Con học trước quên sau chủ yếu vì con học dồn một lần rồi không gặp lại bài đó nữa, và vì con chỉ đọc đi đọc lại chứ chưa từng tự nhớ lại khi gấp vở. Cách giúp ở nhà là rải bài ra nhiều lần ngắn trong tuần, mỗi lần để con tự nhớ trước rồi mới mở vở, và nối bài với một thứ con đã biết. Không cần thêm giờ học; chỉ cần đổi cách dùng chính những phút con đang học.
Tình huống giả định quen thuộc: bé T lớp 5 tối thứ Ba ôn bài Lịch sử về một cuộc khởi nghĩa, đọc ba lần là thuộc. Sáng thứ Tư cô gọi lên bảng, con nhớ được tên người lãnh đạo nhưng lẫn năm, lẫn địa danh. Tối về T bực: "Con học rồi mà, tối qua mẹ dò con còn thuộc." Bài dưới đây giải thích chuyện gì đang xảy ra và cha mẹ làm gì trong tuần tới.
Chuyện gì xảy ra trong đầu con từ tối đến sáng
Khi con đọc một đoạn ba lần liền, chữ trong đoạn đó còn nằm ngay trên bề mặt trí nhớ. Mẹ dò lúc đó, con trả lời được, vì con đang nhắc lại cái vừa nghe chứ chưa phải nhớ lại. Giống như đọc số điện thoại rồi bấm ngay thì đúng, nhưng mười phút sau đã không chắc. Qua một đêm, những gì chỉ nằm trên bề mặt trôi đi khá nhiều; đó là cách trí nhớ của mọi người hoạt động, không riêng gì T.
Cái giữ bài lại lâu là việc con phải tự lục trí nhớ khi không có vở trước mặt, và làm vậy nhiều lần cách nhau vài ngày. Mỗi lần lục được, đường dẫn tới bài đó chắc thêm một chút. Mỗi lần lục không ra rồi mở vở xem lại, con nhớ kỹ hơn cả khi đọc mười lần liền. Cảm giác "khó nhớ ra" chính là lúc đầu óc đang làm việc thật.
Còn một lý do nữa: con nhớ những thứ rời rạc không bám vào đâu. Năm tháng, địa danh, tên người với con lớp 5 là những chữ xa lạ. Nếu không được nối với thứ gì con đã biết, như một con đường con từng đi qua, một ngày lễ trong năm, một câu chuyện ông kể, thì chúng là những mảnh lẻ rất dễ rơi.
Nói cách khác, T không quên vì không cố. Con đã cố đúng một lần, rất kỹ, rồi để bài nằm yên năm ngày cho tới tiết sau. Trong năm ngày đó con học thêm bốn môn khác, xem hoạt hình, đi đá bóng, và bài Lịch sử bị đẩy xuống dưới. Muốn bài nổi lên được khi cô gọi, con cần kéo nó lên vài lần trước đó, mỗi lần một chút.
Dấu hiệu con đang học kiểu dễ quên
Vài dấu hiệu cha mẹ thấy được ngay khi ngồi cạnh con, không cần kiểm tra gì:
- Con chỉ học một môn vào đúng tối trước hôm có tiết đó, các tối khác không đụng đến.
- Con đọc to liên tục, mắt dán vào vở, rồi gấp vở lại và bảo "Xong rồi" mà không thử nhớ lại lần nào.
- Con dùng bút dạ quang tô gần kín trang, nhìn trang vở rất màu nhưng hỏi ý chính thì con phải mở ra xem.
- Con thuộc theo thứ tự trong vở: hỏi ý thứ ba, con phải lẩm nhẩm ý một, ý hai mới tới.
- Sau bài kiểm tra, con quên gần hết trong vài ngày, đến bài kiểm tra học kỳ lại phải học như bài mới.
- Con nói "Con thuộc rồi mà" với vẻ thật lòng bất ngờ khi bị quên. Con không nói dối; con thật sự đã thuộc, chỉ là thuộc trong một buổi tối.
Nếu thấy ba, bốn dấu hiệu trong danh sách, cha mẹ biết vấn đề không nằm ở chỗ con chăm hay không mà ở cách ôn. Đây là tin tốt, vì cách ôn đổi được ngay tuần này, còn chuyện chăm hay không thì khó thay đổi bằng lời nhắc.
Tuần này: rải một bài ra bốn lần ngắn
Lấy đúng một bài con cần nhớ trong tuần, ví dụ bài Lịch sử của T, và làm theo lịch này. Mỗi lần chỉ mười phút, có thể làm ở bất cứ đâu, kể cả trên sân thượng lúc mẹ phơi đồ.
