Con chỉ đọc truyện tranh thì không nên cấm: truyện tranh vẫn là đọc, và con đang mê đọc là điều quý. Việc cần làm là bắc cầu, tức là giữ truyện tranh nhưng mỗi tuần thêm một cuốn có nhiều chữ hơn một chút, cùng đề tài con thích, đọc chung đoạn đầu, và hỏi con những câu khiến con phải nghĩ về câu chuyện chứ không chỉ về tranh. Cấm truyện tranh thường không làm con đọc sách chữ, mà làm con thôi đọc luôn.
Tình huống giả định: bé B lớp 4, mỗi lần đi hiệu sách đều ôm về truyện tranh nhiều tập, đọc ngấu nghiến trong một buổi chiều rồi đòi tập tiếp. Mẹ đưa một cuốn truyện dày toàn chữ, B mở ra, thở dài "Toàn chữ mẹ ơi", rồi đặt lên kệ. Bố lo con quen đọc lướt, lớn lên không đọc nổi một bài dài. Bài này giúp bạn phân biệt khi nào truyện tranh đang giúp con, khi nào nó thành chỗ trốn, và làm gì theo từng tuần.
Truyện tranh giúp con điều gì, và khi nào nó thành chỗ trốn
Truyện tranh không phải đọc hời hợt như nhiều người lớn nghĩ. Để hiểu một trang truyện tranh, con phải nối tranh với lời thoại, đoán chuyện gì xảy ra giữa hai khung hình, nhớ nhân vật nào đang giận ai từ mấy tập trước. Đó là những kỹ năng đọc hiểu thật. Nhiều đứa trẻ lớp 4 nhớ được cả mạng lưới quan hệ của hàng chục nhân vật, việc mà khi học môn Tiếng Việt chúng cũng cần.
Truyện tranh thành chỗ trốn khi con chỉ lướt tranh và bỏ qua lời. Bạn nhận ra điều này khi con đọc xong một tập dày trong mười phút, khi hỏi vì sao nhân vật làm vậy thì con không biết, hoặc khi con đọc đi đọc lại đúng một bộ suốt nhiều tháng mà không hề muốn thử thứ khác. Một dấu hiệu nữa: con nói "Con đọc rồi" nhưng không kể nổi đoạn kết.
Còn một lý do vì sao trẻ lớp 4 hay chững lại ở truyện tranh. Đây là lúc sách dành cho tuổi con bắt đầu dày lên, chữ nhỏ đi, tranh ít dần. Khoảng cách giữa cuốn truyện tranh và cuốn truyện chữ là một bước nhảy lớn. Con chưa đủ sức đọc nhanh để thấy sách chữ hấp dẫn ngay từ trang đầu, nên con quay về chỗ quen thuộc. Việc của cha mẹ là làm bước nhảy đó nhỏ lại.
Bắc cầu từ truyện tranh sang sách nhiều chữ trong một tháng
Thay vì đổi hẳn, bạn đi từng bậc nhỏ. Mỗi bậc giữ khoảng một tuần, con thấy dễ thì đi tiếp, thấy nặng thì ở lại thêm:
- Tuần một: giữ nguyên truyện tranh, chỉ ngồi đọc cùng con một tập và đọc to lời thoại theo giọng từng nhân vật. Hỏi một câu về nhân vật chứ không về tranh: "Con nghĩ sao bạn ấy lại nói dối bố mình ở đoạn này?"
- Tuần hai: tìm sách có tranh minh hoạ nhiều nhưng lời kể nằm ngoài khung, kiểu nửa trang tranh nửa trang chữ, cùng đề tài con mê. Con mê truyện phiêu lưu thì tìm sách phiêu lưu, con mê bóng đá thì tìm sách về một đội bóng.
- Tuần ba: bạn đọc to chương đầu của một cuốn sách chữ mỏng, dừng ở chỗ hồi hộp, để sách lại cạnh chỗ con hay ngồi. Không nhắc con đọc tiếp.
- Tuần bốn: cùng con ra hiệu sách hoặc thư viện, để con tự chọn một cuốn chữ trong một kệ bạn đã chỉ ra. Nói: "Con chọn một cuốn ở kệ này, cuốn nào cũng được, mẹ trả tiền cuốn đó và một tập truyện tranh con thích."
- Sau đó giữ nhịp: mỗi tuần một cuốn chữ và các tập truyện tranh như cũ. Không đổi tỉ lệ bằng cách cắt bớt truyện tranh.
Nhiều cha mẹ thấy lạ là sau vài tuần, chính con tự giảm truyện tranh. Không phải vì bị cấm, mà vì con đã tìm ra một kiểu sách khác cũng có chuyện hay. Nếu con vẫn quay về truyện tranh nhiều, cũng không sao, miễn là con có đọc thêm sách chữ đều đặn.
