DayThat.comDạy Thật
Học thuộc mà không hiểu, học vẹt và chán học

Có nên bắt con học thuộc lòng: phần nào cần thuộc, phần nào phải hiểu trước

Học thuộc không xấu, thuộc thay cho hiểu mới là vấn đề. Cách phân biệt phần cần thuộc với phần cần hiểu, thứ tự học cho đúng và cách giúp con thuộc nhẹ nhàng.

Low angle view of a grandfather in a khaki shirt on a rooftop terrace among plants at sunset, a small Vietnamese girl beside him reciting with eyes closed, golden backlight

Có nên bắt con học thuộc lòng thì câu trả lời là có, với những thứ cần dùng nhanh và đúng nguyên văn như bài thơ, bảng nhân, quy tắc chính tả, công thức, từ vựng; nhưng thuộc phải đi sau hoặc đi cùng hiểu, không thay cho hiểu. Thứ cần hiểu như vì sao một hiện tượng xảy ra hay một bài văn nói gì thì không nên bắt thuộc câu chữ.

Nhiều gia đình đang ở giữa hai luồng: ông bà quen "học thuộc mới nhớ", bố mẹ đọc đâu đó rằng học thuộc là học vẹt. Bài theo tình huống giả định: bé N lớp 2 có bài thơ phải thuộc trong tuần, ông muốn cháu đọc ba mươi lần, mẹ ngại con thành học vẹt. Dưới đây là cách phân biệt, thứ tự học và cách giúp con thuộc mà không khổ.

Phần nào cần thuộc, phần nào cần hiểu

Một cách phân biệt đơn giản: thứ gì con phải dùng nhanh, đúng nguyên văn, lặp lại nhiều lần thì cần thuộc. Thứ gì con phải giải thích, áp dụng vào tình huống mới thì cần hiểu. Phần lớn bài học có cả hai.

Loại kiến thứcCần thuộc hay cần hiểuVí dụ ở tiểu học, THCS
Bài thơ, đoạn văn được giao học thuộcThuộc, sau khi hiểu nghĩa từng khổBài thơ tả cảnh quê lớp 2, đoạn văn hay lớp 4
Bảng nhân, bảng chiaThuộc, sau khi hiểu phép nhân là gìLớp 2, lớp 3
Quy tắc chính tảThuộc quy tắc, hiểu khi nào áp dụngQuy tắc viết gh, ngh, k
Công thức tínhHiểu từ đâu ra, rồi thuộc để dùng nhanhDiện tích hình chữ nhật, chu vi
Từ vựng ngoại ngữThuộc, gắn với câu và tình huốngTừ chỉ đồ vật trong nhà
Giải thích hiện tượng, ý nghĩa sự kiệnHiểu, nói được bằng lời mìnhVì sao có mưa, vì sao một trận đánh thắng
Cảm nhận về một bài vănHiểu và nói theo ý mình, không thuộc lời người khácCon thích chi tiết nào, vì sao

Khi cầm một bài lên, cha mẹ có thể tự hỏi: con cần nhớ đúng từng chữ, hay con cần nói lại được ý? Câu trả lời quyết định cách dò bài. Thuộc bảng nhân mà không biết 3 × 4 nghĩa là ba nhóm bốn cái thì là thuộc suông; hiểu phép nhân mà mỗi lần tính lại đếm từng nhóm thì cũng chậm. Cần cả hai, theo đúng thứ tự.

Ông muốn đọc ba mươi lần, mẹ sợ học vẹt

Chiều thứ Bảy trên sân thượng, ông ngồi ghế nhựa cạnh mấy chậu hoa, N đứng trước mặt ông đọc bài thơ. Ông cầm quyển vở, cứ hết bài lại bảo "Đọc lại, lần nữa". Đến lần thứ mười hai, N đọc nhanh như chạy, nuốt vần, mắt nhìn theo con mèo trên mái nhà bên. Mẹ đi lên phơi đồ, nghe một lúc thì thấy con thuộc thật, nhưng hỏi "Cánh cò trong bài bay đi đâu con?" thì N đọc lại từ đầu bài để tìm.

Ông không sai khi muốn cháu thuộc; bài thơ đó cô giao học thuộc, và đọc nhiều lần đúng là một cách để thuộc. Mẹ cũng không sai khi lo; đọc ba mươi lần liền mà không hiểu thì con thuộc âm thanh chứ không thuộc bài thơ, và loại thuộc đó quên rất nhanh. Hai người thật ra muốn cùng một thứ: con nhớ bài lâu và thích bài thơ.

Điều cần thống nhất giữa người lớn là thứ tự. Trước khi đọc nhiều lần, con cần biết bài thơ kể về gì, mỗi khổ là cảnh nào. Khi đã thấy được cảnh trong đầu, con đọc năm, sáu lần là thuộc, và thuộc theo hình ảnh nên khó quên. Ông vẫn giữ được vai người dò bài, chỉ đổi cách dò.

