DayThat.comDạy Thật
Đọc sách và viết thật

Con học văn mẫu: giúp con lớp 6 viết bằng ý của mình thay vì chép bài có sẵn

Con lớp 6 thuộc làu bài văn mẫu, đổi đề là bí: cách nhận ra con đang chép hay đang viết, việc làm tối nay, câu hỏi gợi ý và điều cha mẹ không cần làm.

A twelve-year-old Vietnamese girl in a cornflower blue shirt bent over a notebook with blank pages at a café table by a window, side view, soft morning light

Khi con học văn mẫu, cha mẹ không cần cấm hay giấu sách đi; việc cần làm là cho con một chỗ để viết bằng ý của mình: nói trước khi viết, kể chuyện thật của con, viết nháp ngắn mười dòng rồi mới so với bài mẫu nếu muốn. Con chép văn mẫu thường không phải vì gian, mà vì con chưa biết bắt đầu từ đâu và sợ viết sai. Khi con có cách bắt đầu, nhu cầu chép tự giảm.

Tình huống giả định: bé E lớp 6, mỗi lần có bài tập làm văn là mở cuốn văn mẫu ra đọc, rồi viết lại gần như nguyên văn, chỉ đổi tên người. Bài tả mẹ của con có câu "mẹ em năm nay bốn mươi tuổi, dáng người thon thả", trong khi mẹ con ba mươi tư tuổi và chẳng ai trong nhà dùng chữ "thon thả". Đến bài kiểm tra trên lớp đề hơi khác, con viết được nửa trang rồi dừng. Bài này dành cho cha mẹ muốn giúp con viết thật mà không phải ngồi viết hộ.

Đọc bài con viết, nhận ra con đang chép hay đang viết

Bài văn chép theo mẫu thường có vài dấu hiệu dễ thấy khi bạn đọc chậm. Câu văn trơn tru, nhiều từ đẹp, nhưng không có chi tiết nào thuộc về riêng nhà mình. Tả mẹ thì mẹ có "đôi mắt hiền từ", "mái tóc đen óng", nhưng không có cái kẹp tóc màu xanh mẹ hay cài, không có tiếng mẹ gọi con dậy mỗi sáng. Kể kỷ niệm thì luôn là một lần ốm được mẹ chăm, dù con chưa ốm nặng bao giờ. Những bài như thế đọc lên thấy được, nhưng ai trong lớp cũng viết ra được đúng bài đó.

Bài con tự viết thì thường vụng hơn, câu ngắn, có chỗ lặp từ, có chỗ chuyển ý đột ngột. Nhưng trong đó có những thứ chỉ con mới biết: mẹ hay để quên chìa khoá xe trong tủ lạnh, bố cắt móng tay cho con ở ban công. Đó là dấu hiệu con đang nhìn vào đời sống của mình để viết, tức là con đang học viết thật.

Một cách kiểm nhẹ nhàng: bạn chọn một câu hay nhất trong bài và hỏi con "Câu này con nghĩ ra lúc nào thế, kể mẹ nghe xem?" Nếu con tự nghĩ, con thường kể được ngay lúc nào, nhìn thấy gì. Nếu con chép, con sẽ ngập ngừng hoặc nói thật. Dù con trả lời thế nào, đừng biến lúc đó thành buổi tra hỏi. Bạn chỉ cần biết để giúp đúng chỗ.

Vì sao con tìm tới văn mẫu

Con không biết bắt đầu từ đâu. Đề bài yêu cầu tả một người thân, con nghĩ tới mẹ nhưng không biết chọn gì để tả trước. Văn mẫu cho con sẵn một trình tự: ngoại hình, tính tình, kỷ niệm, tình cảm. Con dựa vào đó vì nó là lối duy nhất con thấy.

Con sợ viết sai. Từ tiểu học, nhiều bài của con bị gạch đỏ ở những câu con tự nghĩ, còn câu giống mẫu thì được khen. Con học được rằng câu an toàn là câu của người khác. Đây là chuyện của thói quen chứ không phải lỗi của ai.

Con thiếu chất liệu. Một đứa trẻ đi học cả ngày, tối làm bài, cuối tuần học thêm thì có rất ít thời gian quan sát. Đề bảo tả cảnh chợ quê mà con chưa từng đi chợ quê, con không có gì để viết ngoài bài mẫu.

Con hết giờ. Bài văn thường làm cuối buổi tối, khi con đã mệt. Chép là cách nhanh nhất để xong. Nhiều khi chỉ cần dời bài văn lên làm trước, con đã tự viết được nhiều hơn.