- Tối ngày đầu: con học bài như bình thường. Khi con báo thuộc, bảo con gấp vở, lấy tờ giấy trắng viết ra mọi thứ con nhớ được, không cần đúng thứ tự. Xong mới mở vở so lại, khoanh những chỗ thiếu.
- Tối hôm sau: không mở vở trước. Mẹ hỏi: "Hôm qua con học bài gì nhỉ? Kể cho mẹ ba ý con còn nhớ." Con kể xong mới mở vở xem lại đúng chỗ đã khoanh.
- Hai ngày sau nữa: hỏi theo cách khác: "Nếu con là người dân hồi đó thì con thấy gì, nghe gì?" Câu này buộc con dùng lại kiến thức chứ không đọc lại.
- Cuối tuần: con giảng lại cho ông hoặc cho em trong năm phút. Ai nghe cũng được, miễn con phải nói mà không nhìn vở.
- Tuần sau, thỉnh thoảng hỏi lại một câu lúc ăn cơm hay trên đường đi. Một câu thôi, không biến bữa cơm thành buổi dò bài.
Tổng thời gian ít hơn một buổi tối học dồn, nhưng bài nằm lại lâu hơn nhiều. Khi con đã quen cách này với một bài, con có thể tự làm với bài khác. Lúc đầu con sẽ thấy khó chịu vì lần thứ hai nhớ ra ít hơn mình tưởng; hãy nói trước với con rằng chuyện đó là bình thường.
Câu hỏi gợi nhớ cha mẹ dùng được
Câu bắt đầu bằng tờ giấy trắng. Mẹ nói: "Gấp vở lại, con viết ra đây tất cả những gì con nhớ, sai cũng được." Viết ra trước khi xem lại là bước quan trọng nhất của cả cách ôn.
Câu nối với đời sống. Bố hỏi: "Chỗ đó bây giờ là tỉnh nào? Nhà mình có ai từng đi qua chưa?" Một sợi dây nối với thứ con biết làm cái mảnh lẻ bớt dễ rơi.
Câu nhờ con dạy. Bà nói với cháu: "Bà không biết chuyện này, cháu kể bà nghe với." Trẻ lớp 5 thích được làm người dạy, và phải dạy thì phải nhớ ra.
Câu khi con quên. Thay vì "Học rồi mà vẫn quên à", nói: "Quên là bình thường, giờ mình mở vở xem đúng chỗ đó, mai thử lại." Con không bị xấu hổ thì lần sau mới dám nói thật mình quên chỗ nào.
Câu để con tự kiểm. Cuối tuần hỏi: "Trong bài này chỗ nào con chắc nhất, chỗ nào con còn hay lẫn?" Con tự nhận ra chỗ hay lẫn là con đã bắt đầu biết cách học.
Hay làm và thử làm
Một số thói quen ôn bài rất phổ biến trong nhà lại chính là thứ làm con quên nhanh.
| Hay làm | Vì sao không giữ được bài | Thử làm |
|---|---|---|
| Bắt con đọc lại thêm năm lần cho chắc | Đọc lại chỉ giữ chữ trên bề mặt thêm vài giờ | Gấp vở, để con tự nhớ ra rồi mới xem |
| Ôn dồn cả buổi tối trước hôm kiểm tra | Thuộc được cho sáng hôm sau, quên trong tuần | Chia ra bốn lần mười phút trong tuần |
| Dò đúng thứ tự trong vở | Con nhớ theo vị trí, đổi thứ tự là lẫn | Hỏi lộn xộn, hỏi ý ở giữa trước |
| Chép phạt bài con quên | Chép là tay làm, đầu không phải nhớ | Viết lại từ trí nhớ một lần, so với vở |
| Mua thêm sách luyện trí nhớ | Thêm việc, không đổi cách ôn | Dùng đúng bài trong vở theo cách mới |
Cũng đừng quên giấc ngủ. Trẻ học đến khuya rồi ngủ ít thì nhớ kém hơn hẳn, dù học kỹ đến đâu. Ôn mười phút rồi đi ngủ đúng giờ giữ bài tốt hơn ôn thêm một tiếng rồi thức khuya.
