DayThat.comDạy Thật
Đọc sách và viết thật

Con lười đọc sách khi lên cấp 2: tìm lại chỗ cho sách trong ngày của con lớp 7

Hồi tiểu học con mê sách, lên lớp 7 không mở cuốn nào: vì sao trẻ bỏ đọc ở tuổi này, cách tìm lại hai mươi phút đọc mỗi ngày và những điều không nên ép.

Two siblings in a neighborhood bookshop aisle, the thirteen-year-old sister in a mauve hoodie reaching for a closed book on a high shelf, wide shot, soft evening light

Con lười đọc sách khi lên cấp 2 thường không phải vì con hết thích đọc, mà vì sách mất chỗ trong ngày: lịch học dày hơn, điện thoại chiếm những khoảng trống, và sách thiếu nhi cũ không còn hợp nhưng con chưa tìm được sách hợp tuổi mới. Việc của cha mẹ là trả lại cho sách một khoảng giờ cố định, để con tự chọn thứ mình đọc, và đừng biến đọc sách thành điều kiện để được dùng điện thoại.

Tình huống giả định: bé L hồi lớp 4 đọc hết kệ truyện trong nhà, có hôm đọc dưới ánh đèn hành lang tới khuya. Lên lớp 7, con đi học hai buổi, tối học thêm hai môn, thời gian rảnh là cầm điện thoại xem video ngắn. Cả học kỳ mẹ không thấy con mở cuốn sách nào ngoài sách giáo khoa. Hỏi thì con nói "Con không có thời gian" hoặc "Sách nhà mình toàn của trẻ con". Cả hai câu đều có phần đúng.

Vì sao lớp 6, lớp 7 là lúc nhiều trẻ rời sách

Ở tiểu học, đọc sách có chỗ sẵn trong ngày: giờ đọc ở thư viện trường, buổi tối cha mẹ đọc cùng, cuối tuần ra hiệu sách. Lên cấp 2 những khoảng đó biến mất gần như cùng lúc. Con có nhiều môn hơn, bài tập dài hơn, thêm giờ học thêm. Những phút rảnh còn lại thì vụn, mười phút chỗ này, mười lăm phút chỗ kia. Video ngắn vừa khít với những khoảng vụn đó, còn một cuốn sách thì cần ít nhất hai mươi phút liền mới vào được câu chuyện.

Lý do thứ hai là sách trong nhà không lớn theo con. Kệ sách vẫn là truyện tranh, truyện cổ tích, sách khoa học cho trẻ tám tuổi. Con mười ba tuổi cầm lên thấy ngượng. Nhưng con cũng chưa biết sách nào dành cho tuổi mình, vì chưa ai dẫn con tới đó. Khoảng trống giữa sách thiếu nhi và sách người lớn là nơi rất nhiều trẻ dừng đọc.

Lý do thứ ba là tuổi dậy thì. Con muốn tự quyết thứ mình làm, và bất cứ thứ gì bố mẹ khuyên đều có nguy cơ bị gạt đi chỉ vì đó là lời bố mẹ. Câu "Con phải đọc sách đi chứ" lúc này gần như chắc phản tác dụng.

Dấu hiệu con vẫn còn là người đọc: con đọc truyện dài trên mạng, đọc phần bình luận dài dưới video, hỏi bạn về một bộ truyện. Đó vẫn là đọc. Dấu hiệu con đang xa hẳn chữ là con bỏ qua mọi đoạn chữ dài hơn vài dòng, kể cả hướng dẫn trò chơi.

Tuần này: trả lại cho sách hai mươi phút

Mục tiêu không phải số cuốn mà là một khoảng giờ đọc đều đặn. Làm theo thứ tự này:

  1. Nhìn lịch tuần của con cùng con, tìm một khoảng hai mươi phút cố định mỗi ngày. Thường là ngay trước giờ đi ngủ, khi bài đã xong. Nói với con: "Mình thử để hai mươi phút này cho sách, con chọn đọc gì cũng được."
  2. Trong hai mươi phút đó, điện thoại của cả nhà để ngoài phòng khách, sạc ở một chỗ chung. Bố mẹ cũng để. Nếu chỉ con phải để, con sẽ thấy đây là hình phạt.
  3. Cuối tuần, đưa con ra một hiệu sách hoặc thư viện, để con tự đi dọc các kệ, cầm lên đặt xuống tuỳ ý. Bạn đứng xa, không gợi ý trừ khi con hỏi. Cho con chọn một cuốn, kể cả cuốn bạn thấy không hay.
  4. Nếu con không tìm được gì, gợi theo sở thích của con chứ không theo danh sách nên đọc: "Con đang mê bóng đá, ở đây có sách kể về đời cầu thủ không nhỉ?"
  5. Ở nhà, dọn kệ sách cùng con: sách thiếu nhi chuyển lên kệ cao hoặc đóng thùng cho em họ, chừa một ngăn ngang tầm mắt cho sách của con bây giờ.
  6. Sau hai tuần, hỏi con giờ đọc có hợp không, có cần đổi sang buổi khác không. Con được góp ý về lịch thì con giữ lịch tốt hơn.

