DayThat.comDạy Thật
Toán hiểu bản chất

Con đặt tính có nhớ hay quên nhớ: dạy hàng chục, hàng đơn vị bằng khối gỗ

Con lớp 2 làm 38 cộng 25 ra 53 hoặc 513, trừ có nhớ thì lấy số lớn trừ số bé: cách dạy lại hàng chục, hàng đơn vị bằng khối gỗ và dải giấy trên sàn nhà.

Close-up of a child's hands on a living room floor grouping wooden blocks beside folded paper strips, a boy in a silver grey sweater kneeling, warm late afternoon light

Con quên "nhớ 1" hay viết cả số 13 xuống hàng đơn vị không phải vì con ẩu, mà thường vì con thuộc thao tác "nhớ một" như một câu thần chú mà chưa thấy cái "một" đó là một chục, tức mười đơn vị gộp lại. Khi con tự tay gom mười khối gỗ thành một dải và đẩy sang cột chục, chữ "nhớ" mới có nghĩa. Vài buổi ngồi sàn nhà, mỗi buổi chừng mười lăm phút, thường đủ để con bớt hẳn kiểu sai này.

Tình huống giả định: bé C học lớp 2, làm 38 + 25. Hôm thì con ra 53 vì quên nhớ, hôm thì ra 513 vì viết cả 13 xuống. Phép trừ 52 − 17 thì con lấy 7 trừ 2 cho dễ, ra 45. Mẹ đã nhắc "nhớ một" cả chục lần, con gật đầu, lần sau vẫn quên. Bài dưới đây giúp cha mẹ nhìn ra con hiểu tới đâu, dạy lại bằng đồ chơi trong nhà, câu nói mẫu và cách tự kiểm sau vài tuần.

Đọc lỗi sai của con như đọc một bản đồ

Mỗi kiểu sai trong phép tính có nhớ cho cha mẹ biết con đang nghĩ gì. Với 38 + 25, đáp số đúng là 63: tám cộng năm bằng mười ba, viết ba nhớ một, ba cộng hai bằng năm, thêm một là sáu. Con ra 53 là con làm đúng hàng đơn vị nhưng bỏ mất cái một sang hàng chục. Con ra 513 là con không coi mười ba là một chục và ba đơn vị, mà coi nó là một số cứ thế viết xuống.

Với 52 − 17, đáp số đúng là 35: hai không trừ được bảy, mượn một chục thành mười hai, mười hai trừ bảy bằng năm; năm chục đã cho đi một chục còn bốn, bốn trừ một bằng ba. Con ra 45 là con thấy hai trừ bảy không được nên đảo thành bảy trừ hai. Đây là lỗi rất phổ biến, vì trong đầu con, trừ luôn là lấy số lớn trừ số bé.

Cả ba kiểu lỗi có chung một gốc: con chưa thấy chữ số ở cột chục khác hẳn chữ số ở cột đơn vị. Số 3 trong 38 không phải ba, mà là ba mươi. Khi con nói được "ba chục và tám đơn vị", phần nhớ và mượn sẽ dễ hơn rất nhiều.

Dấu hiệu con hiểu thật: con đọc được 63 là "sáu chục ba đơn vị", con ước được 38 + 25 khoảng sáu mươi trước khi tính, và khi ra 513 con tự thấy vô lý vì hai số chưa tới năm mươi cộng lại sao thành năm trăm. Con có thể vẫn tính chậm, nhưng con không còn viết những kết quả xa thực tế.

Bốn buổi trên sàn nhà với khối gỗ và dải giấy

Chuẩn bị: khoảng năm mươi khối gỗ nhỏ hoặc nắp chai, que tính, vài dải giấy dài cắt từ bìa cũ, mỗi dải vừa đặt mười khối. Ngồi sàn phòng khách, trải một tấm khăn chia hai nửa trái phải: bên trái là chục, bên phải là đơn vị.