Vì sao cả nhà vẫn quen ôn dồn
Ôn dồn cho cảm giác rất chắc chắn. Tối trước hôm kiểm tra, con ngồi hai tiếng, cuối buổi đọc làu cả trang, mẹ dò không sai chữ nào, ai cũng yên tâm đi ngủ. Còn ôn rải ra thì lần thứ hai con nhớ ra ít hơn hôm trước, trông như học mãi không vào. Cảm giác nói một đằng, trí nhớ thật nói một nẻo, nên người lớn và trẻ con đều dễ chọn cách cho cảm giác tốt hơn.
Lịch trong nhà cũng đẩy về phía học dồn. Thời khoá biểu có môn hai tuần một tiết, con chỉ nhớ tới môn đó vào tối trước. Bố mẹ đi làm về muộn, chỉ kịp dò bài cho ngày mai. Cuối tuần thì kín việc nhà, việc họ. Ôn rải ra không cần thêm giờ, nhưng cần một chút sắp xếp: dán thời khoá biểu ở chỗ dễ thấy, mỗi tối nhìn xem bài nào đã học hai, ba hôm trước để hỏi lại một câu.
Một điều nhỏ giúp nhiều: để con tự giữ một tờ giấy ghi những bài đang ôn trong tuần, mỗi lần ôn xong đánh một dấu. Nhìn thấy mỗi bài có ba, bốn dấu, con hiểu ra rằng nhớ là việc làm nhiều lần chứ không phải một lần thật lâu.
Hai đến bốn tuần sau, nhìn vào đâu
Dấu hiệu đúng hướng đầu tiên thường là con tự kể được bài cũ mà không cần mở vở, kể cả bài đã học từ hai tuần trước. Có hôm T vừa tưới cây trên sân thượng vừa tự nói "Mẹ ơi, hôm nay cô hỏi lại bài tuần trước, con nhớ hết". Lúc đó hãy khen đúng cách con đã làm: "Vì con ôn rải ra mấy lần đấy." Khen cách làm giúp con giữ cách làm.
Dấu hiệu thứ hai là con bắt đầu tự dùng tờ giấy trắng mà không cần nhắc, hoặc tự hỏi mẹ "Mẹ hỏi con lại bài hôm thứ Hai đi". Điểm số có thể chưa đổi ngay, và cũng không cần lấy điểm làm thước đo trong mấy tuần này.
Nếu sau một tháng con vẫn quên rất nhanh ở mọi môn, kể cả những việc hằng ngày như lịch học, đồ cần mang, lời dặn vừa nói xong, hãy hỏi giáo viên chủ nhiệm xem ở lớp con thế nào. Khi việc hay quên đi kèm khó tập trung kéo dài ở mọi hoạt động, nên đưa con gặp bác sĩ nhi để được đánh giá đầy đủ, cha mẹ không tự kết luận.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao con học thuộc tối hôm trước mà sáng hôm sau đã quên?
Vì con thường đọc liền nhiều lần rồi dừng, nên bài chỉ nằm trên bề mặt trí nhớ trong vài giờ. Muốn giữ lâu, con cần tự nhớ lại khi gấp vở và gặp lại bài nhiều lần cách nhau vài ngày.
Mỗi lần ôn nên kéo dài bao lâu?
Khoảng mười phút cho một bài là đủ với học sinh tiểu học và THCS. Quan trọng là số lần gặp lại bài trong tuần và việc con tự nhớ trước khi xem vở, không phải độ dài của mỗi lần.
Con khó chịu vì lần ôn thứ hai nhớ ra ít thì sao?
Nói trước với con rằng nhớ ra ít ở lần thứ hai là bình thường, và chính lúc phải cố nhớ là lúc bài được giữ lại. Khen việc con chịu thử, không khen hay chê số ý con nhớ được.
Có nên bắt con chép phạt bài hay quên không?
Không nên. Chép phạt làm tay bận nhưng đầu không phải nhớ, lại khiến con gắn việc học với hình phạt. Viết lại một lần từ trí nhớ rồi so với vở hiệu quả hơn nhiều.
Cha mẹ bận, không ngồi cùng con mỗi tối được thì làm sao?
Có thể hỏi một câu gợi nhớ trên đường đi học, lúc nấu cơm hay qua điện thoại. Ông bà cũng làm được việc này bằng cách nhờ cháu kể lại bài. Con cũng có thể tự dùng tờ giấy trắng khi đã quen.
Khi nào việc hay quên của con cần hỏi bác sĩ?
Khi con quên rất nhanh ở mọi việc, kể cả lời dặn vừa nói, kèm khó tập trung kéo dài nhiều tháng. Khi đó nên nói với giáo viên và đưa con gặp bác sĩ nhi để được đánh giá đầy đủ.