Theo dõi việc học của con cả năm hiệu quả nhất là ghi lại bốn mốc nhận xét (giữa kỳ một, cuối kỳ một, giữa kỳ hai, cuối kỳ hai) lên cùng một trang giấy, mỗi mốc vài dòng: con làm tốt gì, cô nhắc gì, nhà đã làm gì. Đặt bốn mốc cạnh nhau mới thấy xu hướng, và mới biết việc mình làm ở nhà có tác dụng hay không. Một lời nhận xét đơn lẻ dễ khiến cha mẹ mừng quá hoặc lo quá; bốn lời nhận xét nối nhau thì kể được câu chuyện của cả năm.
Tình huống: mẹ bé R lớp 4, ngày họp phụ huynh giữa kỳ hai, đứng ở hành lang chờ tới lượt gặp cô. Trong túi có một tờ giấy gấp tư, ghi ba mốc trước. Cô vừa nói "Con dạo này đọc hiểu tốt hơn", mẹ mở tờ giấy, thấy đúng chỗ đó ở mốc đầu năm cô từng nhắc. Bài này chỉ cách làm tờ giấy đó, đọc nó, và dùng nó khi nói chuyện với cô, với con.
Vì sao chỉ đọc học bạ cuối năm là muộn
Học bạ cuối năm là bản tổng hợp, viết khi năm học đã xong. Nếu con vướng một phần từ tháng mười, tới tháng năm mới biết thì đã qua bảy tháng con phải tự mang cái vướng đó. Trong khi phần lớn các nhà trường đều có những mốc đánh giá giữa chừng: bài kiểm tra định kỳ, phiếu nhận xét hoặc kết quả giữa kỳ, cuối kỳ, tin nhắn qua sổ liên lạc. Lịch cụ thể theo quy định hiện hành và kế hoạch của từng trường, cha mẹ có thể hỏi giáo viên chủ nhiệm ngay từ đầu năm.
Vấn đề không phải thiếu thông tin, mà là thông tin đến rời rạc. Mỗi lần đọc là một lần mới, cha mẹ phản ứng theo cảm xúc lúc đó và quên mất lần trước cô đã nói gì. Đến cuối năm, gần như không ai nhớ giữa kỳ một cô nhắc con điều gì, và việc nhà đã làm có ăn khớp với lời cô nhắc không.
Một trang giấy cho cả năm giải quyết đúng chỗ đó. Nó không cần ứng dụng, không cần bảng tính, chỉ cần một tờ A4 kẹp trong bìa đựng giấy tờ học của con, hoặc một trang ghi chú trên điện thoại. Điều quan trọng là bốn mốc nằm cạnh nhau, đọc một lượt là thấy. Nhà có hai con thì mỗi con một trang riêng, đừng ghi chung một bảng; nhìn hai hàng cạnh nhau rất dễ trượt sang so sánh mà không hề định thế.
Trang giấy cả năm trông như thế nào
Mẹ bé R kẻ một bảng năm cột, mỗi mốc một hàng. Không ghi điểm cụ thể, không chép lại toàn bộ nhận xét, chỉ ghi điều đáng nhớ. Ví dụ dưới đây là của bé R, giả định để minh hoạ.
| Mốc | Con làm tốt | Cô nhắc | Nhà đã làm | Con nói gì |
|---|---|---|---|---|
| Giữa kỳ một | Tính nhẩm nhanh, chữ đẹp | Đọc hiểu còn chậm, hay trả lời lệch câu hỏi | Mỗi tối đọc một đoạn ngắn, hỏi một câu | "Con không thích đọc truyện dài" |
| Cuối kỳ một | Tham gia văn nghệ lớp | Đọc hiểu có tiến bộ, cần viết câu trả lời đủ ý | Đổi sang đọc truyện con chọn | "Truyện con chọn dễ đọc hơn" |
| Giữa kỳ hai | Đọc hiểu tốt hơn rõ | Toán có lời văn hai bước còn vội | Chưa làm gì riêng | "Toán khó lên" |
| Cuối kỳ hai | (điền khi có) | (điền khi có) | (điền khi có) | (điền khi có) |
Cột "Con nói gì" hay bị bỏ, nhưng rất đáng giữ. Đó là câu con nói khi cha mẹ hỏi về lời nhận xét, ghi đúng nguyên văn. Nhìn lại cả năm, cột này cho thấy con nghĩ gì về việc học của mình, thứ không học bạ nào ghi được.
