DayThat.comDạy Thật
Đọc nhận xét, học bạ và bài kiểm tra của con

Nói chuyện với con sau khi nhận học bạ: nói gì trước, tránh câu nào khi có hai con

Ngày nhận học bạ cuối năm dễ thành buổi xét hỏi hoặc buổi so sánh hai anh em. Câu mở đầu, thứ tự nói, câu nên tránh và cách giữ cuộc trò chuyện ngắn mà có ích.

Two siblings sit on low stools on a small apartment balcony with potted plants while their father in a teal shirt leans on the railing listening, late afternoon golden light, side view

Nói chuyện với con sau khi nhận học bạ nên ngắn, riêng từng đứa, và đi theo thứ tự: để con kể trước, cha mẹ nói một điều cụ thể con đã làm được trong năm, hỏi một chỗ con thấy khó, rồi chốt một việc nhỏ cho mùa hè; cuộc trò chuyện chừng mười lăm phút là đủ, và không bao giờ đặt học bạ của hai anh em cạnh nhau. Trước buổi nói chuyện, cha mẹ nên đọc học bạ một mình, để phản ứng đầu tiên, dù là mừng hay lo, không diễn ra ngay trước mặt con. Con nhớ cảm giác của buổi chiều hôm đó lâu hơn bất cứ dòng chữ nào trong học bạ.

Tình huống: nhà anh N có hai con, bé P lớp 6 và bé Q lớp 3, cùng nhận học bạ một ngày. Học bạ của anh trai toàn mức tốt, của em gái có hai môn cô ghi còn cần cố gắng. Hai đứa về nhà, đặt hai quyển lên bàn cạnh nhau, rồi cùng nhìn bố. Bố đứng ngoài ban công tưới mấy chậu cây, biết rằng câu đầu tiên mình nói sẽ được cả hai đứa nhớ rất lâu.

Vì sao buổi nói chuyện này dễ đi sai

Ngày nhận học bạ là ngày duy nhất trong năm cả kết quả học tập dồn vào một quyển sổ. Cha mẹ có xu hướng nói hết một lượt: khen, nhắc, so với năm ngoái, đặt mục tiêu năm sau. Với người lớn đó là tổng kết, với đứa trẻ đó là một tràng dài mà con chỉ nghe được câu đầu và câu cuối. Nếu câu đầu là về môn thấp, con sẽ không nghe thấy phần khen ở giữa.

Thứ hai là chuyện có nhiều con. Khi hai quyển học bạ nằm trên cùng một mặt bàn, chuyện so sánh xảy ra ngay cả khi cha mẹ không nói ra. Một ánh mắt dừng lâu trên quyển này, một tiếng thở ra khi lật quyển kia, trẻ con đọc được hết. Anh P không cần được khen hơn em, còn bé Q thì rất dễ rút ra kết luận rằng mình kém anh, một kết luận có thể theo con nhiều năm.

Thứ ba là thời điểm. Nhiều nhà nói chuyện ngay ở cổng trường hoặc trên xe máy, lúc nắng, lúc con đang háo hức về kỳ nghỉ, hoặc tối muộn khi cả nhà mệt. Cuộc nói chuyện tốt cần một chỗ ngồi yên, như ban công nhà anh N lúc chiều mát, và cần cha mẹ đã đọc học bạ trước một mình, để không phản ứng lần đầu ngay trước mặt con.

Mười lăm phút với từng đứa, theo thứ tự

Bố đề nghị: "Bố đọc của từng đứa riêng nhé, tối nay anh trước, mai em, hoặc ngược lại, hai đứa chọn." Hai quyển được cất riêng. Với mỗi con, bố ngồi ngoài ban công, đưa con ly nước, cất điện thoại.

  1. Con kể trước. "Con đọc học bạ của con chưa? Con thấy năm nay thế nào?" Nghe hết, không chen vào. Trẻ lớp 3 thường kể chuyện bạn bè, trẻ lớp 6 thường nói một hai môn con nhớ nhất.
  2. Nói một điều cụ thể con đã làm được, có chứng cứ: "Cô ghi con đọc to rõ, bố nhớ đầu năm con còn đọc nhỏ xíu, giờ con đọc cho bà nghe cả trang." Lời khen gắn với việc con làm, không gắn với chữ "giỏi".
  3. Hỏi một chỗ con thấy khó, để con nói trước khi bố nhắc: "Có môn nào con thấy năm nay vất vả không?" Nếu con nói đúng môn cô ghi cần cố gắng, ghi nhận ngay: "Ừ, bố cũng thấy cô ghi vậy. Con nghĩ vất vả ở chỗ nào?"
  4. Không giảng ngay cách sửa. Hỏi con muốn làm gì: "Hè này con muốn thử làm gì cho môn đó nhẹ hơn?" Ý của con dù nhỏ cũng đáng giữ. Trẻ lớp 6 có khi đề xuất những việc người lớn không nghĩ ra, như nhờ bạn cùng lớp học nhóm qua điện thoại mỗi tuần một buổi, hoặc tự chép lại sơ đồ bài đã học lên tường phòng học. Nếu ý đó an toàn và làm được, cứ để con thử trước, cha mẹ chỉ hỏi lại sau hai tuần.
  5. Chốt đúng một việc cho mùa hè, đủ nhỏ để làm được mỗi ngày, rồi kết thúc bằng một câu không liên quan tới học: "Xong rồi, giờ con muốn đi đâu chơi tuần đầu nghỉ hè?"

