DayThat.comDạy Thật
Đọc sách và viết thật

Dạy con viết văn: khi con lớp 3 ngồi cả buổi trước tờ giấy trắng

Con lớp 3 cầm bút nửa tiếng chưa viết được câu đầu, tẩy đi tẩy lại: cách gỡ nỗi sợ bài tập làm văn bằng trò kể, câu hỏi gợi và những việc không nên làm hộ.

Close-up of a child's hands in brick red sleeves holding a pencil over a notebook with blank pages on a café table by a window, a glass of milk nearby, afternoon light

Khi con lớp 3 ngồi rất lâu trước tờ giấy trắng, cách giúp hiệu quả là tách việc nghĩ ra khỏi việc viết: con kể bằng lời trước, cha mẹ hỏi những câu nhìn thấy được, rồi con viết từng câu một, không cần đẹp, không cần đủ ngay từ đầu. Nỗi sợ bài tập làm văn ở tuổi này thường đến từ việc con phải làm cùng lúc ba việc khó: nghĩ ra ý, nhớ cách viết chữ và sắp xếp câu.

Tình huống giả định: bé G lớp 3 có bài viết đoạn văn năm câu kể về một con vật nuôi. Con ngồi vào bàn lúc tám giờ, tới tám giờ rưỡi tờ giấy vẫn trắng, chỉ có vết tẩy mờ của chữ "Nhà" viết đi viết lại ba lần. Mẹ hỏi thì con nói "Con không biết viết gì", mắt rơm rớm. Nhà có con mèo mướp ba năm nay. Con biết rõ con mèo, chỉ là không biết làm sao để biến nó thành câu văn.

Con biết rất nhiều, chỉ là chưa biết đi từ đâu

Nếu bạn hỏi bé G về con mèo trong lúc ăn cơm, con kể liền một mạch: mèo hay nằm trên nắp nồi cơm điện cho ấm, mèo sợ tiếng máy hút bụi, mèo có một vết trắng ở chóp đuôi. Nhưng khi ngồi vào bàn với cây bút, con im bặt. Đó là vì viết khác kể. Kể thì có người nghe gật gù, nói lộn xộn rồi quay lại cũng được. Viết thì con phải chọn câu đầu tiên, và con nghĩ câu đầu tiên phải hay.

Ở lớp 3, tay con viết còn chậm, mỗi chữ cần chú ý đến nét và dấu. Khi tay bận, đầu khó nghĩ cùng lúc. Nhiều trẻ chọn cách an toàn là chờ cho tới khi nghĩ ra câu hoàn chỉnh rồi mới viết, mà câu hoàn chỉnh mãi không tới. Vết tẩy ba lần ở chữ đầu tiên là dấu hiệu của sự cầu toàn này, không phải của việc con không muốn làm.

Dấu hiệu con đang học viết thật là con viết ra được ý của mình, dù câu ngắn và giản dị. Dấu hiệu viết đối phó là con viết đúng năm câu bằng mẫu câu cô đưa trên lớp, chỉ thay tên con vật, hoặc hỏi mẹ từng câu rồi chép lại. Cả hai đều cho thấy con chưa có cách tự đi từ ý tới câu, và đó là việc cha mẹ giúp được ở nhà.

Lịch học cũng góp phần. Bài tập làm văn thường được để cuối cùng, sau Toán và Tiếng Việt, khi con đã ngồi gần một tiếng. Đầu óc mệt thì việc nghĩ ra ý trở nên nặng gấp đôi. Chỉ cần đảo lại, cho con làm bài văn trước khi làm bài tính, nhiều trẻ đã bớt ngồi im trước tờ giấy. Đây là thay đổi nhỏ nhất bạn có thể thử ngay tối nay.

Từ lời kể tới năm câu văn, theo từng bước

Lần đầu làm theo cách này mất khoảng hai mươi lăm phút. Ngồi cạnh con, cùng phía, mang theo một tờ giấy nháp riêng của bạn:

  1. Cất tờ giấy làm bài sang một bên. Nói với con: "Mình chưa viết vội, con kể mẹ nghe về con Mướp đã." Để con kể tự do khoảng ba phút.
  2. Trong lúc con kể, bạn ghi lên nháp những cụm từ con nói, đúng lời con, mỗi cụm một dòng: nằm trên nồi cơm điện, sợ máy hút bụi, chóp đuôi trắng.
  3. Đọc lại các cụm cho con nghe, nhờ con chọn ba cái con thích nhất. Con được chọn thì con thấy bài là của mình.
  4. Với mỗi cụm con chọn, hỏi một câu để thành câu văn: "Mướp nằm trên nồi cơm điện lúc nào? Sao nó thích nằm ở đó?" Con trả lời bằng lời, bạn nhắc: "Con vừa nói một câu hay rồi đấy, viết đúng câu đó vào bài đi."
  5. Con tự viết câu đó vào giấy. Bạn không đọc chính tả hộ, nếu con hỏi chữ khó thì viết chữ đó ra nháp để con nhìn và tự chép.
  6. Câu mở và câu kết để cuối cùng. Hỏi con: "Nếu giới thiệu Mướp cho bạn mới, con nói câu đầu tiên là gì?" và "Con thấy thế nào khi có Mướp ở nhà?"

