Đánh giá thường xuyên là việc giáo viên quan sát, hỏi, xem bài làm, sản phẩm của con trong từng giờ học để nhận xét và giúp con sửa ngay; đánh giá định kỳ là những lần kiểm tra vào giữa và cuối kỳ để nhìn lại con đạt yêu cầu tới đâu. Trong chương trình 2018, phần thường xuyên được coi trọng hơn trước, nên con có thể ít bài kiểm tra có điểm mà cô vẫn nắm được con. Cha mẹ theo dõi đúng là hỏi con trên lớp cô sửa gì, xem vở và sản phẩm, đọc nhận xét, chứ không đợi tới điểm kiểm tra mới biết con học ra sao.
Tình huống giả định: chị N có con lớp 5, quen theo dõi bằng điểm như ngày mình đi học, giờ thấy con mang về rất ít điểm, phần lớn là lời nhận xét. Chị lo mình không biết con đang ở đâu. Hôm trường mở cửa cho phụ huynh dự giờ, chị đứng ở cửa lớp và thấy cô đánh giá con bằng những cách chị chưa từng nghĩ tới. Bài này giải thích hai kiểu đánh giá, cách nhìn ra con học thật qua chúng, và cách hỏi cô. Quy định cụ thể về mức đánh giá, cách tính điểm thực hiện theo quy định hiện hành; chi tiết nên hỏi giáo viên chủ nhiệm.
Hôm dự giờ: chị N đứng ở cửa lớp
Tiết Toán hôm đó, cô không gọi ai lên bảng trả bài. Cô chia lớp thành nhóm, mỗi nhóm giải một bài đo diện tích sân trường bằng bước chân. Cô đi vòng quanh, dừng ở từng bàn, hỏi một hai câu, rồi ghi vội vào cuốn sổ nhỏ. Có nhóm tính sai, cô không gạch, chỉ hỏi: "Nhóm thử đo lại cạnh này xem có đúng không?" Bé P, con chị N, được cô bảo giảng lại cách làm cho bạn bàn bên. Chị thấy con lúng túng ở câu đầu, rồi tự sửa.
Cuối tiết không có điểm nào được ghi vào sổ điểm. Nhưng chị N nhận ra cô biết rất rõ bàn nào hiểu, bàn nào chưa, ai đang dựa vào bạn, ai làm được mà chưa dám nói. Đó chính là đánh giá thường xuyên: diễn ra suốt giờ học, bằng quan sát, câu hỏi, nhận xét, mục đích là giúp con sửa ngay, không phải để xếp con vào một con số.
Hôm đó chị N cũng hiểu vì sao về nhà con hay nói "cô bảo con làm lại chỗ này": đó là nhận xét thường xuyên, đến từng ngày, và nó có giá trị hơn một điểm số mà chị tưởng.
Hai kiểu đánh giá đặt cạnh nhau
Bảng dưới là nét chung. Cách thực hiện cụ thể ở từng cấp, từng môn làm theo quy định hiện hành và hướng dẫn của trường.
| Đánh giá thường xuyên | Đánh giá định kỳ | |
|---|---|---|
| Diễn ra khi nào | Trong mọi giờ học, mọi hoạt động | Giữa kỳ, cuối kỳ |
| Cô dùng gì | Quan sát, hỏi đáp, xem vở, sản phẩm, bài nhóm, nhận xét bằng lời hoặc viết | Bài kiểm tra, sản phẩm học tập theo yêu cầu |
| Mục đích chính | Giúp con thấy chỗ sai và sửa ngay | Nhìn lại con đạt yêu cầu cần đạt tới đâu sau một giai đoạn |
| Cha mẹ thấy ở đâu | Lời con kể, vở có chỗ cô sửa, nhận xét trên sổ liên lạc điện tử | Kết quả kiểm tra, phiếu đánh giá, học bạ |
| Ở tiểu học | Chủ yếu bằng nhận xét | Kết hợp nhận xét và bài kiểm tra ở một số môn |
Ở THCS, nhiều môn kết hợp nhận xét với điểm, một số môn đánh giá bằng nhận xét. Môn nào theo cách nào, điểm thường xuyên có bao nhiêu lần, cha mẹ nên hỏi giáo viên chủ nhiệm ở buổi họp đầu năm để khỏi đoán.
Đọc được con học thật qua đánh giá thường xuyên
Vở có dấu cô sửa và con đã làm lại. Một trang vở có chỗ cô ghi "xem lại bước 2", và ngay dưới là bài làm lại của con, là dấu hiệu con đang học từ nhận xét. Nếu chỗ cô ghi để nguyên không ai động, con chưa coi nhận xét là việc của mình.