Nếu con khóc, im lặng hoặc nói "con chẳng làm được gì cả", dừng phần học lại. Bố có thể ngồi cạnh con, nói "Bố thấy con cố cả năm. Học bạ chỉ ghi được một phần thôi." rồi để chuyện học sang hôm khác. Mục tiêu của buổi chiều hôm đó là con thấy mình được nhìn, không phải được chấm thêm một lần nữa.

Câu nên tránh và câu thử thay

Những câu bên trái phần lớn được nói ra với ý tốt. Cột giữa là điều con thường nghe thấy, khác với ý người lớn định nói.

Câu hay nóiCon thường nghe thấyThử nói
"Sao em không được như anh?"Mình kém anh, bố mẹ thích anh hơn"Năm nay con tiến ở chỗ đọc to, bố thấy rõ."
"Bạn A lớp con được mấy?"Mình đang bị xếp hàng với bạnKhông hỏi về bạn. Hỏi về con.
"Năm sau phải được tốt hết nhé."Năm nay của mình chưa đủ"Năm sau con muốn thử điều gì mới?"
"Được thế này là nhờ bố mẹ cho đi học thêm."Công sức không phải của mình"Con chịu khó làm bài mỗi tối, bố thấy."
"Thôi, cũng được, không sao."Bố mẹ không thật sự đọcNói một chi tiết cụ thể trong học bạ
"Anh giỏi rồi thì kèm em đi."Anh thành người canh em, em thành người kémĐể mỗi đứa có việc riêng của mình

Với anh trai có học bạ toàn mức tốt, cũng tránh khen bằng cách so: "Anh giỏi hơn em nhiều." Câu đó làm em buồn và làm anh nghĩ giá trị của mình nằm ở chỗ hơn người khác. Khen anh bằng chính việc anh làm: "Con tự lên lịch ôn thi học kỳ, không ai phải nhắc, bố phục đấy."

Khi hai anh em, hai chị em cùng nhận học bạ

Đọc riêng, nói riêng. Không đặt hai quyển cạnh nhau, không đọc của đứa này trước mặt đứa kia. Mỗi đứa có một buổi riêng với bố hoặc mẹ, kể cả khi chỉ mười lăm phút.

Mỗi đứa một điều được khen, khác nhau. Đừng để một đứa được khen về điểm còn đứa kia được khen về "ngoan". Tìm cho mỗi đứa một điều cụ thể trong học bạ của chính con.

Cùng một phần thưởng, hoặc không có phần thưởng. Thưởng theo mức học bạ trong nhà có nhiều con là cách nhanh nhất để biến hai anh em thành đối thủ. Nếu muốn đánh dấu cuối năm, hãy làm một việc cả nhà cùng vui, như một buổi đi chơi.

Ông bà, họ hàng hỏi thì trả lời chung. Khi ông bà hỏi "Năm nay hai đứa học thế nào?", chỉ cần nói "Hai đứa đều cố cả năm, mỗi đứa tiến một kiểu ạ", không đọc chi tiết trước mặt các con.

Để ý đứa im lặng. Đứa có học bạ tốt hơn thường nói nhiều trong bữa tối hôm đó. Đứa còn lại có thể im, ăn nhanh rồi vào phòng. Hôm sau, rủ riêng đứa im lặng đi mua đồ, nói chuyện khác, để con biết mình vẫn là trung tâm của một buổi.

Câu chuyện của bé Q: một việc nhỏ cho cả mùa hè

Bé Q lớp 3 có hai môn cô ghi cần cố gắng: Toán phần bài toán có lời văn, và Tiếng Việt phần viết đoạn văn. Ngồi ngoài ban công, khi bố hỏi môn nào vất vả, con nói ngay: "Viết văn, con không biết viết gì." Con không nhắc tới Toán. Bố không nhắc thay con, vì một mùa hè chỉ nên có một việc chính.

