc có ai giống bố không?"
  5. Nếu bạn có thời gian chờ con, như ở sân trường, ở phòng khám, ở bến xe, mang theo một cuốn mỏng cho mình và một cuốn cho con. Ngồi cạnh nhau mỗi người đọc phần của mình trong mười phút chờ.

Sau vài tuần, nhiều cha mẹ ngạc nhiên vì chính mình bắt đầu đọc nhiều hơn. Thói quen đi cả hai chiều: con đọc vì thấy bố mẹ đọc, bố mẹ đọc vì đã hứa với con.

Khi bạn không có giờ ngồi cùng con

Dùng thời gian vốn có, không thêm giờ mới. Mười phút chờ con tan học, mười phút trên xe buýt, mười phút trước khi ngủ. Những khoảng này cộng lại đủ cho một thói quen. Đừng đợi có một buổi tối rảnh trọn vẹn, vì với nhiều gia đình nó không bao giờ đến.

Nhờ ông bà hoặc anh chị. Ông bà ở nhà ban ngày có thể là người nghe cháu đọc to mười phút. Anh chị lớn có thể đọc truyện cho em. Bạn chỉ cần dặn một câu: "Ông nghe cháu đọc, cháu đọc sai cũng không sao, ông cứ nghe thôi."

Nghe sách nói cùng con trên đường. Nếu con được đưa đón bằng xe, một chương truyện đọc to trên loa nhỏ là một cách vào câu chuyện cho cả hai. Sau đó hỏi con một câu về đoạn vừa nghe.

Để sách ở những chỗ con hay ngồi. Một rổ sách cạnh bàn ăn, vài cuốn trên ghế phòng khách, một cuốn trong túi đựng đồ đi chơi. Sách trong tầm tay thì con cầm lên lúc chán. Sách trên kệ cao trong phòng ngủ của bố mẹ thì gần như không ai đụng tới.

Nhắn cô để biết con cần gì. Một tin nhắn ngắn tiết kiệm nhiều thời gian đoán mò: "Thưa cô, bố mẹ đi làm tới tối, ở nhà chỉ kèm con đọc được mười lăm phút. Cô gợi ý cho em nên tập con đọc loại bài gì ạ?"

Làm một góc đọc nhỏ mà không tốn nhiều

Nhà ít đọc thường không có chỗ nào gợi ý rằng ngồi xuống đọc là việc bình thường. Bàn học dành cho bài tập, sofa dành cho ti vi, bàn ăn dành cho bữa cơm. Một góc đọc không cần là một căn phòng hay một bộ bàn ghế mới. Nó có thể là một tấm đệm ngồi cạnh cửa sổ, một chiếc ghế đẩu cạnh đèn đứng, một rổ sách đặt dưới gầm bàn nước. Điều quan trọng là góc đó có ánh sáng đủ, có chỗ tựa lưng, và không có ti vi trong tầm mắt.

Rủ con cùng làm góc đọc vào một ngày cuối tuần. Hỏi con: "Con thích ngồi đọc ở chỗ nào trong nhà nhất?" Câu trả lời đôi khi rất bất ngờ, như gầm cầu thang hay cạnh chậu cây ngoài ban công. Để con chọn chỗ, chọn gối, tự xếp vài cuốn sách vào rổ. Góc do con dựng thì con muốn dùng.

Rổ sách nên ít và thay đổi. Năm sáu cuốn mỗi lần là vừa, gồm cả sách của con và một hai thứ của bố mẹ. Mỗi tháng thay một nửa bằng sách mượn từ thư viện trường hoặc trao đổi với nhà hàng xóm có con cùng tuổi. Sách mới xuất hiện trong rổ là một lời mời lặng lẽ, con đi ngang qua sẽ cầm lên xem. Bạn cũng ngồi ở góc đó vài lần mỗi tuần, để nó không thành chỗ chỉ dành cho trẻ con.

Những việc cha mẹ hay làm vì áy náy

Cha mẹ ít đọc thường thấy áy náy, và áy náy hay đẩy người ta tới những việc tốn kém nhưng ít tác dụng:

Hay làmVì sao ít tác dụngThử làm
Mua một bộ sách lớn đắt tiền về một lầnCon ngợp, sách thành đồ trang tríMỗi tháng con tự chọn một hai cuốn
Đăng ký thêm lớp đọc hiểu cho conThêm giờ học, bớt giờ đọc tự doGiữ mười lăm phút đọc ở nhà mỗi tối
Nói "bố mẹ dốt chữ nên con phải đọc nhiều"Con mang gánh nặng thay bố mẹNói "cả nhà mình cùng tập đọc nhiều hơn"
Giả vờ đọc sách dày trước mặt conCon nhận ra ngay, và thấy đọc là để diễnĐọc thật thứ mình thích, dù là báo hay truyện
Đếm số trang con đọc mỗi ngàyCon đọc lướt cho đủ sốHỏi con một chi tiết con thích

Cái không cần làm: không cần tự học lý thuyết dạy đọc, không cần biết hết sách hay cho thiếu nhi, không cần có phòng đọc riêng. Một góc phòng khách với một chiếc đèn và một rổ sách là đủ cho cả nhà.