Ở hiệu sách: cách để con tự chọn mà không chọn toàn truyện tranh
Đi vào lúc vắng. Buổi sáng cuối tuần hoặc đầu giờ chiều hiệu sách ít người, con có thời gian đứng lâu ở một kệ, rút từng cuốn ra xem. Đi lúc đông thì con kéo bạn thẳng tới quầy truyện tranh rồi đòi về.
Giới hạn kệ, không giới hạn cuốn. Chỉ cho con hai ba kệ hợp tuổi, để con chọn tự do trong đó. Con được chọn thật, chỉ là trong một khoảng bạn đã lọc. Câu nói: "Ở mấy kệ này con thích cuốn nào thì lấy, không cần hỏi mẹ."
Đọc thử trang đầu ngay tại chỗ. Rủ con đứng đọc hai trang đầu. Nếu tới cuối trang thứ hai con muốn biết chuyện gì xảy ra tiếp, đó là cuốn đáng mua. Nếu con đọc mà mắt cứ nhìn sang chỗ khác, đặt lại, chọn cuốn khác, không tiếc.
Mua kèm, không mua thay. Mua một cuốn chữ kèm một tập truyện tranh. Nếu buộc con bỏ truyện tranh mới được mua sách khác, con sẽ thấy sách chữ là thứ đã lấy mất của mình.
Cha mẹ cũng chọn một cuốn cho mình. Con thấy bạn đứng đọc, cân nhắc, rồi mua một cuốn cho bạn. Hình ảnh này dạy con nhiều hơn mọi lời giảng rằng người lớn cũng đọc sách.
Câu hỏi để con nghĩ về câu chuyện, không phải trả bài
Sau khi con đọc xong một tập truyện tranh hay một chương sách, câu hỏi kiểu "Truyện nói về cái gì?" thường chỉ nhận được một cái nhún vai. Câu hỏi như vậy quá rộng, và nghe giống câu cô hỏi trên lớp. Những câu hỏi dưới đây hẹp hơn, khiến con muốn trả lời vì con có ý kiến.
Hỏi về lựa chọn của nhân vật: "Nếu con là cậu bé đó, con có mở cánh cửa ấy không?" Hỏi về chỗ con thấy vô lý: "Có đoạn nào con thấy nhân vật làm vậy là kỳ không?" Hỏi để con đoán: "Con đoán tập sau ai sẽ phản bội nhóm?" Hỏi về cảm xúc: "Đoạn nào làm con hồi hộp nhất?" Và đôi khi, để con dạy lại bạn: "Bố chưa đọc bộ này, con kể bố nghe nhân vật chính là người thế nào."
Khi con trả lời, đừng sửa thành câu đúng. Con nói nhân vật phản diện thật ra tốt, hãy hỏi tiếp vì sao con nghĩ vậy. Lắng nghe một lý lẽ ngô nghê nhưng là của chính con có giá trị hơn nhiều so với việc con lặp lại ý của người lớn. Mỗi lần chỉ hỏi một hai câu thôi, hỏi năm câu liền là thành buổi kiểm tra.
Câu hỏi về truyện tranh và sách chữ có thể giống nhau. Điều này giúp con thấy hai loại sách không khác nhau như con tưởng, chỉ là một bên kể bằng tranh, một bên kể bằng chữ.
Cấm, ép và so: ba việc làm con xa sách hơn
Lo lắng của cha mẹ là có lý, nhưng cách phản ứng nhanh nhất thường lại khiến con xa sách. So sánh dưới đây giúp bạn chọn cách khác:
| Hay làm | Con hiểu thành | Thử làm |
|---|---|---|
| Tịch thu truyện tranh, chỉ cho đọc sách chữ | Thứ mình thích bị lấy đi, sách chữ là hình phạt | Giữ truyện tranh, thêm sách chữ cùng đề tài |
| Chê truyện tranh là vô bổ trước mặt con | Sở thích của mình bị coi thường | Hỏi con về nhân vật, cho thấy bạn tôn trọng thứ con đọc |
| Đưa cuốn sách dày cha mẹ từng đọc hồi bé | Sách cũ, chữ nhỏ, không hợp với mình | Để con chọn trong vài kệ đã lọc |
| Đặt chỉ tiêu mỗi tháng một cuốn sách chữ | Đọc để đủ số, đọc lướt cho xong | Đọc chung chương đầu, để con tự quyết đọc tiếp |
| Nhắc bạn cùng lớp đã đọc được sách dày | Mình kém hơn bạn | Chỉ nhắc tới những gì con đã đọc được |
Có một điều cần làm rõ với cả nhà, nhất là ông bà: truyện tranh không làm con hư. Nếu ông bà hay mắng khi thấy cháu cầm truyện tranh, bạn nên nói riêng với ông bà là cả nhà đang tập cho cháu đọc thêm sách chữ từ từ, nhờ ông bà khen khi thấy cháu đọc bất kỳ thứ gì. Nội dung truyện có bạo lực hay không hợp tuổi thì lại là chuyện khác, bạn nên lật xem trước rồi mới mua.