Sau hai ba lần, bạn rút dần phần ghi nháp: con tự ghi các cụm từ, bạn chỉ hỏi. Tới khi con tự kể thầm trong đầu rồi viết là đã đi đúng đường.

Câu hỏi gợi ý theo từng kiểu đề lớp 3

Đề kể về một người. Hỏi về một lần cụ thể chứ không hỏi chung: "Lần gần nhất bố làm con cười là lúc nào? Bố đã làm gì?" Một lần cụ thể cho con cả một đoạn văn.

Đề tả một đồ vật. Cho con cầm đồ vật đó trên tay: "Con sờ thử xem nó nhẵn hay ráp? Nặng hay nhẹ? Con dùng nó lúc nào trong ngày?" Câu hỏi bằng tay và mắt giúp con có chi tiết thật.

Đề kể về một việc đã làm. Hỏi theo thứ tự thời gian: "Lúc đầu con làm gì, rồi sao nữa, cuối cùng thế nào?" Ba câu hỏi này cho con khung của một đoạn kể.

Đề nêu cảm nghĩ. Hỏi bằng cảm giác cơ thể trước khi hỏi cảm xúc: "Lúc đó tim con đập nhanh không? Con muốn chạy ra hay muốn đứng yên?" Trẻ lớp 3 tả cảm giác dễ hơn gọi tên cảm xúc.

Đề viết thư ngắn. Hỏi con định đưa thư cho ai và muốn người đó làm gì sau khi đọc. Có người đọc thật, con biết viết gì và viết cho ai.

Việc không cần làm, và vì sao

Khi thấy con khổ sở, cha mẹ rất muốn gỡ nhanh cho con. Một số cách gỡ nhanh lại làm nỗi sợ kéo dài:

Hay làmCon học được điều gìThử làm
Đọc cho con chép từng câuViết văn là chép lời người lớnHỏi để con nói ra rồi tự viết
Bắt viết đi viết lại cho đẹp ngay từ đầuCâu đầu tiên phải hoàn hảo, nên càng sợ bắt đầuCho viết nháp lộn xộn, chép sạch sau
Ngồi canh từng chữ, sửa ngay khi saiViết là bị bắt lỗiĐợi con viết xong cả đoạn mới cùng soát
Nói "dễ thế mà cũng không viết được"Mình kém, nên mới thấy khóNói thật: viết câu đầu là khó nhất, người lớn cũng vậy
Mua thêm sách bài tập làm vănThêm bài, thêm sợTập trên chính bài cô giao, mỗi tối một bài

Không cần cho con viết thêm bài ngoài bài cô giao. Một đoạn văn năm câu tự viết mỗi tuần, làm thật, là đủ cho lớp 3. Nếu bài của cô quá khó với con, đó là thông tin để trao đổi với cô, không phải lý do để luyện thêm.

Khi con khóc, hoặc nói "con ghét viết văn"

Nếu con đã rơm rớm, dừng bài lại năm phút. Đứng lên rót nước, ra ban công nhìn con mèo, hay bất cứ việc gì đổi không khí. Khi quay lại, đừng bắt đầu bằng tờ giấy. Bắt đầu bằng một câu chuyện: "Hồi lớp 3 mẹ cũng sợ bài tả cái cặp, mẹ viết được đúng hai câu, cô phê đỏ cả trang." Trẻ nhẹ người hẳn khi biết người lớn cũng từng như thế.

Nếu con nói "Con ghét viết văn", đừng sửa cảm xúc đó ngay. Nhận nó: "Ừ, mẹ biết con thấy khó. Mình làm một câu thôi rồi nghỉ." Một câu hoàn thành làm con thấy mình làm được, câu thứ hai thường đến dễ hơn. Có hôm chỉ được một câu, cũng được. Hôm sau làm tiếp.

Nếu chuyện sợ viết kéo dài nhiều tuần, con khóc gần như mỗi lần có bài viết, đau bụng vào buổi có tiết Tiếng Việt, hay ngại đến lớp, nên nói chuyện với cô chủ nhiệm. Nếu kèm theo việc con viết chữ rất khó khăn, nhầm chữ nhiều dù đã tập, hay buồn bã kéo dài, có thể hỏi bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý để được đánh giá, thay vì tự đoán.