Con kể được cô sửa mình chỗ nào. Hỏi "hôm nay cô góp ý con điều gì", con trả lời cụ thể như "cô bảo con viết đơn vị đo" là con đang nghe. Nếu luôn là "không có gì", có thể con chưa để ý, hoặc ngại kể.
Con học đối phó thường chuẩn bị cho đúng hôm kiểm tra. Cả tháng không động sách, tới tối trước kiểm tra định kỳ thì thức khuya ôn. Với cách đánh giá mới, kiểu học này hụt nhiều vì phần lớn việc học diễn ra từng ngày.
Nhận xét tốt mà bài định kỳ thấp, hoặc ngược lại. Có thể con làm tốt khi có bạn, có cô gợi, nhưng chưa tự làm được một mình; hoặc con giỏi làm bài kiểm tra nhưng ít tham gia. Đây là chỗ đáng hỏi cô, không phải chỗ để lo.
Theo dõi con mà không cần đếm điểm: việc làm trong một tháng
Thay vì đợi điểm, cha mẹ có thể nắm việc học của con bằng những việc nhỏ đều đặn.
- Mỗi tối, một câu hỏi: "Hôm nay cô góp ý con điều gì?" Ghi lại vào một cuốn sổ nhỏ của cha mẹ, chỉ một dòng.
- Mỗi tuần một lần, cuối tuần, mở vở các môn chính xem những chỗ cô sửa. Hỏi con đã làm lại chưa, không trách những chỗ chưa làm.
- Đọc nhận xét trên sổ liên lạc điện tử hoặc tin nhắn của cô khi có, rồi kể lại cho con bằng lời nhẹ nhàng, chọn một điểm con làm tốt và một điểm cần cố.
- Trước kỳ kiểm tra định kỳ hai tuần, cùng con nhìn lại sổ ghi của cha mẹ: những góp ý nào lặp lại nhiều nhất là chỗ con nên ôn.
- Sau mỗi kỳ, đọc kết quả cùng con, hỏi con thấy thế nào trước khi cha mẹ nói ý mình.
Cuốn sổ nhỏ của cha mẹ sau một tháng thường cho thấy rõ hơn mọi bảng điểm: con hay vướng chỗ nào, cô góp ý gì nhiều lần, con sửa được gì. Đó cũng là thứ đáng mang theo khi đi họp phụ huynh.
Câu hỏi và câu nhắn mẫu
Những câu dưới đây giúp nói chuyện về đánh giá mà không biến thành chuyện điểm số.
- Mẹ: "Hôm nay cô góp ý con điều gì? Con thấy góp ý đó đúng không?"
- Bố, khi xem vở: "Chỗ này cô ghi xem lại, con thử giảng cho bố xem bây giờ con hiểu chưa."
- Mẹ, khi bài định kỳ chưa tốt: "Mẹ không lo con số. Con thấy câu nào lẽ ra con làm được?"
- Mẹ nhắn cô: "Thưa cô, nhà em muốn biết thêm trên lớp con hay được cô góp ý về điều gì nhất, để ở nhà gia đình nhắc con đúng chỗ ạ."
- Ông: "Ngày xưa ông chỉ biết điểm. Cháu kể ông nghe cô khen cháu chuyện gì tuần này?"
- Con có lúc hỏi: "Sao bạn kia được cô khen mà con không?" Bố đáp: "Mỗi bạn được khen một chuyện riêng. Con muốn tuần sau cô thấy điều gì ở con?"
Câu nhắn cô nên gửi ngoài giờ dạy, gọn, chỉ hỏi một điều. Không hỏi điểm của bạn khác, không xin cô nâng điểm hay "để ý" thêm.
Hay làm và thử làm
Thói quen theo dõi bằng điểm rất khó bỏ. Bảng dưới gợi cách đổi dần.
| Hay làm | Thử làm |
|---|---|
| Chỉ hỏi "hôm nay được mấy điểm" | Hỏi "hôm nay cô góp ý gì", "con làm lại chưa" |
| Hỏi điểm của bạn để so | So con với chính con của tháng trước |
| Lo khi thấy ít điểm, đi tìm lớp ôn kiểm tra | Đọc vở, nhận xét, hỏi cô con cần gì |
| Thưởng phạt theo kết quả định kỳ | Ghi nhận việc con sửa được sau góp ý |
| Để con ôn dồn trước kiểm tra | Mỗi tuần ôn nhẹ những chỗ cô góp ý nhiều |
Điều không cần làm: tự ra đề kiểm tra ở nhà mỗi tuần để "có điểm theo dõi". Việc đó lấy mất giờ tự học, làm con căng thẳng, và không cho cha mẹ biết thêm gì mà cô chưa biết.