Đọc truyện dài trên máy đọc sách hay điện thoại trong giờ này cũng được, miễn là đọc chữ chứ không xem video. Điều cần giữ là hai mươi phút liền, đủ để con vào được câu chuyện.

Những cách khuyên hay gặp và cách nói khác

Với trẻ tuổi dậy thì, cách nói quan trọng gần bằng việc nói. Bảng dưới đây so vài câu quen với câu có thể thử:

Hay nóiCon nghe thànhThử nói
"Suốt ngày điện thoại, không biết cầm sách lên à?"Bố mẹ chê mình"Bố mới đọc được một đoạn hay, con nghe thử không?"
"Đọc hết cuốn này rồi mới được chơi điện thoại"Sách là cái giá phải trả"Hai mươi phút này cả nhà cùng đọc, rồi ai làm gì thì làm"
"Truyện mạng thì đọc làm gì, vô bổ"Thứ mình thích là đồ bỏ"Truyện con đang đọc kể về gì? Nhân vật chính có gì hay?"
"Ngày xưa bố đọc hết cả tủ sách"Mình không bằng bố"Hồi bằng tuổi con, bố cũng có đợt bỏ đọc cả năm"
"Mua sách về mà không đọc thì phí tiền"Đọc để mẹ khỏi tiếc"Cuốn đó không hợp thì cất đi, mình chọn cuốn khác"

Câu đáng tránh nhất là so con với một đứa trẻ khác, kể cả một người anh họ hay một bạn cùng lớp đọc nhiều. Ở tuổi này so sánh chỉ làm con đứng về phía đối lập với sách để giữ thể diện.

Thứ không cần làm, và thứ nên buông

Không cần lập danh sách sách bắt buộc phải đọc trong hè. Danh sách do người lớn soạn thường gồm sách người lớn thấy quý, không phải sách con muốn đọc, và biến cả mùa hè thành một bài tập dài. Không cần thưởng tiền theo số cuốn: con sẽ chọn sách mỏng nhất, đọc lướt nhanh nhất, và dừng khi không còn thưởng.

Không cần bắt con viết cảm nhận sau mỗi cuốn. Ở trường con đã có đủ bài viết. Không cần kiểm tra con bằng câu hỏi nội dung để chắc con đọc thật. Nếu con đọc hai mươi phút mỗi tối, phần lớn là con đang đọc thật.

Điều nên buông là ý muốn con đọc đúng loại sách bạn thích. Con có thể đọc truyện viễn tưởng, truyện trinh thám, sách về một trò chơi, tiểu sử một vận động viên. Tất cả đều là đọc. Gu đọc của con sẽ rộng dần theo năm tháng, thường là khi con gặp một cuốn đúng lúc, chứ không vì được khuyên. Bạn chỉ lo phần nội dung có hợp tuổi không, bằng cách lật qua vài trang hoặc hỏi người bán, chứ không phải xem nó có đủ "bổ ích" theo nghĩa của người lớn.

Ở hiệu sách hay thư viện với một đứa trẻ mười ba tuổi

Đi cùng nhưng tách ra. Vào tới nơi, bạn đi về một kệ khác, xem sách của mình. Con mười ba tuổi không muốn có bố mẹ đứng sau lưng bình luận từng cuốn con cầm lên. Hẹn nhau hai mươi phút sau gặp ở quầy.

Để con đọc thử tại chỗ. Gợi ý con đọc trang đầu và một trang ngẫu nhiên ở giữa trước khi chọn. Nếu cả hai trang đều làm con muốn đọc tiếp, đó là cuốn hợp. Cách này giúp con tự biết mình hợp với giọng văn nào, một kỹ năng con dùng được cả đời.

Rủ em nhỏ đi cùng nếu có. Anh chị lớn thường chọn sách cẩn thận hơn khi có em đi cạnh, vì muốn chỉ cho em. Lúc giúp em chọn truyện tranh, con lại tự nhìn sang kệ sách của tuổi mình mà không bị ai nhắc.

Chấp nhận lựa chọn của con. Con cầm về một cuốn bạn thấy nhạt, không sao. Nói "Ừ, con đọc rồi kể bố nghe có hay không". Nếu con đọc hết, con vừa có thêm một lần thấy đọc là việc của mình. Nếu con bỏ dở, con học được điều mình không thích, và lần sau chọn khác.

Đừng biến chuyến đi thành buổi mua đồ học tập. Nếu cần mua sách tham khảo cho môn học, đi vào hôm khác. Chuyến ra hiệu sách để đọc nên chỉ có sách để đọc, không có sách bài tập nào trong giỏ.