Một tuần giữ nếp: tách việc nghĩ ra nhiều ngày

Nhiều nhà chỉ nhớ tới bài tập làm văn vào đúng tối trước hôm nộp. Con vừa mệt vừa bị hối, nỗi sợ càng lớn. Nếu cô giao bài từ đầu tuần, bạn chia việc thành ba tối ngắn. Tối thứ nhất chỉ nói chuyện về đề, mười phút, không cầm bút. Tối thứ hai con ghi các cụm từ và chọn ba ý. Tối thứ ba con viết đoạn văn. Mỗi tối chỉ một việc, con không phải gánh cả bài trong một lần ngồi.

Giữa các tối, đề bài vẫn chạy trong đầu con. Rất hay gặp cảnh con đang đánh răng thì chạy ra nói "Mẹ ơi, con nhớ ra Mướp còn hay nằm phơi nắng trên yên xe bố nữa". Đó là lúc chất liệu tự đến, và con sẽ mang nó vào bài với niềm vui chứ không phải sự gượng ép. Bạn chỉ cần nói "Hay đấy, con ghi vào nháp đi kẻo quên".

Chỗ ngồi viết cũng nên giữ cố định: một góc bàn yên tĩnh, ti vi tắt, em nhỏ chơi ở phòng khác. Trước khi viết, để sẵn bút chì, tẩy và tờ nháp riêng, để con không phải đứng lên tìm đồ giữa chừng. Với trẻ lớp 3, mỗi lần đứng lên là một lần mất mạch nghĩ, và quay lại bàn thì lại phải bắt đầu từ chỗ sợ. Nếu lịch học thêm buổi tối dày tới mức không còn tối nào trống, đó cũng là một điều đáng nhìn lại cùng cả nhà.

Sau một tháng, con đi đúng đường khi

Sau bốn tuần làm theo cách kể trước viết sau, nhìn vào sự thay đổi của chính con chứ không nhìn vào độ dài bài:

  • Con bắt đầu viết trong vòng năm phút chứ không còn ngồi nửa tiếng.
  • Vết tẩy ở câu đầu ít đi, con chấp nhận viết nháp rồi sửa.
  • Trong bài có chi tiết thật của nhà mình, như chóp đuôi trắng của con Mướp.
  • Con tự hỏi mình những câu như mẹ từng hỏi, kiểu "lúc đó thế nào nhỉ".
  • Con kể lại bài viết cho ai đó trong nhà nghe mà không bị nhắc.

Muốn biết ở lớp con thế nào, nhắn cô: "Thưa cô, ở nhà con đang tập kể trước rồi mới viết, con đỡ sợ hơn. Ở lớp con viết đoạn văn có còn ngồi lâu không cô?" Lời của cô cho bạn biết cách ở nhà có theo con vào lớp hay chưa.

Câu hỏi thường gặp

Con lớp 3 ngồi mãi không viết được câu đầu thì làm sao?

Cho con kể bằng lời trước khi viết, rồi ghi lại đúng lời con thành các cụm từ. Bắt đầu viết từ một câu giữa bài mà con thích nhất, câu mở bài để sau cùng. Con thường bí ở câu đầu vì nghĩ câu đầu phải thật hay.

Có nên đọc cho con chép để xong bài cho nhanh?

Không nên, vì con sẽ học rằng viết văn là chép lời người lớn và lần sau càng phụ thuộc. Bạn có thể hỏi để con tự nói ra từng câu, rồi con tự viết câu đó. Cách này lúc đầu chậm nhưng sau vài tuần sẽ nhanh dần.

Con viết văn quá ngắn, chỉ vài câu, có đáng lo không?

Ở lớp 3, vài câu tự viết có chi tiết thật đáng giá hơn một đoạn dài chép theo mẫu. Muốn bài dài ra, hỏi con thêm một chi tiết nhìn thấy được cho mỗi ý. Độ dài sẽ tăng dần khi con quen quan sát.

Có nên cho con làm thêm sách bài tập làm văn ở nhà?

Thường là không cần, vì thêm bài có thể làm con sợ viết hơn. Tập kỹ trên chính bài cô giao, mỗi tuần một bài làm thật, là đủ. Nếu thấy con thiếu thời gian quan sát, cho con kể chuyện trong bữa cơm cũng là một cách tập.

Con khóc mỗi lần có bài viết thì có cần gặp chuyên gia không?

Trước hết hãy trao đổi với cô chủ nhiệm xem ở lớp con thế nào. Nếu nỗi sợ kéo dài nhiều tuần, kèm đau bụng, ngại đến trường, buồn bã, hoặc con viết chữ rất khó khăn dù đã tập, nên gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý. Cha mẹ không nên tự kết luận.

Mẹ học văn kiểu cũ thì kèm con lớp 3 có được không?

Được, vì phần cha mẹ giúp ở nhà chủ yếu là hỏi để con nói ra ý và tìm chi tiết, không phải dạy kỹ thuật viết. Nếu chưa rõ yêu cầu của đề, hỏi cô một câu ngắn. Phần sắp xếp đoạn văn cô đã dạy trên lớp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138