Mỗi mốc làm gì, mất bao lâu
Mỗi mốc chỉ cần hai mươi đến ba mươi phút cho cả việc đọc, ghi và nói chuyện. Làm trong một hai ngày sau khi nhận nhận xét, khi mọi chuyện còn mới.
- Đọc nhận xét hoặc kết quả một mình trước, không có con bên cạnh. Gạch chân một điều tốt và một điều cô nhắc.
- Mở trang giấy, đọc lại hàng của mốc trước. Câu hỏi duy nhất: điều cô nhắc lần trước, lần này còn không?
- Ghi hàng mới: con làm tốt gì, cô nhắc gì. Cột "Nhà đã làm" ghi việc nhà đã thực sự làm từ mốc trước, kể cả "chưa làm gì riêng" nếu đúng như vậy.
- Hỏi con một câu về điều cô nhắc, ghi nguyên văn câu con trả lời: "Cô nói con đọc hiểu tốt hơn rồi. Con thấy dễ hơn ở chỗ nào?"
- Chọn một việc nhỏ cho tới mốc sau. Nếu điều cô nhắc đã hết, chọn điều mới; nếu vẫn còn, đổi cách làm thay vì làm nhiều hơn.
Với bé R, ở mốc giữa kỳ hai, cột "Nhà đã làm" ghi "chưa làm gì riêng" cho phần Toán. Mẹ không trách mình, chỉ chọn việc cho mốc sau: mỗi tối con đọc to đề bài toán có lời văn và nói đề hỏi gì trước khi tính, năm phút.
Đọc bốn mốc cạnh nhau để thấy gì
Điều cô nhắc biến mất: việc nhà đang có tác dụng, hoặc con tự lớn. Cả hai đều tốt. Đừng vội gán hết công cho cách làm ở nhà; có khi con chỉ cần thêm thời gian.
Điều cô nhắc lặp lại ba mốc liền: cần đổi cách. Làm thêm cùng một việc ít khi giải quyết được. Đây là lúc nên hỏi cô cách giúp con cho khớp với cách dạy ở lớp.
Con làm tốt một việc ở mọi mốc: đó là điểm tựa của con. Bé R tính nhẩm nhanh từ đầu năm. Khi con nản với phần đọc hiểu, nhắc con về việc con làm tốt giúp con giữ được niềm tin vào mình.
Cột "Con nói gì" đổi giọng. Từ "con không thích" sang "dễ hơn" là thay đổi đáng quý hơn mọi mức đánh giá. Ngược lại, nếu câu của con chuyển sang "con chán", "con không làm được", đó là tín hiệu cần chú ý sớm.
Mốc nào cũng ổn mà cuối năm tụt đột ngột: hỏi xem có chuyện gì. Đổi chỗ ngồi, đổi bạn, chuyện trong nhà, sức khoẻ. Một mốc lệch hẳn khỏi xu hướng thường có lý do ngoài việc học.
Mang trang giấy tới buổi họp phụ huynh
Ở hành lang ngày họp phụ huynh, mỗi nhà thường chỉ có vài phút với cô. Trang giấy giúp vài phút đó đi thẳng vào chuyện. Thay vì hỏi chung "Con nhà em học thế nào ạ?", mẹ bé R hỏi: "Dạ đầu năm cô nhắc con đọc hiểu còn chậm, hôm nay cô nói con tốt hơn rồi. Phần Toán có lời văn hai bước cô thấy con vướng ở bước nào ạ, để em tập ở nhà?"
Câu hỏi đó cho cô biết gia đình đã đọc kỹ những lần nhận xét trước, đã làm gì ở nhà, và đang hỏi một việc cụ thể. Cô dễ trả lời bằng một chi tiết thật, như "Con hay làm đúng bước một rồi quên bước hai, chị cho con viết ra mỗi bước một dòng". Không cần đưa trang giấy cho cô xem, cũng không cần kể hết bốn mốc; trang giấy là để cha mẹ nhớ, không phải để trình bày.
Sau buổi họp, ghi ngay vào hàng của mốc đó lời gợi ý của cô, đúng nguyên văn. Đó thường là lời khuyên có ích nhất cả năm, và rất dễ quên khi về tới nhà, cơm nước, con cái.
Những điều không cần làm
Theo dõi cả năm không có nghĩa là theo dõi nhiều. Vài việc nhiều cha mẹ làm vì lo nhưng không thêm được gì:
- Không cần chép mọi con điểm, mọi tin nhắn. Bốn mốc là đủ; thêm nhiều chỉ làm trang giấy rối và cha mẹ mệt.