  1. Buổi một, gom chục. Đổ ra hai mươi bảy khối. Nhờ con đếm và cứ đủ mười thì xếp lên một dải giấy. Con được hai dải và bảy khối lẻ. Hỏi "Hai dải là mấy khối? Vậy hai mươi bảy viết thế nào, số hai đứng cho cái gì?" Lặp lại với vài số khác cho tới khi con tự nói: chữ số bên trái là số dải.
  2. Buổi hai, cộng không nhớ rồi cộng có nhớ. Xếp 32 + 14 trước: con gộp khối lẻ với khối lẻ, dải với dải, ra bốn dải sáu khối, 46. Sau đó làm 38 + 25. Khối lẻ gộp lại được mười ba. Hỏi "Mười ba khối lẻ, đủ mười thì mình làm gì?" Con gom mười khối thành một dải mới và đẩy sang bên trái. Giờ có sáu dải và ba khối, tức 63. Cái dải con vừa đẩy sang chính là "nhớ một".
  3. Buổi ba, trừ có mượn. Xếp 52 bằng năm dải hai khối. Hỏi "Mình cần lấy đi mười bảy, tức một dải và bảy khối. Bảy khối lẻ lấy ở đâu khi chỉ có hai?" Để con nghĩ. Gợi ý: "Mình có được tháo một dải ra không?" Con tháo một dải thành mười khối, bên phải thành mười hai khối, lấy đi bảy còn năm; bên trái còn bốn dải, lấy đi một còn ba. Kết quả 35.
  4. Buổi bốn, viết lại trên giấy song song với khối gỗ. Con làm một phép bằng khối, rồi viết phép đặt tính ngay bên cạnh, mỗi lần đẩy dải sang trái thì viết số một nhỏ trên cột chục. Hỏi "Số một nhỏ này là cái dải nào trên khăn?" Khi con chỉ được, con đã nối thao tác viết với ý nghĩa.

Không cần nhiều phép mỗi buổi. Ba bốn phép làm kỹ bằng tay quý hơn hai mươi phép làm vội. Khi con đã làm trơn tru bằng khối, cất khối đi và chỉ còn vẽ: một vạch cho mỗi chục, một chấm cho mỗi đơn vị. Bước cuối mới là đặt tính trần.

Câu hỏi mẫu giúp con tự soát phép tính

Ước trước khi tính. "Ba mươi tám gần bốn mươi, hai mươi lăm gần hai mươi lăm. Cộng lại khoảng bao nhiêu?" Con ước khoảng sáu mươi lăm thì khi ra 513 hay 53 con sẽ tự ngờ.

Đọc số theo hàng. "Con đọc số 63 theo kiểu mấy chục mấy đơn vị." Đọc như vậy vài lần mỗi tối, con quen nhìn chữ số theo vị trí.

Hỏi về số một nhỏ. "Số một con viết nhỏ trên đầu cột chục là một cái gì? Một khối hay một dải?" Câu trả lời "một dải, mười khối" là dấu hiệu tốt.

Thử lại bằng phép ngược. Sau 52 − 17 = 35, hỏi "Con lấy 35 cộng 17 xem có về 52 không." Ba mươi lăm cộng mười bảy: năm cộng bảy bằng mười hai, viết hai nhớ một; ba cộng một bằng bốn, thêm một là năm; được 52. Con tự kiểm được thì không cần mẹ dò.

Nhờ con làm thầy. "Bố hay quên nhớ lắm, con dạy bố cách để không quên xem." Con phải tự diễn giải bằng lời của mình, và khi nghe con giảng cha mẹ biết ngay chỗ nào con còn mơ hồ.

Cha mẹ hay làm và thử làm

Phần lớn những việc dưới đây làm vì thương con, muốn con xong bài để đi ngủ:

Hay làmVì sao phản tác dụngThử làm
Nhắc "nhớ một, nhớ một" mỗi lần con tínhCon nhớ khi có người nhắc, không có người nhắc thì quênHỏi "số này đủ mười chưa", để con tự quyết định có nhớ hay không
Bắt làm lại hai trang phép tính có nhớCon làm theo quán tính, sai kiểu cũ vẫn lặp lạiLàm ít phép bằng khối gỗ, mỗi phép nói được vì sao
Viết hộ số một nhỏ lên cột chụcCon chép theo, không hiểu số một ở đâu raĐể con đẩy dải giấy sang trái rồi tự viết
Nói "cẩn thận vào, sao lại ẩu thế"Con nghĩ lỗi là do mình ẩu, không biết sửa thế nàoChỉ đúng chỗ: "hàng đơn vị được mười ba, đủ một chục rồi đó"
Dạy mẹo đếm ngón tay cho nhanhCon nhanh hơn ở phép nhỏ nhưng không giúp gì phần nhớ, mượnDùng dải mười khối, đếm theo chục

Cũng không cần mua thêm bộ đồ dùng học toán đắt tiền. Khối gỗ đồ chơi, nắp chai, que kem, hạt đậu, dải bìa cắt từ hộp cũ đều làm được việc. Thứ con cần là được tự tay gom mười thành một, không phải đồ đẹp.

Khi con chán ngồi với khối gỗ

Trẻ lớp 2 có thể thấy khối gỗ là đồ chơi trẻ con, nhất là khi trên lớp đã chuyển sang đặt tính. Con nói "Con lớn rồi mà mẹ". Mẹ có thể đổi cách: biến khối thành tiền giả, mỗi dải là một tờ mười nghìn, mỗi khối là một nghìn, và chơi trò mua bán. Con muốn mua món giá ba mươi tám nghìn và món giá hai mươi lăm nghìn, phải trả bao nhiêu, đổi tiền lẻ thế nào. Bản chất vẫn là gom mười thành một.