Khi con phản đối giờ đọc hoặc chỉ ngồi cầm sách cho có

Tuần đầu, có trẻ ngồi hai mươi phút với cuốn sách mở mà mắt nhìn ra cửa sổ. Đừng vội nhắc. Một đứa trẻ đã lâu không đọc cần vài hôm để quen lại với nhịp chậm của sách sau nhiều tháng xem video. Nếu con thật sự không vào được cuốn đã chọn, đó là tín hiệu cuốn sách chưa hợp, không phải con không chịu đọc. Đổi sách, kể cả sang một cuốn mỏng hơn, dễ hơn, hay một tập truyện ngắn.

Nếu con phản đối thẳng: "Con không muốn đọc, sao bắt con?", hãy nghe lý do. Có thể con cần hai mươi phút đó để nghỉ thật sau một ngày dài. Khi đó thương lượng: "Vậy mình thử ba tối một tuần thôi, con chọn tối nào?" Con chọn thì con giữ. Ba tối đọc thật tốt hơn bảy tối ngồi cho có.

Một cách khác với trẻ không chịu đọc: đọc to. Bạn đọc to chương đầu của một cuốn hay cho cả nhà nghe trong bữa tối hoặc trên xe, dừng đúng lúc gay cấn. Rất nhiều trẻ mười ba tuổi vẫn thích được nghe đọc, chỉ là không ai nghĩ tới. Hôm sau con thường tự cầm sách lên đọc tiếp vì muốn biết chuyện ra sao.

Sau một tháng: con có đang quay lại với sách

Sau bốn tuần, không đếm số cuốn. Nhìn vào những dấu hiệu sau:

  • Con tự cầm sách lên trong giờ đọc mà không cần nhắc.
  • Có hôm con đọc quá hai mươi phút, hoặc đọc thêm vào lúc khác trong ngày.
  • Con nhắc tới nhân vật hay chi tiết trong sách trong bữa cơm.
  • Con hỏi đi hiệu sách hay thư viện, hoặc hỏi mượn sách của bạn.
  • Con bỏ dở một cuốn và nói được vì sao không thích. Biết mình không thích gì cũng là một bước của người đọc.

Nếu con vẫn tránh hẳn mọi đoạn chữ dài, kể cả trong sách giáo khoa và bài tập, đọc rất chậm và mệt so với bạn bè cùng tuổi, hoặc sự xa lánh sách đi kèm buồn bã, mất ngủ, ít nói kéo dài, nên trao đổi với giáo viên chủ nhiệm. Trường hợp cần, gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý để được đánh giá, thay vì tự kết luận.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao con lên cấp 2 thì không đọc sách nữa?

Thường vì lịch học dày hơn, thời gian rảnh bị chia vụn và điện thoại chiếm những khoảng đó. Sách thiếu nhi cũ không còn hợp mà con chưa tìm được sách hợp tuổi mới. Tuổi dậy thì cũng khiến con dễ gạt đi lời khuyên của bố mẹ.

Có nên bắt con đọc sách mới cho dùng điện thoại?

Không nên, vì như vậy con sẽ thấy sách là cái giá phải trả để có điện thoại. Tốt hơn là dành một khoảng hai mươi phút cố định để cả nhà cùng để điện thoại ra ngoài và cùng đọc. Con thấy bố mẹ cũng làm thì không coi đó là hình phạt.

Con chỉ đọc truyện trên mạng thì có tính là đọc sách không?

Đọc truyện chữ trên mạng vẫn là đọc, và cho thấy con vẫn còn thói quen đọc. Bạn có thể hỏi con về truyện đó để biết nội dung có hợp tuổi không. Dần dần gợi ý những cuốn sách cùng thể loại con đang thích.

Nên chọn sách gì cho con lớp 7?

Để con tự chọn ở hiệu sách hay thư viện theo sở thích của con, bạn chỉ xem nội dung có hợp tuổi không. Gợi ý theo điều con đang mê như thể thao, trò chơi hay khoa học. Sách con tự chọn thường được đọc hết hơn sách được giao.

Có nên thưởng tiền cho con theo số cuốn sách đọc được?

Không nên, vì con sẽ chọn sách mỏng, đọc lướt cho nhanh và dừng khi hết thưởng. Thói quen đọc bền nhất đến từ việc con thấy sách hay. Một khoảng giờ đọc cố định và quyền tự chọn sách có tác dụng lâu hơn phần thưởng.

Con cầm sách mà không đọc thì làm sao?

Có thể cuốn sách chưa hợp hoặc con cần vài hôm để quen lại nhịp đọc sau thời gian dài xem video. Đổi sang cuốn dễ hơn hoặc tập truyện ngắn, và thử đọc to chương đầu cho con nghe. Thương lượng số buổi đọc trong tuần thay vì ép mỗi ngày.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138