DayThat.comDạy Thật
Thi cử và áp lực điểm số

Con thi trượt: những ngày đầu sau kết quả và cách cả nhà cùng bước tiếp

Con trượt kỳ thi vào lớp 6 hay lớp 10 nguyện vọng đầu. Nói gì ngày có kết quả, những tuần sau làm gì, và cách giúp con khép lại chuyện này mà không mang theo mãi.

Over-the-shoulder view along a riverside railing in the early evening, a Vietnamese girl in a navy polo shirt sitting on a bench beside her mother, calm water, fading golden light

Khi con thi trượt, những ngày đầu cha mẹ chỉ cần làm ba việc: ở cạnh con, nói rõ bố mẹ không thất vọng về con người con, và giữ cho sinh hoạt trong nhà bình thường; chuyện lớp, trường, phương án tiếp theo để vài hôm sau, khi con đã ngủ được và ăn được. Một kỳ thi trượt là chuyện buồn thật, cha mẹ không cần giả vờ là không sao. Nhưng nó là một khúc quanh, không phải cánh cửa đóng lại.

Tình huống giả định: chị D lớp 9 thi vào lớp 10, không đỗ nguyện vọng đầu. Hôm có kết quả, con đóng cửa phòng cả buổi chiều. Gần tối, mẹ rủ con ra bờ sông đi bộ. Hai mẹ con ngồi trên ghế đá, con nói: "Con làm bố mẹ xấu hổ rồi." Bài này đi qua những câu nói cho buổi chiều ấy, việc làm trong những tuần sau, và cách nhà mình nhìn kỳ thi ở mức một gia đình.

Ngày có kết quả: điều con cần nghe trước nhất

Câu con nói ra đầu tiên thường không phải về điểm, mà về bố mẹ: con làm bố mẹ buồn, con làm mọi người xấu hổ, con phụ công bố mẹ. Đứa trẻ trượt thi mang hai nỗi buồn cùng lúc, nỗi buồn của mình và nỗi lo đã làm khổ người thân. Vì vậy câu đầu tiên của cha mẹ cần gỡ nỗi lo thứ hai: "Mẹ không xấu hổ. Mẹ buồn cùng con vì con đã cố gắng nhiều, chứ không buồn vì con."

Không cần vội tìm lời an ủi kiểu "trường kia cũng tốt mà" hay "trượt cũng chẳng sao". Con đang buồn thật, và những câu ấy làm con thấy nỗi buồn của mình bị gạt đi. Có thể chỉ ngồi cạnh, im lặng, để con khóc nếu con muốn. Nếu con hỏi "Giờ con phải làm sao?", trả lời: "Hôm nay chưa cần biết. Mấy hôm nữa cả nhà mình ngồi bàn. Hôm nay con chỉ cần ăn tối với mẹ thôi."

Trong nhà, thống nhất nhanh với mọi người: không ai hỏi con điểm cụ thể từng môn, không ai bàn chuyện này trên điện thoại khi con ở gần, không ai trả lời họ hàng thay con. Ông bà, cô chú gọi tới hỏi thăm, bố mẹ trả lời ngắn và cảm ơn.

Người bố thường lúng túng nhất trong ngày này. Nhiều ông bố không quen nói chuyện cảm xúc, nên chọn cách im lặng, hoặc nói một câu cứng như "thôi, lo mà học tiếp". Con dễ hiểu sự im lặng ấy thành thất vọng. Bố không cần nói dài, chỉ cần một việc nhỏ: gõ cửa phòng, đặt cốc sữa lên bàn, nói "Bố ở ngoài phòng khách, con cần gì thì gọi bố." Hoặc tối đó chở con đi mua một thứ lặt vặt. Với một đứa trẻ mười lăm tuổi, bố ở cạnh mà không hỏi gì đã là một lời an ủi đủ rõ.

Ba bốn ngày đầu: giữ nhà bình thường

Ngủ, ăn, đi lại như mọi ngày. Con có thể muốn nằm lì trong phòng. Không ép con ra ngoài, nhưng giữ giờ ăn cơm chung. "Bảy giờ ăn cơm nhé con, mẹ nấu canh chua con thích." Bữa cơm đều đặn là cái neo nhỏ giữ con lại với nếp sống.

Không lật lại bài thi. Cha mẹ hay muốn biết con sai ở đâu, môn nào kéo điểm. Tuần đầu chưa phải lúc. Việc xem lại ấy, nếu cần, để sau khi con đã ổn và chỉ khi con muốn.