Tối nay: một buổi viết thật trong ba mươi phút

Lần đầu bạn ngồi cùng con. Chọn bàn ăn hoặc một bàn có cửa sổ, cất cuốn văn mẫu sang một bên chứ không giấu, rồi đi theo thứ tự:

  1. Năm phút nói trước khi viết. Hỏi con về chính người hay cảnh trong đề, không hỏi về bài văn: "Nếu chỉ được kể một điều về bà nội, con kể điều gì?" Ghi nhanh ba bốn ý con nói ra một tờ nháp, đúng lời con.
  2. Năm phút tìm chi tiết. Với mỗi ý, hỏi tiếp một câu nhìn thấy được: "Lúc bà làm thế, bà mặc gì, bà nói gì?" Chi tiết là thứ biến câu chung chung thành câu của riêng con.
  3. Mười lăm phút con viết nháp một mình. Bạn rời bàn hoặc ngồi đọc sách gần đó. Dặn con: "Viết lộn xộn cũng được, sai chính tả cũng được, mình sửa sau."
  4. Năm phút đọc lại cùng nhau. Bạn chỉ khen đúng một chỗ cụ thể: "Câu bà đếm tiền lẻ bằng ngón tay cái làm mẹ nhìn thấy bà luôn." Rồi hỏi con muốn sửa chỗ nào.
  5. Nếu con muốn đọc văn mẫu, để con đọc sau khi đã có nháp. Khi ấy con đọc như người đi học cách sắp xếp, không còn chép nguyên câu.

Buổi đầu bài có thể chỉ mười dòng. Mười dòng của con quý hơn hai trang chép. Từ buổi thứ hai, bạn giảm dần phần ngồi cạnh, chỉ giữ năm phút nói trước khi viết.

Việc cha mẹ hay làm và cách thử khác

Cha mẹ lo khi thấy con chép, và phản ứng đầu tiên thường đi theo hai hướng: cấm hẳn hoặc viết hộ cho nhanh. Bảng dưới đây giúp bạn chọn đường giữa:

Hay làmVì sao phản tác dụngThử làm
Thu cuốn văn mẫu, cấm đọcCon chép từ nơi khác, và thấy viết là việc bị canhĐể sách ở đó, chỉ đổi thứ tự: nháp trước, đọc sau
Đọc cho con chép một đoạn của bố mẹĐó vẫn là văn mẫu, chỉ là của người nhàHỏi để con nói ra, ghi đúng lời con
Sửa từng câu cho hay hơnBài thành của người lớn, con mất phần mìnhChỉ sửa chính tả, giữ nguyên ý và giọng của con
Chê "viết gì mà cụt lủn thế"Con quay lại chép cho dàiHỏi thêm một chi tiết để con tự viết dài ra
So bài con với bài được điểm cao của bạnCon học cách viết giống bạn, không giống mìnhSo bài tuần này với bài tuần trước của chính con

Cái không cần làm: không cần mua thêm sách văn mẫu khác cho đủ đề, không cần cho con đi học thêm môn Văn chỉ vì con chép mẫu. Thứ con thiếu là thói quen nghĩ trước khi viết, và việc đó tập được ở bàn ăn nhà mình.

Khi con nói "không viết được đâu" hoặc đòi chép cho xong

Có những tối con đặt bút xuống và nói "Mẹ ơi con không nghĩ ra gì hết, cho con chép đi, mai nộp rồi." Đây là lúc dễ cãi nhau nhất. Nếu đúng là sắp hết giờ và con đã mệt, đừng biến tối đó thành trận chiến. Bạn nói thẳng: "Tối nay con cứ làm như con thấy được, nhưng cuối tuần mình thử viết lại một đoạn bằng chuyện thật nhà mình nhé." Giữ được nếp quan trọng hơn thắng một tối.

Nếu con còn sức, đổi việc viết thành việc kể. Bật ghi âm trên điện thoại, nhờ con kể lại chuyện như kể cho em họ nghe, khoảng hai phút. Nghe lại cùng nhau, con sẽ thấy mình có rất nhiều chi tiết. Chép lại lời kể đó lên giấy, sửa cho thành câu, là đã có một bản nháp thật.

Với trẻ lớp 8, lớp 9, có lúc con phản bác: "Viết theo mẫu thì điểm cao hơn mà bố." Đừng tranh luận về điểm. Nói điều bạn thật sự nghĩ: "Có thể. Nhưng lúc đi thi đề không giống mẫu thì con cần có cách tự viết. Bố muốn con có cái đó." Rồi để con tự chọn ở những bài không quan trọng.

Cho con chất liệu thật trong tuần, không chỉ lúc ngồi vào bàn

Phần lớn bài văn chép mẫu bắt đầu từ chỗ con không có gì để viết. Vì thế việc giúp con viết thật không chỉ nằm ở buổi tối làm bài, mà nằm ở những phút nhỏ trong tuần. Khi đi chợ cùng con, bạn hỏi "Con thấy bà bán cá làm gì đầu tiên khi có khách?" Khi ngồi chờ ở phòng khám, bạn cùng con đoán xem mỗi người đang lo chuyện gì. Những câu hỏi nhìn thấy được như vậy tập cho con thói quen để ý, và thói quen đó chính là nguồn chi tiết khi con viết.

