DayThat.comDạy Thật
Học thuộc mà không hiểu, học vẹt và chán học

Con nói học chẳng để làm gì: cách trả lời để con lớp 8 chịu nghe và tự nghĩ tiếp

Con lớp 8 hỏi học mấy thứ này để làm gì: vì sao câu hỏi đó đáng được trả lời thật, những câu đáp phản tác dụng và cách nối việc học với điều con quan tâm.

Behind a Vietnamese father in a light green polo shirt walking home with his teenage son along a tree-lined street, school backpack, dappled late afternoon light through leaves

Khi con nói học chẳng để làm gì, đó thường là một câu hỏi thật chứ không phải câu cãi, và câu trả lời tốt nhất không phải một bài giảng về tương lai mà là cùng con tìm chỗ việc học chạm vào điều con đang quan tâm, thừa nhận những phần đúng là khô, và để con tự nói ra lý do của mình. Trả lời bằng "học để sau này có nghề" hay "bố mẹ bảo thì học" hầu như luôn làm câu chuyện đóng lại.

Tình huống giả định: K lớp 8, trên đường đi bộ về nhà dưới hàng cây, bố hỏi bài kiểm tra Hoá thế nào. K đá hòn sỏi, nói: "Học mấy cái này để làm gì hả bố, sau này có ai dùng đâu." Bố khựng lại, vì chính bố cũng không nhớ lần cuối dùng tới hoá trị là khi nào. Bài dưới đây là cách nghe câu hỏi đó, trả lời trong mười phút đi bộ và làm gì trong mấy tuần tiếp theo.

Câu hỏi đó thật ra đang hỏi gì

Ở tuổi 13, 14, trẻ bắt đầu nghĩ trừu tượng hơn và bắt đầu đặt câu hỏi cho mọi thứ người lớn yêu cầu: vì sao phải mặc đồng phục, vì sao phải về nhà trước tám giờ, vì sao phải học Hoá. Đó là một bước lớn lên bình thường. Câu "học chẳng để làm gì" có khi là một câu hỏi triết học thật, có khi là cách nói vòng của một chuyện khác.

Ai từng đi bộ cạnh con tuổi này đều biết câu đó hay xuất hiện ngay sau một chuyện cụ thể: một bài kiểm tra không như ý, một tiết học con không theo kịp, một buổi tối phải làm quá nhiều bài. Lúc đó "học chẳng để làm gì" nghĩa là "con đang thấy mình không làm được và không muốn thừa nhận". Nghe ra được tầng này thì câu trả lời của cha mẹ sẽ khác hẳn.

Cũng có khi con nói thật lòng sau khi nghe bạn bè hay một người nổi tiếng trên mạng kể rằng bỏ học vẫn thành công. Lúc đó con đang thử quan điểm của người lớn trong nhà. Nếu bố mẹ nổi giận, con học được rằng chủ đề này không được bàn. Nếu bố mẹ ngồi lại nói chuyện tử tế, con học được cách nghĩ một câu hỏi lớn cho đến nơi.

Vì vậy trước khi trả lời, nên tự hỏi mình một câu: con đang hỏi thật, đang mệt, hay đang thử? Đôi khi chỉ cần hỏi lại con: "Con hỏi vì hôm nay mệt, hay con nghĩ chuyện này lâu rồi?" Trẻ lớp 8 thường trả lời khá thật khi thấy người lớn không vội bắt bẻ. Hai kiểu câu trả lời dẫn tới hai cuộc nói chuyện rất khác nhau.

Mấy câu đáp quen và vì sao chúng đóng câu chuyện

Đa số cha mẹ đã từng trả lời theo một trong những cách dưới đây, vì chính mình được trả lời như vậy hồi nhỏ. Cột phải là cách thay thế cụ thể.

Hay nóiCon nghe thấy gìThử nói
"Học để sau này có nghề, có tiền"Một tương lai rất xa, không liên quan gì đến bài Hoá tối nay"Ừ, câu hỏi hay đấy. Con thấy môn nào còn có ích, môn nào thấy vô ích nhất?"
"Bố mẹ bảo học thì học, hỏi nhiều"Câu hỏi của con không được phép"Bố cũng từng hỏi thế. Mình nói chuyện chút nhé."
"Ngày xưa bố mẹ khổ hơn nhiều mà vẫn học"Con đang bị so sánh và bị coi là sướng"Hồi đó bố cũng có môn thấy vô ích, để bố kể con nghe."
"Người ta bỏ học thành công là hiếm thôi"Một cuộc tranh luận con phải thắng"Con thấy người đó giỏi ở chỗ nào? Họ đã học cái đó từ đâu?"
"Học để thi vào trường tốt"Học chỉ để đổi lấy một kết quả"Ngoài chuyện thi, có lúc nào con thấy mình hiểu một thứ và thấy thích không?"