Sau một tháng: nhìn vào đâu để biết con đang đi đúng
Đừng đo bằng tỉ lệ truyện tranh và sách chữ. Hãy chú ý những thay đổi nhỏ: con tự cầm một cuốn chữ lên đọc khi chẳng ai nhắc, con đọc hết một chương mà không hỏi còn bao nhiêu trang, con kể lại một đoạn trong sách chữ trong bữa ăn, hay con hỏi mua phần tiếp theo của cuốn sách chữ vừa đọc. Chỉ cần một hai điều như vậy là cây cầu đã bắt đầu đứng được.
Nếu sau một tháng con vẫn từ chối mọi cuốn sách chữ, thử nhìn lại ba điều. Sách có quá khó so với sức đọc của con không, thử bằng cách cho con đọc to một trang. Đề tài có thật sự là thứ con thích không, hay là thứ bạn nghĩ con nên thích. Và giờ đọc có rơi vào lúc con đã quá mệt không. Thường chỉ cần chỉnh một trong ba điều này là đủ. Ghi lại vài dòng mỗi tuần, cuốn nào con bỏ dở ở trang mấy, cuốn nào con đọc hết, sẽ giúp bạn thấy quy luật rõ hơn là dựa vào cảm giác lúc đang sốt ruột.
Nếu con đọc to một trang sách chữ hợp tuổi mà vẫn vấp nhiều, đọc rất chậm, hay đọc xong không nhớ nổi ý chính dù câu chuyện đơn giản, bạn nên hỏi cô chủ nhiệm. Câu nhắn mẫu: "Thưa cô, ở nhà con đọc truyện tranh rất say nhưng đọc sách chữ thì nhanh mệt và khó nhớ ý, cô thấy ở lớp con đọc hiểu thế nào ạ?" Nếu cô cũng thấy vậy, nên khám mắt và hỏi bác sĩ nhi về việc đánh giá khả năng đọc. Phần lớn trường hợp, con chỉ cần thêm thời gian và sách vừa sức.
Câu hỏi thường gặp
Truyện tranh có làm con kém đọc hiểu không?
Không, truyện tranh vẫn rèn cho con nối ý, đoán diễn biến và nhớ nhân vật. Vấn đề chỉ xuất hiện khi con lướt tranh mà bỏ qua lời, hoặc khi đó là loại sách duy nhất con đọc. Bạn chỉ cần thêm sách chữ dần dần chứ không cần bỏ truyện tranh.
Con lớp 4 đọc bao nhiêu sách chữ mỗi tháng là đủ?
Không có con số đúng cho mọi đứa trẻ, và đặt chỉ tiêu thường khiến con đọc lướt. Một cuốn mỏng mỗi tuần là nhịp dễ giữ cho nhiều gia đình. Quan trọng hơn là con có đọc đều và có muốn đọc tiếp hay không.
Có nên cấm truyện tranh trong mùa thi?
Không cần cấm hẳn, chỉ cần giữ giờ đọc truyện ở mức vừa phải sau khi đã xong việc học. Đọc truyện tranh lúc nghỉ còn giúp con thư giãn. Cấm đột ngột có thể làm con đọc lén và mất thời gian hơn.
Làm sao biết truyện tranh có nội dung không hợp tuổi?
Bạn nên lật xem vài tập trước khi mua, chú ý hình ảnh bạo lực, lời thoại thô tục và mức độ phân loại tuổi in ở bìa sau. Nếu chưa rõ, hỏi người bán hoặc đọc thử cùng con một tập đầu. Nói với con lý do khi bạn không đồng ý một bộ nào đó.
Con chỉ đọc truyện tranh trên điện thoại thì sao?
Đọc trên màn hình dễ bị cuốn sang xem video và khó kiểm soát thời gian. Bạn nên ưu tiên bản giấy, đặt giờ dùng điện thoại rõ ràng và đọc truyện ở chỗ chung của gia đình. Nếu chỉ có bản điện tử, ngồi gần và đặt hẹn giờ.
Con đọc sách chữ nhưng không nhớ gì thì làm thế nào?
Thử cho con đọc sách mỏng hơn và chia thành đoạn ngắn, mỗi tối một chương. Sau mỗi chương hỏi một câu về điều con thấy thú vị, không hỏi để kiểm tra. Nếu tình trạng kéo dài dù sách đã vừa sức, nên hỏi giáo viên chủ nhiệm.