Giúp con trả lời bạn bè và người quen. Con có thể sợ đi ra ngoài vì bị hỏi. Cùng con nghĩ sẵn một câu: "Tớ không đỗ trường đó, đang tính trường khác." Có một câu sẵn giúp con bớt lúng túng. Nếu con muốn tạm rời nhóm lớp vài hôm cho đỡ đọc tin bạn bè khoe đỗ, cứ để con làm vậy.

Để ý cảm xúc của chính mình. Cha mẹ cũng buồn, cũng hụt hẫng, nhất là khi đã đầu tư nhiều năm. Nói chuyện với người lớn khác, vợ chồng nói với nhau, nhưng tránh nói trước mặt con những câu như "bao nhiêu tiền học thêm đổ sông đổ biển".

Cho phép con được buồn vài ngày. Buồn là bình thường. Không cần ép con vui lên ngay, cũng không cần đưa con đi chơi xa để quên. Một cuộc đi dạo bờ sông chiều, một bữa ăn ngoài nhẹ nhàng là đủ.

Tuần sau đó: bàn phương án cùng con

Khi con đã ngủ được, ăn được, đó là lúc ngồi lại. Với kỳ thi vào lớp 10, phương án tiếp theo phụ thuộc vào quy định tuyển sinh hiện hành của tỉnh, thành phố; với thi vào lớp 6 ở các trường có tuyển, con vẫn được học lớp 6 ở trường theo tuyến. Thứ tự gợi ý:

  1. Bố mẹ tìm hiểu trước các lựa chọn thực tế: nguyện vọng tiếp theo, trường khác trong khu vực, hạn nộp hồ sơ. Hỏi giáo viên chủ nhiệm lớp 9 và đọc thông báo của nhà trường, Sở GD&ĐT; không dựa vào tin đồn trên nhóm Zalo.
  2. Ngồi với con ở nơi thoải mái, đặt các lựa chọn lên bàn, nói rõ cái nào có thời hạn. Câu mở: "Mẹ tìm hiểu được mấy hướng này. Con nghe xem, rồi nói con nghĩ gì."
  3. Hỏi con điều con muốn ở trường mới, ngoài chuyện điểm chuẩn: gần nhà, có bạn cũ, có câu lạc bộ con thích, giờ học thế nào. Những điều này nhiều khi quyết định một năm học dễ chịu hơn tên trường.
  4. Để con tham gia vào việc chọn, kể cả đi xem trường cùng bố mẹ nếu được. Trẻ được tham gia quyết định thì dễ đón nhận hơn.
  5. Chốt quyết định, làm thủ tục, rồi thôi bàn. Không nhắc lại lựa chọn cũ mỗi khi có chuyện không vừa ý.

Có những thứ không cần làm: không cần đăng ký ngay một lớp học thêm dày đặc cho năm học mới để chứng minh, không cần tìm người có lỗi, không cần so điểm của con với điểm chuẩn từng trường hàng chục lần. Nếu con phản đối mọi lựa chọn, nói "trường nào cũng được, con không quan tâm", đó thường là nỗi buồn chưa nguôi chứ không phải thờ ơ. Bố mẹ có thể chọn tạm phương án hợp lý nhất để kịp hạn, nói rõ với con lý do, và hẹn sẽ nghe con nếu sau này con muốn đổi.

Nhìn kỳ thi ở mức một gia đình

Kỳ thi chuyển cấp hay được nói như cánh cửa định đoạt cả đời. Ở mức một gia đình, nhìn gần hơn sẽ thấy khác. Bảng dưới đặt cạnh nhau những suy nghĩ hay gặp sau kỳ thi trượt và một cách nhìn đầy đủ hơn.

Suy nghĩ hay gặpNhìn đầy đủ hơn
Trượt trường này là hỏng cả tương laiMột trường là môi trường ba hoặc bốn năm; điều con mang theo lâu dài là cách học, thói quen và sức khoẻ
Con kém các bạn đỗKỳ thi đo một ngày, một dạng đề; nó không đo được hết con
Công sức mấy năm học thêm mất trắngKiến thức con đã học vẫn ở đó, sang trường mới vẫn dùng
Phải bù lại ngay ở cấp sauNăm đầu ở trường mới cần ổn định, làm quen, chưa cần đặt mục tiêu cao
Bố mẹ mất mặt với họ hàngChuyện của con là của gia đình, người ngoài sẽ quên rất nhanh

Không cần ép mình nghĩ tích cực ngay. Nhưng nếu thấy mình cứ quay lại cột bên trái, đọc lại cột bên phải, và nói chuyện với một người lớn mình tin. Con cảm nhận được bố mẹ đang nhìn chuyện này thế nào, qua cả những điều bố mẹ không nói.