Không có câu trả lời nào làm con gật đầu ngay. Mục tiêu của mười phút đi bộ không phải là thuyết phục, mà là giữ cho con thấy câu hỏi của mình được nghe nghiêm túc. Khi thấy được nghe, con sẽ quay lại câu chuyện vào hôm khác.

Mười phút đi bộ về nhà: nói thế nào

Đi bộ cạnh nhau là lúc tốt để nói chuyện với con tuổi này: không phải nhìn thẳng mặt, có việc để làm với đôi chân, có điểm dừng rõ ràng là cổng nhà. Thứ tự gợi ý:

  1. Nhận câu hỏi, không phản bác ngay: "Câu đó bố cũng từng hỏi ông nội hồi lớp 8 đấy." Câu này hạ nhiệt và cho con thấy mình không lạ.
  2. Hỏi chuyện cụ thể trước chuyện lớn: "Hôm nay có chuyện gì ở lớp Hoá làm con nghĩ thế à?" Nếu con kể ra một bài khó hay một điểm thấp, câu chuyện chuyển sang hướng giúp được ngay.
  3. Thừa nhận phần đúng: "Có những thứ học xong đúng là ít dùng lại nguyên văn. Bố cũng không nhớ hết bảng hoá trị." Thừa nhận làm con tin những gì bố nói sau đó.
  4. Kể một chỗ thật mà kiến thức đã giúp bố mẹ, nhỏ thôi: đọc thành phần trên chai thuốc tẩy để biết không được trộn với thứ gì, tính lãi khi vay tiền mua xe, viết một lá đơn cho rõ ràng. Một ví dụ thật mạnh hơn mười câu chung chung, nhất là khi bố kể cả lần mình làm sai vì không biết.
  5. Hỏi con về điều con quan tâm: "Con đang thích cái gì nhất? Cái đó cần biết những gì?" Con thích chơi đàn, thích nấu ăn, thích sửa xe, thích làm video, đều có chỗ chạm vào Toán, Vật lý, Hoá, Văn. Đừng vội nói chỗ chạm đó là gì; để con tự nghĩ ra thì con mới tin.
  6. Dừng trước cổng nhà, đừng kéo thêm. Một câu kết là đủ: "Bố không bắt con phải đồng ý ngay. Hôm nào con nghĩ thêm thì kể bố nghe."

Nếu con cáu, bảo "Thôi bố đừng giảng nữa", thì dừng thật. Đi tiếp trong im lặng cũng được. Lần sau con vẫn sẽ hỏi lại, nếu lần này con không bị giảng.

Một điều nữa: đừng kể lại cuộc nói chuyện này cho mẹ hay ông bà ngay trước mặt con. Con tuổi này rất nhạy với chuyện lời mình nói bị đem ra bàn. Nếu cần bàn với nhau, bàn riêng, rồi thống nhất một giọng chung trong nhà.

Nối việc học với thứ con đang làm

Sau cuộc nói chuyện, phần quan trọng là những tuần tiếp theo. K thích nấu mì cho cả nhà vào tối thứ Sáu. Bố hỏi: "Sao nước sôi rồi cho muối vào lại sủi lên? Con hỏi cô Hoá thử xem." K không hỏi cô, nhưng tự tra trong sách giáo khoa và kể lại cho bố, nửa khoe nửa thử. Đó là lần đầu sau mấy tháng con chủ động mở sách Hoá ở nhà.

Cách làm chung: để ý con đang làm gì ngoài giờ học, rồi hỏi một câu "vì sao" nằm đúng chỗ giao nhau giữa việc đó và một môn học. Đừng giải thích hộ; chỉ đặt câu hỏi và để đó. Con thích bóng đá thì hỏi vì sao bóng cong được, con thích làm video thì hỏi vì sao âm thanh bị vọng trong phòng trống, con thích nuôi cá thì hỏi vì sao nước bể phải thay.

Không phải môn nào cũng nối được với sở thích, và không cần nối mọi môn. Có những phần học là để luyện cách nghĩ, cách kiên nhẫn với một việc khó, và nên nói thẳng với con như vậy: "Có môn bố cũng không dùng lại, nhưng nhờ ngồi giải mấy bài khó mà bố quen với việc không bỏ cuộc sớm." Trẻ lớp 8 chấp nhận được câu trả lời trung thực hơn là câu trả lời đẹp.