Lúc N đã xuống nhà, mẹ nói riêng với ông: "Bố ơi, con thấy cháu thuộc rồi nhưng chưa hiểu cánh cò bay đi đâu. Mai bố hỏi cháu cảnh trong bài trước, rồi mới bảo cháu đọc, chắc cháu nhớ lâu hơn." Câu nói nhờ việc chứ không sửa lưng, nên ông dễ nhận. Hôm sau ông hỏi đúng như vậy, và N kể được cảnh cánh đồng trước khi đọc.

Thứ tự giúp con thuộc mà vẫn hiểu

Với một bài thơ hay đoạn văn được giao học thuộc, có thể làm theo năm bước, chia ra hai, ba buổi tối hoặc buổi chiều:

  1. Đọc cho con nghe một lần, chậm, như kể chuyện. Rồi hỏi: "Bài thơ này kể về cái gì? Con thấy cảnh ở đâu?" Không cần con trả lời hay, chỉ cần con có một hình dung.
  2. Đi qua từng khổ, hỏi một câu về hình ảnh: "Khổ này có con gì, nó đang làm gì?" Chữ nào con không hiểu thì giải thích bằng một câu ngắn, có thể chỉ ra ngoài sân, ra bầu trời lúc hoàng hôn cho con thấy.
  3. Học thuộc từng khổ, mỗi khổ đọc vài lần rồi gấp vở thử nói lại. Vấp chữ nào, mở ra xem đúng chữ đó, không đọc lại từ đầu.
  4. Nối các khổ bằng câu hỏi hình ảnh: "Sau cảnh cánh đồng là cảnh gì nhỉ?" Con nhớ thứ tự theo cảnh chứ không theo âm.
  5. Hôm sau, trước khi mở vở, để con đọc lại cho một người nghe: ông, bà, hay em nhỏ. Hai ngày sau làm lại một lần nữa.

Với bảng nhân, quy tắc chính tả hay công thức, thứ tự cũng tương tự: hiểu nó từ đâu ra bằng đồ vật hay ví dụ, rồi mới thuộc, rồi dùng lại vài lần trong tuần. Phần hiểu phép nhân và công thức toán có nhiều cách làm với đồ vật trong nhà, cha mẹ có thể dùng hạt lạc, đôi đũa, viên gạch lát sân.

Câu nói mẫu cho người dò bài

Trước khi học. Mẹ hỏi: "Con đọc thử một lần rồi kể mẹ nghe bài thơ nói chuyện gì nhé." Câu này đặt hiểu lên trước thuộc mà không cần giảng giải.

Khi ông bà dò bài. Ông hỏi cháu: "Khổ thứ hai có con gì nào? Thế đọc ông nghe khổ đó." Hỏi hình ảnh trước rồi mới bảo đọc giúp cháu tìm đúng khổ mà không phải đọc từ đầu.

Khi con đọc nhanh như chạy. Bố nói: "Con đọc chậm lại như đang kể cho em nghe, chỗ nào buồn thì đọc buồn." Đọc có giọng buộc con nghĩ tới nghĩa.

Khi con quên một câu. Thay vì "Sao đọc bao nhiêu lần vẫn quên", nói: "Câu đó là cảnh gì nhỉ? Nhớ cảnh trước, câu sẽ ra."

Khi con hỏi vì sao phải thuộc. Mẹ đáp: "Có những thứ thuộc rồi thì lúc cần dùng ngay, không phải lật vở. Bài thơ thì thuộc để lúc nào nhớ là đọc được cho mình nghe."

Những việc không cần làm

Không cần đặt chỉ tiêu số lần đọc. Ba mươi lần hay năm mươi lần không làm con thuộc lâu hơn nếu con không hiểu; ngược lại, sau mười lần con chán và đọc như máy. Con thuộc khi gấp vở nói lại được, dù đó là lần thứ năm hay thứ mười.

Không cần bắt con học thuộc những thứ cô không giao thuộc, như lời giải thích hiện tượng trong bài Khoa học hay đoạn phân tích trong vở Tiếng Việt. Thuộc những đoạn đó làm con tưởng mình đã học xong, trong khi cái cần là nói lại được bằng lời mình. Nếu không rõ phần nào cô yêu cầu thuộc, nhắn hỏi một câu ngắn: "Cô ơi, bài này con cần học thuộc nguyên văn hay chỉ cần nắm ý ạ?"

Cũng không cần biến chuyện học thuộc thành cuộc tranh luận giữa ông bà và bố mẹ trước mặt con. Con nghe thấy "học thuộc là học vẹt" từ mẹ rồi bị ông bắt đọc ba mươi lần sẽ không biết nghe ai. Người lớn bàn với nhau trước, rồi cùng làm theo một cách. Thường ông bà rất sẵn lòng khi được giao một vai cụ thể như "ông hỏi cháu cảnh trong bài trước, rồi mới bảo cháu đọc".