Nếu con thích thi đua, cho con làm một phép bằng khối, bố làm cùng phép đó trên giấy, xem hai bên có ra cùng kết quả không. Con thường muốn bắt lỗi bố, và để bắt được, con phải hiểu cả hai cách.

Nếu con mệt hoặc cáu, dừng ngay. Đừng ép đủ mười lăm phút. Ngày con đi học về muộn, chỉ hỏi miệng một câu: "Hai mươi chín thêm một là bao nhiêu? Thêm một nữa?" Những câu nhỏ qua mốc chục như vậy giúp con quen với việc đủ mười thì sang chục mới.

Nếu con nói "Cô không dạy thế", hỏi con trên lớp cô dùng que tính hay hình vẽ, và theo đúng đồ dùng đó. Cách gọi trên lớp và ở nhà giống nhau thì con đỡ rối hơn nhiều.

Sau hai đến bốn tuần: biết con đã vững chưa

Sau khoảng hai tuần, cha mẹ thử đưa một phép không có trong vở, ví dụ 47 + 36. Đáp số đúng là 83: bảy cộng sáu bằng mười ba, viết ba nhớ một, bốn cộng ba bằng bảy, thêm một là tám. Kiểm lại: 83 − 36, mười ba trừ sáu bằng bảy, bảy trừ ba bằng bốn, được 47. Con làm đúng mà không cần ai nhắc nhớ, và nói được số một nhỏ là một chục, là dấu hiệu tốt.

Dấu hiệu tốt khác: con tự ước kết quả trước, con tự thử lại phép trừ bằng phép cộng, con không còn kết quả kiểu 513. Nếu thỉnh thoảng con vẫn quên nhớ khi vội, đó là chuyện cẩn thận, không còn là chuyện hiểu; cách xử lý là để con tự soát bằng phép ngược, không phải làm thêm bài.

Nếu sau một tháng con vẫn không phân biệt được cột chục với cột đơn vị, dù làm với khối gỗ đã đúng, hãy nhắn cô chủ nhiệm: "Dạ cô ơi, ở nhà con làm với que tính thì đúng, nhưng viết đặt tính thì hay quên nhớ. Trên lớp cô thấy con thế nào, nhà mình nên luyện theo cách nào cho khớp ạ?" Nếu con khó khăn kéo dài với cả việc đọc, viết số và nhớ thứ tự, cha mẹ có thể hỏi thêm bác sĩ nhi để được giới thiệu nơi đánh giá, không tự kết luận ở nhà.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao con hay quên nhớ khi cộng?

Thường vì con thuộc thao tác "nhớ một" mà chưa thấy cái một đó là một chục. Khi con tự gom mười khối gỗ thành một dải và đẩy sang cột chục vài lần, con hiểu vì sao phải nhớ và ít quên hơn hẳn.

Con làm phép trừ có nhớ lấy số lớn trừ số bé thì sửa thế nào?

Cho con làm phép trừ bằng khối gỗ, khi không đủ khối lẻ thì tháo một dải mười ra. Con thấy phải mượn chứ không đảo được hai số. Sau đó cho con thử lại bằng phép cộng để tự phát hiện kết quả sai.

Có nên cho con dùng que tính khi đã lên lớp 2 không?

Có, trong thời gian con chưa vững hàng chục, hàng đơn vị. Que tính, khối gỗ giúp con thấy ý nghĩa của nhớ và mượn. Khi con đã làm tốt, chuyển dần sang vẽ vạch, chấm rồi đặt tính trần.

38 cộng 25 bằng bao nhiêu và giải thích cho con thế nào?

Bằng 63. Tám cộng năm được mười ba đơn vị, gom mười thành một chục mới, còn ba đơn vị. Ba chục cộng hai chục là năm chục, thêm chục mới là sáu chục. Sáu chục ba đơn vị là 63.

Con ra kết quả 513 khi cộng 38 với 25 là do đâu?

Con viết cả mười ba xuống hàng đơn vị vì chưa coi mười ba là một chục và ba đơn vị. Cho con ước kết quả trước, khoảng sáu mươi, con sẽ thấy năm trăm là quá xa và tự tìm chỗ sai.

Khi nào cần báo giáo viên chuyện con tính sai phép có nhớ?

Khi sau khoảng một tháng luyện ở nhà con vẫn không phân biệt được cột chục và cột đơn vị. Nhắn cô chủ nhiệm hỏi trên lớp con làm thế nào để cách luyện ở nhà khớp với lớp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138