Những việc không cần làm

Khi con bắt đầu nghi ngờ việc học, cha mẹ dễ phản ứng mạnh. Vài phản ứng nên tránh:

  • Không cần kể một loạt chuyện người thất bại vì bỏ học. Con nghe như bị doạ, và sẽ tìm chuyện ngược lại để cãi.
  • Không cần đăng ký thêm lớp học thêm để "kéo con lại". Con đang hỏi học để làm gì; thêm giờ học không trả lời câu đó mà còn làm câu hỏi to hơn.
  • Không cần nhắc câu đó với ông bà, họ hàng như một chuyện đáng lo. Con nghe được thì sẽ thấy mình bị đem ra bàn.
  • Không cần lấy điện thoại, mạng xã hội làm thủ phạm duy nhất. Có thể con thấy một video nói bỏ học vẫn thành công, nhưng con chỉ tin video đó khi việc học đang thật sự khó với con.
  • Không cần có câu trả lời hoàn hảo. Một câu "Bố cũng chưa nghĩ ra hết, mình cùng nghĩ nhé" đáng tin hơn một bài diễn văn.

Điều cần làm duy nhất ngay lúc đó là giữ được cuộc nói chuyện mở. Mọi thứ khác có thể làm từ từ trong những tuần sau, khi con đã thấy bố mẹ không xem câu hỏi của con là một lỗi.

Hai đến bốn tuần sau, nhìn lại

Dấu hiệu đúng hướng thường rất nhỏ: con tự kể một chuyện ở lớp có dính tới bài học, con hỏi bố mẹ một câu "vì sao" ngoài giờ học, con tranh luận về một bài Lịch sử thay vì nói "chán". Câu "học chẳng để làm gì" có thể vẫn quay lại, nhưng giọng nhẹ hơn, và con nghe được câu trả lời.

Nếu sau vài tuần con vẫn nói câu đó thường xuyên, kèm điểm tụt rõ ở nhiều môn, nên nhắn giáo viên chủ nhiệm: "Cô ơi, dạo này ở nhà cháu hay nói học không có ý nghĩa. Ở lớp cô thấy cháu thế nào ạ? Gia đình muốn cùng cô tìm cách giúp cháu." Đôi khi lý do nằm ở lớp: một môn bị hổng từ lâu, một nhóm bạn mới, một chuyện con chưa kể.

Nếu câu "học chẳng để làm gì" đi cùng "chẳng có gì có ý nghĩa", con thu mình, ngủ không yên, bỏ những thứ từng thích hoặc nói những câu làm cha mẹ lo về sự an toàn của con, hãy nói với giáo viên và đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý sớm. Đó không còn là chuyện động lực học.

Câu hỏi thường gặp

Con hỏi học để làm gì có phải đang cãi không?

Phần lớn là không. Ở tuổi THCS trẻ bắt đầu đặt câu hỏi cho mọi yêu cầu của người lớn, và câu này có khi là cách nói vòng sau một bài khó hay điểm không như ý. Nghe lý do trước khi trả lời.

Có nên nói thật là nhiều kiến thức sau này không dùng tới?

Nên nói thật một cách cân bằng: có phần ít dùng lại nguyên văn, nhưng việc học luyện cách nghĩ và sự kiên nhẫn với việc khó. Trẻ lớp 8 tin câu trả lời trung thực hơn câu trả lời đẹp.

Con dẫn chuyện người bỏ học vẫn thành công thì trả lời sao?

Đừng tranh luận để thắng. Hỏi con người đó giỏi ở chỗ nào và họ đã học điều đó từ đâu. Phần lớn câu chuyện như vậy đều có rất nhiều việc học, chỉ là không ở trong lớp.

Có nên thưởng để con có động lực học không?

Thưởng có thể giúp ngắn hạn nhưng không trả lời câu hỏi học để làm gì, còn làm con tin rằng học chỉ để đổi lấy quà. Nối việc học với điều con quan tâm thường bền hơn.

Bao lâu thì con bớt nói câu học chẳng để làm gì?

Không có mốc cố định, thường sau vài tuần cha mẹ thấy con nói nhẹ hơn hoặc tự hỏi những câu vì sao. Nếu kéo dài kèm điểm tụt nhiều môn, nên hỏi giáo viên chủ nhiệm.

Khi nào câu nói này là dấu hiệu cần gặp chuyên gia?

Khi đi cùng cảm giác mọi thứ đều vô nghĩa, con thu mình, mất ngủ, bỏ những thứ từng thích hoặc nói điều làm cha mẹ lo cho an toàn của con. Khi đó hãy báo giáo viên và gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý sớm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138