Lên THCS: từ vựng, công thức và mốc sự kiện

Từ lớp 6, lượng thứ cần nhớ tăng lên rõ: từ vựng ngoại ngữ mỗi tuần vài chục từ, công thức Toán và Khoa học tự nhiên, mốc thời gian trong Lịch sử, tên địa danh trong Địa lý. Con lớp 7 hay than "Nhiều quá không thuộc nổi", và thường xoay xở bằng cách thuộc dồn trước hôm kiểm tra. Cách phân biệt vẫn như ở tiểu học, chỉ cần con tự làm nhiều hơn.

Với từ vựng, thuộc từ đứng một mình nhanh quên; thuộc từ nằm trong một câu con tự đặt về chuyện trong nhà thì giữ lâu hơn. Với công thức, con nên tự viết lại được một lần công thức đó từ đâu ra, rồi mới thuộc, rồi dùng vào hai, ba bài. Với mốc sự kiện, nối với một câu chuyện: chuyện gì xảy ra trước, vì sao dẫn tới chuyện sau. Mốc rời thì rơi, mốc nằm trong một chuỗi thì bám.

Cha mẹ ở tuổi này không cần dò từng chữ nữa. Một câu hỏi lúc ăn tối là đủ: "Tuần này con phải thuộc những gì? Cái nào con hiểu rồi mới thuộc, cái nào con đang thuộc suông?" Con tự phân loại được là đã đi được nửa đường.

Tự kiểm sau hai, ba tuần

Sau vài bài thơ, vài bảng nhân học theo thứ tự hiểu trước thuộc sau, cha mẹ thường thấy ba dấu hiệu. Con thuộc nhanh hơn, ít lần đọc hơn. Con nhớ lâu hơn, hỏi lại bài tuần trước vẫn đọc được. Và con tự kể được bài nói về gì, thậm chí nói được mình thích câu nào. N có lần tự đọc bài thơ cho em họ nghe lúc cả nhà lên sân thượng hóng gió, không ai bảo.

Nếu con thuộc rồi nhưng vẫn không nói được bài nói gì, quay lại bước hỏi hình ảnh, làm chậm hơn. Nếu con hiểu mà mãi không thuộc nổi một khổ thơ ngắn sau nhiều buổi, hoặc đọc rất vấp, hay nhầm chữ, hãy hỏi giáo viên xem ở lớp con đọc thế nào. Khó đọc kéo dài cần được giáo viên và bác sĩ nhi hoặc chuyên gia đánh giá xem xét, cha mẹ không tự kết luận.

Còn với những thứ không cần thuộc, dấu hiệu tốt là con không còn hỏi "Cái này có phải học thuộc không mẹ?" với mọi bài, mà bắt đầu tự phân biệt: bài này con cần nhớ chữ, bài kia con chỉ cần hiểu ý.

Câu hỏi thường gặp

Học thuộc lòng có phải là học vẹt không?

Không hẳn. Học vẹt là thuộc mà không hiểu và dừng ở đó. Học thuộc những thứ cần dùng nhanh như bài thơ, bảng nhân, quy tắc chính tả sau khi đã hiểu là cách học bình thường và cần thiết.

Con lớp 2 học thuộc một bài thơ mất bao lâu là bình thường?

Mỗi trẻ một khác, thường hai đến ba buổi ngắn trong tuần là đủ cho một bài thơ vài khổ nếu con hiểu cảnh trước. Chia nhỏ theo khổ và dò lại vào hôm sau giúp con thuộc lâu hơn đọc dồn một buổi.

Có nên bắt con thuộc công thức toán không?

Nên thuộc để dùng nhanh, nhưng sau khi con hiểu công thức từ đâu ra bằng ví dụ hoặc đồ vật. Thuộc mà không hiểu thì con dễ dùng nhầm công thức khi đề bài đổi cách hỏi.

Ông bà quen bắt cháu đọc nhiều lần thì nói thế nào?

Đừng nói ông bà sai trước mặt cháu. Bàn riêng và nhờ ông bà một vai cụ thể, như hỏi cháu bài thơ kể về cảnh gì trước rồi mới bảo đọc. Phần lớn ông bà rất vui khi được giao việc rõ ràng.

Làm sao biết phần nào cô giao học thuộc?

Thường cô dặn trong giờ hoặc ghi trong vở, nhóm lớp. Nếu không rõ, cha mẹ có thể nhắn giáo viên một câu ngắn để hỏi bài nào cần thuộc nguyên văn, bài nào chỉ cần nắm ý.

Con hiểu bài mà mãi không thuộc được thì có sao không?

Nếu chỉ thỉnh thoảng thì bình thường, thử chia nhỏ hơn và dò lại vào hôm sau. Nếu kéo dài kèm đọc rất vấp, hay nhầm chữ, nên hỏi giáo viên và đưa con gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia đánh giá.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138