Khi con bắt đầu năm học mới ở trường khác

Những tuần đầu ở trường mới, con có thể ngại, có khi còn tự ái khi gặp lại bạn cũ đã đỗ trường kia. Hỏi con về trường mới bằng những câu cụ thể: "Lớp con có ai ngồi cạnh hay nói chuyện không?", "Cô chủ nhiệm dạy môn gì?" Tránh câu "Trường này có bằng trường kia không?"

Đừng đặt mục tiêu điểm ngay học kỳ đầu. Mục tiêu là con quen đường đi, có bạn, nắm được cách các thầy cô ở trường mới dạy và kiểm tra. Nếu con nói "ở đây bài dễ hơn", có thể nhẹ nhàng nhắc con dùng thời gian dư để đọc thêm thứ mình thích, không cần học trước.

Cũng có trường hợp con đòi thi lại, học lại, hoặc nói muốn chuyển hẳn sang hướng học nghề. Đừng gạt ngay, cũng đừng đồng ý ngay. Ghi nhận mong muốn của con, hẹn nhau một khoảng thời gian để tìm hiểu kỹ, hỏi giáo viên và người có kinh nghiệm, rồi mới quyết. Quyết định đưa ra lúc đang buồn hiếm khi là quyết định con giữ được lâu.

Một năm sau, nhiều gia đình nhìn lại thấy kỳ thi trượt ấy là một khúc rẽ bình thường. Điều họ nhớ nhất thường không phải kết quả, mà là buổi chiều cả nhà ngồi cạnh nhau khi con buồn.

Sau một tháng: dấu hiệu con đang bước tiếp

Nhìn vào những điều nhỏ dưới đây, thay vì chờ bảng điểm học kỳ:

  • Con nhắc tới kỳ thi bằng giọng bình thường, có khi còn đùa được.
  • Con kể về bạn mới, thầy cô mới ở trường mới.
  • Con ngủ, ăn như trước, gặp lại bạn cũ không né tránh.
  • Con có lại một việc mình thích ngoài giờ học, như đá bóng, vẽ, nấu ăn hay chơi đàn.
  • Con tự sắp xếp góc học ở nhà cho năm mới, tự hỏi về sách vở, đồng phục của trường mới.
  • Bố mẹ nhắc tới kỳ thi mà không còn thấy nghẹn, và cả nhà nói chuyện về năm học mới bằng giọng bình thường.

Nếu sau vài tuần con vẫn buồn sâu, thu mình, mất ngủ, bỏ ăn, nói những câu như "con chẳng làm được gì", hoặc không chịu tới trường mới, đó không còn là nỗi buồn thường. Nói với giáo viên chủ nhiệm ở trường mới và đưa con gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ nhi. Nếu con có lời nói hay hành động muốn làm hại bản thân, ở cạnh con, gọi 115 khi nguy cấp.

Câu hỏi thường gặp

Con thi trượt nên nói gì đầu tiên?

Câu đầu tiên nên cho con biết bố mẹ không thất vọng hay xấu hổ về con, ví dụ "mẹ buồn cùng con vì con đã cố nhiều, không phải buồn vì con". Tránh vội an ủi rằng trượt chẳng sao, vì con đang buồn thật.

Bao lâu sau khi trượt thì nên bàn phương án tiếp theo?

Thường là vài ngày, khi con đã ngủ và ăn được, nhưng cần để ý hạn nộp hồ sơ. Bố mẹ tìm hiểu trước các lựa chọn qua giáo viên chủ nhiệm và thông báo chính thức, rồi mới ngồi bàn cùng con.

Có nên xem lại bài thi để biết con sai ở đâu không?

Tuần đầu chưa nên. Lật lại bài khi con đang buồn chỉ làm con đau thêm. Việc này để sau, khi con đã ổn và nếu con muốn, chủ yếu để rút kinh nghiệm cách học chứ không để tìm lỗi.

Họ hàng hỏi chuyện con thi trượt thì trả lời thế nào?

Bố mẹ trả lời ngắn, cảm ơn sự quan tâm và không đi vào điểm số. Đồng thời giúp con chuẩn bị một câu trả lời đơn giản cho bạn bè để con không lúng túng khi bị hỏi.

Con trượt nguyện vọng 1 có ảnh hưởng lâu dài không?

Ở mức một gia đình, điều con mang theo lâu dài là cách học, thói quen và sức khoẻ, không phải tên một trường. Năm đầu ở trường mới nên tập trung cho con ổn định và có bạn trước khi đặt mục tiêu.

Khi nào nỗi buồn sau thi trượt cần gặp chuyên gia?

Khi sau vài tuần con vẫn buồn sâu, mất ngủ, bỏ ăn, thu mình, không chịu đến trường mới hoặc nói những câu chê bai bản thân nặng nề. Lúc đó nên báo giáo viên chủ nhiệm và đưa con gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ nhi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138