- Không cần lập biểu đồ, không cần so với năm trước theo từng con số. Lớp mới, chương trình mới, thầy cô mới, phép so đó ít ý nghĩa.
- Không cho con xem trang giấy như một bản báo cáo về con. Nếu con tò mò, có thể cho con xem cột "Con làm tốt" và cột "Con nói gì".
- Không ghi nhận xét về tính nết của con, như "lười", "ẩu". Chỉ ghi việc cụ thể cô thấy và việc cụ thể nhà đã làm.
- Không dùng trang giấy để chứng minh với cô rằng con tiến bộ hơn cô ghi. Nó là công cụ của nhà, để giúp con, không phải hồ sơ để tranh luận.
Tự kiểm cuối năm và khi nào cần thêm hỗ trợ
Cuối năm, khi nhận học bạ, đặt nó cạnh trang giấy. Nếu lời nhận xét cuối năm không làm cha mẹ bất ngờ, nghĩa là cả năm đã theo dõi đúng nhịp. Đọc lại cột "Nhà đã làm" để biết việc nào có ích, giữ cho năm sau; việc nào làm mà không thấy đổi gì, bỏ đi. Một trang giấy như vậy cũng là món quà tốt cho giáo viên chủ nhiệm năm sau nếu cô hỏi về con, vì cha mẹ trả lời được bằng chi tiết thay vì cảm giác.
Nếu suốt cả bốn mốc, cùng một khó khăn cứ lặp lại dù nhà đã đổi nhiều cách và cô đã gợi ý, như con đọc rất chậm và rất mệt khi đọc, viết sai nhiều kiểu lặp lại, hoặc khó ngồi yên làm một việc dù chỉ vài phút, hãy trao đổi kỹ với giáo viên chủ nhiệm. Khi cả nhà và trường cùng thấy dấu hiệu đó, gia đình nên đưa con gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia đánh giá để được tư vấn, không tự kết luận.
Còn với phần lớn các bạn nhỏ, trang giấy cả năm chỉ kể một câu chuyện bình thường: con vướng chỗ này, nhà thử cách kia, vài tháng sau con qua được, rồi gặp chỗ vướng khác. Nhìn thấy câu chuyện đó, cha mẹ sẽ bớt lo trước từng lời nhận xét và có nhiều kiên nhẫn hơn với con.
Câu hỏi thường gặp
Nên theo dõi việc học của con bao lâu một lần?
Theo các mốc đánh giá của trường là đủ, thường là giữa kỳ và cuối kỳ của hai học kỳ. Mỗi mốc dành hai mươi đến ba mươi phút để đọc, ghi và nói chuyện với con. Theo dõi quá dày dễ làm cả nhà mệt mà không thêm thông tin.
Nên ghi gì khi theo dõi kết quả học tập của con?
Ghi điều con làm tốt, điều cô nhắc, việc nhà đã làm từ mốc trước và câu con nói khi được hỏi. Không cần chép điểm hay toàn bộ nhận xét. Bốn mốc đặt cạnh nhau sẽ cho thấy xu hướng cả năm.
Làm sao biết việc kèm con ở nhà có tác dụng?
Đặt các mốc nhận xét cạnh nhau. Nếu điều cô nhắc ở mốc trước không còn ở mốc sau, việc ở nhà có thể đang giúp. Nếu cùng một điều lặp lại nhiều mốc, nên đổi cách làm và hỏi cô gợi ý.
Có nên cho con xem bảng theo dõi việc học không?
Có thể cho con xem phần con làm tốt và phần câu con nói, để con thấy sự cố gắng của mình được ghi lại. Không nên dùng bảng như một bản báo cáo về con hay để nhắc lỗi.
Mang gì tới buổi họp phụ huynh để hỏi cô cho hiệu quả?
Mang theo ghi chép các mốc trước để hỏi một việc cụ thể, như phần cô từng nhắc nay con ra sao và nên tập ở nhà thế nào. Câu hỏi cụ thể giúp cô trả lời bằng chi tiết thật trong vài phút ít ỏi.
Khi nào cần nhờ chuyên gia sau khi theo dõi cả năm?
Khi cùng một khó khăn lặp lại qua nhiều mốc dù nhà đã đổi cách và cô đã gợi ý, như đọc rất chậm, viết sai lặp lại hay rất khó ngồi yên. Khi đó nên trao đổi với giáo viên chủ nhiệm và gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia đánh giá.