Bố hỏi con muốn thử gì, con nói muốn viết thư cho bà nội ở quê. Thế là việc của mùa hè là mỗi tuần một lá thư ngắn, ba bốn câu, kể một chuyện trong tuần. Bố không sửa chính tả trong thư, chỉ hỏi thêm một câu cho mỗi lá: "Bà đọc xong sẽ muốn hỏi con điều gì nhỉ?" để con viết thêm một câu trả lời trước.

Phần Toán, bố để tới tháng cuối hè, khi con đã quen với việc làm một thứ nhỏ đều đặn. Không lớp học hè, không sách luyện. Anh P thì có việc riêng của anh, không bị giao kèm em. Nhìn lại, điều bố nói ít nhất trong buổi chiều đó chính là các con số trong học bạ, và đó là lý do cả hai đứa còn muốn kể chuyện học với bố vào tháng sau.

Lá thư thứ ba bé Q gửi bà dài gần gấp đôi lá đầu, có cả một câu hỏi lại bà: "Ở quê bà mưa nhiều không?" Bố không khen dài hay ngắn, chỉ đọc to cho cả nhà nghe trong bữa tối, rồi để con tự dán tem. Đó là lúc bố hiểu dòng chữ cần cố gắng trong học bạ không nói con không biết viết, mà nói con chưa có ai để viết cho.

Tự kiểm sau vài tuần và khi nào cần hỏi thêm

Sau ba bốn tuần nghỉ hè, vài dấu hiệu cho thấy buổi nói chuyện đã đi đúng hướng: con vẫn làm việc nhỏ đã chốt mà không cần nhắc mỗi ngày; con tự nhắc tới năm học mới bằng giọng háo hức hay bình thường, không phải giọng ngại; hai anh em không lấy học bạ ra trêu nhau. Một dấu hiệu đáng mừng nữa là con hỏi lại bố mẹ về lời nhận xét nào đó của cô, nghĩa là con đã đọc học bạ như một thứ của mình.

Nếu sau ngày nhận học bạ con buồn kéo dài, hay nói mình kém, không muốn nhắc tới trường, ngủ không ngon, hãy nói chuyện với giáo viên chủ nhiệm ngay đầu năm học mới để cô biết. Khi những dấu hiệu đó kéo dài nhiều tuần, gia đình nên đưa con gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý để được tư vấn.

Và nếu chính cha mẹ thấy mình lỡ nói một câu so sánh trong ngày hôm đó, cứ nói lại với con: "Hôm trước bố nói so con với anh, bố nói sai. Con là con, bố nhìn con thôi." Một lời sửa như vậy dạy con nhiều hơn một buổi nói chuyện hoàn hảo.

Câu hỏi thường gặp

Nên nói gì đầu tiên khi con mang học bạ về?

Nên để con kể trước bằng một câu hỏi mở như con thấy năm nay thế nào. Sau đó cha mẹ nói một điều cụ thể con đã làm được trong năm. Tránh mở đầu bằng môn thấp nhất, vì con sẽ không nghe được phần sau.

Hai anh em cùng nhận học bạ thì nói chuyện thế nào để không so sánh?

Đọc riêng và nói riêng với từng đứa, không đặt hai quyển cạnh nhau. Tìm cho mỗi con một điều được khen trong học bạ của chính con, và tránh thưởng theo mức học bạ trong nhà có nhiều con.

Có nên thưởng cho con khi học bạ tốt không?

Nếu muốn đánh dấu cuối năm, một hoạt động cả nhà cùng vui thường tốt hơn phần thưởng theo mức đánh giá. Thưởng theo kết quả dễ làm con học vì phần thưởng và dễ tạo so sánh giữa anh chị em.

Con buồn và khóc vì học bạ thì làm gì?

Dừng phần nói về học lại, ngồi cạnh con và ghi nhận sự cố gắng cả năm của con. Chuyện học để sang hôm khác. Nếu nỗi buồn kéo dài nhiều tuần kèm mất ngủ hay sợ đến trường, nên nói với giáo viên và gặp chuyên gia.

Có nên đặt mục tiêu năm sau ngay khi nhận học bạ không?

Không nên đặt mục tiêu bằng mức đánh giá. Thay vào đó chốt một việc nhỏ làm được mỗi ngày trong mùa hè, do con cùng chọn. Việc cụ thể giúp con biết mình phải làm gì, còn con số mục tiêu chỉ tạo áp lực.

Lỡ so sánh con với anh chị thì sửa thế nào?

Nói lại với con một cách đơn giản rằng câu so sánh hôm trước là không đúng và cha mẹ nhìn con như chính con. Lời xin lỗi ngắn của người lớn giúp con bớt mang theo kết luận rằng mình kém, và dạy con cách sửa sai.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138