Cũng không cần chụp từng trang vở gửi cô hỏi "thế này đã được chưa". Một lần hỏi gọn sau vài tuần quan sát có giá trị hơn nhiều tin nhắn rời rạc, và giữ cho cô thời gian dành cho cả lớp.
Ông bà và cha mẹ cùng trông cháu: thống nhất cách hỏi
Nhà chị N có bà ngoại đón cháu buổi chiều. Bà quen hỏi một câu duy nhất ngay ở cổng trường: "Hôm nay được mấy điểm?" Bé P mấy hôm liền trả lời "không có điểm", bà tưởng cháu giấu, chiều nào cũng hỏi lại, cháu bắt đầu ngại kể chuyện lớp. Chị N nhận ra cả nhà đang hỏi con bằng hai thứ tiếng khác nhau: mẹ hỏi về góp ý, bà hỏi về điểm.
Chị ngồi với bà một buổi tối, kể lại hôm dự giờ, rồi nhờ bà đổi câu hỏi ở cổng trường thành "Hôm nay ở lớp có chuyện gì vui?" và để câu hỏi về góp ý của cô cho buổi tối. Bà chưa quen nên thỉnh thoảng vẫn hỏi điểm, chị không sửa bà trước mặt cháu. Sau hai tuần, P kể với bà nhiều hơn hẳn, có hôm còn tự khoe: "Cô bảo con giảng bài cho bạn hay." Một nhà mà cùng một cách hỏi giúp con không phải đoán người lớn muốn nghe gì.
Khi nào nên hỏi cô, khi nào cần thêm hỗ trợ
Sau một tháng theo dõi theo cách trên, dấu hiệu tốt là con tự kể góp ý của cô, tự làm lại chỗ sai, và kết quả định kỳ không bất ngờ với cả nhà. Nếu nhận xét thường xuyên và kết quả định kỳ lệch nhau rõ, hoặc một góp ý lặp đi lặp lại mãi mà con không sửa được, đó là lúc xin gặp hoặc nhắn hỏi cô chủ nhiệm.
Nếu con bắt đầu lo lắng thái quá trước mỗi lần kiểm tra, mất ngủ, đau bụng vào buổi sáng có bài kiểm tra, hoặc buồn bã kéo dài, hãy nói với giáo viên chủ nhiệm và cân nhắc gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý. Đánh giá thường xuyên có mục đích giảm áp lực, nên nếu con căng thẳng, cần tìm hiểu nguyên nhân thay vì thúc thêm.
Quy định đánh giá có thể được điều chỉnh qua các năm học. Khi có thay đổi, hãy xem thông báo của nhà trường hoặc hỏi giáo viên chủ nhiệm, đừng dựa vào những tin chuyển tiếp không rõ nguồn.
Câu hỏi thường gặp
Đánh giá thường xuyên là gì?
Là việc giáo viên quan sát, hỏi đáp, xem bài làm và sản phẩm của học sinh trong từng giờ học để nhận xét, giúp con sửa ngay. Nó diễn ra liên tục chứ không chỉ vào ngày kiểm tra.
Đánh giá định kỳ khác thường xuyên thế nào?
Đánh giá định kỳ diễn ra vào giữa kỳ và cuối kỳ, bằng bài kiểm tra hoặc sản phẩm theo yêu cầu, để nhìn lại con đạt yêu cầu tới đâu sau một giai đoạn học.
Con ít điểm thì cha mẹ theo dõi việc học bằng cách nào?
Hỏi con mỗi tối cô góp ý điều gì, xem vở những chỗ cô sửa, đọc nhận xét trên sổ liên lạc điện tử. Ghi lại vào một sổ nhỏ để nhìn ra điều lặp lại.
Ở THCS các môn có được chấm điểm không?
Nhiều môn đánh giá kết hợp nhận xét và điểm số, một số môn đánh giá bằng nhận xét. Môn nào theo cách nào thực hiện theo quy định hiện hành, cha mẹ nên hỏi giáo viên chủ nhiệm.
Nhận xét tốt mà bài kiểm tra thấp thì sao?
Có thể con làm tốt khi có bạn và cô gợi nhưng chưa tự làm được một mình, hoặc con lúng túng khi làm bài có thời gian. Nên hỏi cô để cùng nhìn, không vội kết luận.
Có nên tự ra đề kiểm tra ở nhà cho con không?
Thường không cần. Tự ra đề hằng tuần lấy mất giờ tự học và làm con căng thẳng. Theo dõi qua vở, nhận xét và lời con kể cho cha mẹ thông tin hữu ích hơn.