Một cách khác là cuốn sổ tay nhỏ để trong cặp. Mỗi ngày con ghi một điều con thấy lạ hoặc buồn cười, chỉ một dòng, không cần câu hoàn chỉnh: "chú bảo vệ cho mèo ăn bánh mì", "cô dạy Toán đổi kính mới". Bạn không đọc sổ nếu con không đưa. Khi có bài văn, con lật sổ ra và thường tìm được ngay chuyện để kể.

Bữa cơm tối cũng là chỗ tập rất tốt. Mỗi người trong nhà kể một chuyện nhỏ trong ngày, bố mẹ kể trước. Con nghe cách người lớn kể có đầu có cuối, có chi tiết, và học được mà không cần ai giảng. Lúc con kể, hỏi thêm một câu thôi, kiểu "Rồi bạn ấy nói gì?", chứ đừng sửa cách kể. Trẻ được kể chuyện mỗi tối thường viết ít vấp hơn, vì viết lúc đó chỉ còn là chép lại điều mình đã quen nói. Việc này không tốn thêm giờ nào trong lịch học của con.

Sau ba tuần: nhìn vào đâu, và khi nào nhắn cô

Đừng nhìn vào điểm bài văn trong ba tuần đầu, vì bài tự viết có khi điểm thấp hơn bài chép. Nhìn vào những điều sau:

  • Con mở đầu bài bằng chuyện của con thay vì câu mở bài chung.
  • Trong bài có ít nhất một chi tiết chỉ nhà mình mới có.
  • Con tự làm bước nói trước khi viết mà không cần nhắc, kể cả chỉ nghĩ trong đầu.
  • Con đọc văn mẫu để xem cách sắp xếp, rồi gập lại và viết.
  • Bài trên lớp, khi không có mẫu, con viết được dài hơn trước.

Nếu bạn muốn biết ở lớp con viết thế nào, nhắn cô bộ môn một câu ngắn, giọng hỏi chứ không giọng xin: "Thưa cô, ở nhà con đang tập tự viết thay vì đọc mẫu, bài con có thể vụng hơn trước. Cô thấy con cần tập thêm phần nào để bố mẹ kèm ở nhà ạ?" Lời nhận xét của cô sẽ cho bạn biết nên tập ở đâu tiếp.

Câu hỏi thường gặp

Có nên cấm con đọc sách văn mẫu không?

Không cần cấm, vì cấm thường khiến con tìm mẫu ở nơi khác và coi việc viết là thứ bị canh. Chỉ cần đổi thứ tự: con viết nháp của mình trước, sau đó mới đọc bài mẫu để học cách sắp xếp ý. Đọc như vậy con sẽ ít chép nguyên câu.

Con tự viết thì điểm thấp hơn chép mẫu, có sao không?

Trong vài tuần đầu điểm có thể thấp hơn, và đó là chuyện bình thường khi con đang tập một cách viết mới. Điều nên theo dõi là bài của con có chi tiết riêng và mạch lạc dần lên không. Bạn có thể nhắn cô để biết con cần tập thêm phần nào.

Làm sao giúp con có ý để viết?

Cho con nói trước khi viết khoảng năm phút, hỏi về chính người hoặc cảnh trong đề chứ không hỏi về bài văn. Ghi lại đúng lời con nói, rồi hỏi thêm một chi tiết nhìn thấy được cho mỗi ý. Thói quen quan sát việc nhỏ hằng ngày cũng cho con thêm chất liệu.

Có nên viết sẵn một đoạn cho con tham khảo?

Không nên, vì đoạn của cha mẹ vẫn là một bài mẫu và con sẽ chép theo. Bạn giúp tốt hơn bằng cách hỏi để con tự nói ra ý của mình. Phần sửa thì chỉ nên sửa chính tả, giữ nguyên giọng của con.

Con lớp 9 nói học văn mẫu mới đủ điểm thi thì trả lời sao?

Đừng tranh luận về điểm mà nói rõ điều bạn mong: con có cách tự viết khi gặp đề lạ. Để con tự chọn cách làm ở những bài thường ngày, còn bạn giữ thói quen nói trước khi viết với con. Nếu cần, con có thể hỏi cô bộ môn cách ôn phù hợp.

Khi nào cần trao đổi với giáo viên về chuyện con chép mẫu?

Khi con đã tập tự viết vài tuần mà vẫn rất khó viết được vài câu, hoặc khi bạn muốn biết ở lớp con viết thế nào. Nhắn cô bộ môn bằng giọng hỏi cách kèm con ở nhà, không xin điểm. Cô thường chỉ ra được phần con cần tập tiếp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138