Khi con hỏi "sao bố mẹ không đọc mà bắt con đọc"

Câu này sớm muộn sẽ đến, thường từ trẻ lớp 4, lớp 5 trở lên, và nó công bằng. Đừng tránh, cũng đừng cáu. Trả lời thật: "Con nói đúng, bố mẹ ít đọc thật. Hồi nhỏ nhà mình không có sách, lớn lên bận quá nên quen không đọc. Bố mẹ muốn con có cái mà bố mẹ không có, và bố mẹ cũng đang tập lại." Một câu trả lời thật như vậy làm con tôn trọng bạn hơn mọi lời giảng.

Sau đó, biến câu hỏi của con thành một việc chung: "Hay con chọn giúp bố một cuốn, bố đọc, con kiểm tra bố nhé?" Trẻ rất thích được làm người dẫn đường cho bố mẹ. Con sẽ chọn cẩn thận, hỏi bố đọc tới đâu rồi, và trong lúc đó chính con nói chuyện về sách nhiều hơn bất cứ lúc nào.

Nếu bạn đọc chậm hoặc đọc khó vì lâu không đọc, cũng không cần giấu. Cho con thấy bạn đọc một đoạn hai lần mới hiểu, tra một từ lạ, đánh dấu chỗ thích. Con học được rằng đọc không phải việc của người giỏi, mà là việc ai cũng tập được, kể cả người lớn đã lâu không cầm sách.

Sau một tháng: nhà mình có gì khác

Thay đổi ở nhà ít đọc thường nhỏ nhưng thấy được. Sau bốn tuần, nhìn vào những điều sau:

  • Có ít nhất ba bốn tối mỗi tuần cả nhà cùng ngồi với thứ có chữ trong mười lăm phút.
  • Con tự cầm sách lên lúc rảnh, kể cả chỉ vài phút.
  • Con kể về sách mình đọc, hoặc hỏi bạn đang đọc gì.
  • Rổ sách ở phòng khách có dấu hiệu được lật, sách để lệch, có kẹp đánh dấu trang.
  • Chính bạn đọc xong được một thứ dài hơn thường lệ, dù là một cuốn mỏng.

Nếu cô vẫn nhận xét con đọc hiểu chậm sau một thời gian, nhắn cô để biết con khó ở đâu: đọc chữ, hiểu nghĩa từ, hay nắm ý cả đoạn. Mỗi kiểu cần tập một cách khác nhau. Nếu con đọc rất khó khăn dù được tập đều, cô và bác sĩ nhi có thể giúp bạn biết con có cần được đánh giá thêm không.

Câu hỏi thường gặp

Bố mẹ không thích đọc sách thì con có đọc sách được không?

Được, vì điều con cần là thấy người lớn có lúc đọc thứ gì đó, có sách trong tầm tay và có người hỏi về điều con đọc. Bạn không cần mê sách, chỉ cần đọc những thứ vốn thích như báo, sách nấu ăn hay truyện, ở nơi con nhìn thấy. Cả nhà cùng ngồi đọc mười lăm phút mỗi tối là đủ để bắt đầu.

Bận đi làm cả ngày thì làm sao tạo thói quen đọc cho con?

Dùng những khoảng thời gian vốn có như lúc chờ con tan học, lúc trên xe, mười phút trước khi ngủ. Nhờ ông bà hoặc anh chị nghe con đọc. Để sách ở những chỗ con hay ngồi để con tự cầm lên.

Có nên mua nhiều sách một lúc để con đọc dần?

Thường không cần, vì nhiều sách một lúc dễ làm con ngợp và sách thành đồ trang trí. Mỗi tháng để con tự chọn một hai cuốn sẽ hiệu quả hơn. Thư viện trường và thư viện ở địa phương cũng là nguồn sách tốt.

Con hỏi sao bố mẹ không đọc mà bắt con đọc thì trả lời thế nào?

Trả lời thật rằng bố mẹ ít đọc và đang muốn tập lại cùng con. Mời con chọn giúp một cuốn cho bố mẹ đọc. Trẻ thích được làm người dẫn đường và sẽ nói chuyện về sách nhiều hơn.

Đọc báo hay đọc truyện trên điện thoại có tính là làm gương không?

Có, miễn là bạn đọc chữ một cách chăm chú, ở chỗ con thấy, và thỉnh thoảng kể cho con điều bạn vừa đọc. Con khó phân biệt bạn đang đọc hay đang lướt mạng nếu chỉ nhìn điện thoại. Bản giấy giúp con nhận ra rõ hơn.

Con đọc hiểu chậm mà bố mẹ không biết kèm thì làm sao?

Nhắn cô để biết con khó ở phần nào, như đọc chữ, hiểu từ hay nắm ý đoạn văn. Ở nhà giữ mười lăm phút đọc đều đặn và hỏi con một chi tiết con thích. Nếu con đọc rất khó khăn dù tập đều, hỏi cô và bác sĩ nhi về việc đánh giá thêm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138