Muốn tập cho con lớp 2 đọc sách, việc hiệu quả nhất là dựng một khoảng mười lăm phút cố định mỗi tối, ngồi đúng một chỗ, đọc cuốn sách con tự chọn trong vài cuốn vừa sức, cha mẹ đọc chung chứ không ngồi canh, và dừng lại khi con còn muốn đọc tiếp. Không cần mua cả chồng sách, không cần bắt con ghi lại nội dung, không cần thưởng. Thói quen đọc ở tuổi này đến từ việc lặp lại một khoảng thời gian dễ chịu, chứ không đến từ lời khuyên đọc sách tốt thế nào.
Bài đi theo một tình huống giả định rất quen: bé A lớp 2, đọc trơn được bài tập đọc trên lớp, nhưng ở nhà cầm cuốn truyện lên là lật vèo vèo xem hình, ba phút sau hỏi "Mẹ ơi còn mấy trang nữa?" rồi đặt xuống đi tìm điện thoại. Mẹ đã mua mười mấy cuốn, gần như còn nguyên. Phần dưới là cách nhìn ra con đang đọc thật hay đọc cho xong, làm gì từ tối nay, chọn sách thế nào, câu nói mẫu và cách tự kiểm.
Con đọc được chữ chưa có nghĩa là con đọc nổi một cuốn sách
Ở lớp 2, phần lớn trẻ đã đọc trơn, nhưng đọc vẫn còn tốn sức. Mắt con phải ghép từng tiếng, miệng lẩm nhẩm, đầu vừa nhận mặt chữ vừa cố nhớ câu trước nói gì. Một trang mười dòng với người lớn là nửa phút, với con có thể là ba bốn phút mệt. Khi phần lớn sức lực dồn vào việc nhận chữ, chẳng còn bao nhiêu để thấy câu chuyện hay. Thế nên con thấy đọc sách là việc nặng, chứ không phải con không thích truyện. Bằng chứng là cũng đứa trẻ đó có thể ngồi nghe bà kể chuyện cả tiếng không chán.
Dấu hiệu con đang đọc thật khá dễ thấy nếu bạn ngồi gần: con dừng lại ở một hình rồi hỏi một câu không liên quan tới chữ, con cười ở đúng đoạn buồn cười, con lật ngược lại một trang để xem lại nhân vật nào vừa nói, con đọc to tự nhiên đổi giọng khi tới lời của con mèo. Dấu hiệu đọc cho xong cũng rõ: con lật trang nhanh đều đều như đếm, mắt nhìn ra cửa trong khi miệng vẫn đọc, con hỏi còn bao nhiêu trang, và khi được hỏi chuyện gì xảy ra thì con chỉ kể lại các bức tranh.
Chuyện hay xảy ra còn vì lịch tối của gia đình. Con về nhà muộn, ăn cơm, tắm, làm bài, và giờ đọc sách thường bị xếp vào cuối cùng, lúc con đã buồn ngủ. Một việc vốn đã tốn sức lại rơi đúng lúc con ít sức nhất. Cha mẹ thì mệt, đưa sách cho con rồi quay đi rửa bát. Con hiểu rất nhanh rằng đọc sách là một việc giao cho mình làm một mình, như một bài tập thêm.
Tối nay: dựng mười lăm phút đầu tiên
Mười lăm phút nghe ít nhưng đủ để thành nếp nếu lặp lại hằng ngày. Tối nay bạn chỉ cần làm đúng các bước này, không thêm gì:
- Chọn giờ trước khi con mệt, ví dụ ngay sau bữa tối và trước khi làm bài, chứ không phải lúc đã lên giường. Nói trước với con lúc ăn cơm: "Ăn xong mẹ con mình đọc mười lăm phút ở góc sách nhé, mẹ đặt đồng hồ."
- Chọn chỗ ngồi cố định, có đèn sáng, xa ti vi. Một tấm đệm dưới sàn cạnh kệ sách thấp là đủ. Ngồi cùng một chỗ mỗi tối giúp cơ thể con tự hiểu ngồi đây là để đọc.
- Bày ra ba cuốn mỏng mà bạn đã lật qua và thấy vừa sức, để con chọn một. Câu nói: "Hôm nay con muốn đọc cuốn nào trong ba cuốn này?" Việc được chọn làm con thấy đây là việc của mình.
- Đọc chia đôi: bạn đọc trang bên trái, con đọc trang bên phải. Con được nghỉ nửa thời gian, được nghe giọng đọc có ngữ điệu, và không phải gánh cả cuốn.
- Khi con vấp một chữ, chờ ba giây rồi mới giúp. Nếu con vẫn bí, đọc chữ đó lên rồi để con đọc lại cả câu cho liền mạch. Không bắt con đánh vần lại từ đầu.
- Hết mười lăm phút thì dừng, kể cả khi đang hay. Nói: "Hết giờ rồi, mai mình đọc tiếp xem con thỏ có về được nhà không." Dừng ở chỗ còn tò mò là cách giữ con quay lại tối hôm sau.
Tuần đầu đừng hỏi con hiểu gì, đừng bắt kể lại. Mục tiêu duy nhất của tuần đầu là con ngồi xuống đúng giờ mà không phải nhắc nhiều lần. Từ tuần thứ hai, khi con đã quen chỗ ngồi, bạn mới dần đổi tỉ lệ: con đọc hai trang, bạn đọc một trang.
Chọn sách vừa sức con, không phải vừa ý cha mẹ
Thử bằng năm ngón tay. Mở một trang giữa sách, cho con đọc thầm hoặc đọc nhỏ. Mỗi chữ con vấp hay không hiểu thì gập một ngón tay. Gập tới năm ngón trong một trang là sách đang khó so với sức đọc một mình của con, để dành đọc chung. Không gập ngón nào là sách dễ, rất hợp cho những tối con mệt.
Chữ to, dòng ngắn, có tranh. Ở lớp 2, cuốn sách có mỗi trang dăm dòng chữ cỡ lớn và tranh chiếm nửa trang không phải là sách trẻ con quá. Đó đúng là loại sách giúp con đọc trọn một cuốn và có cảm giác mình đọc xong, cảm giác này quý hơn một cuốn dày đọc dở.
Theo đúng thứ con đang mê. Con đang mê khủng long, xe cứu hoả, nấu ăn hay côn trùng thì sách về đúng chuyện đó sẽ kéo con hơn mọi cuốn truyện được khen hay. Sách kiến thức có hình chú thích ngắn cũng là đọc thật, không phải chỉ truyện mới tính.
Không cần mua mới. Tủ sách lớp, thư viện trường, đổi sách với nhà hàng xóm có con cùng tuổi đều dùng được. Sách mượn có hạn trả còn làm con có lý do đọc cho kịp. Mua cả chồng một lúc thường làm con ngợp và sách nằm im trên kệ.
Đọc lại một cuốn nhiều lần là bình thường. Con đòi đọc lại cuốn đã đọc ba lần không phải vì con lười đổi sách. Đọc lại giúp con đọc trơn hơn, nhận ra chi tiết mới, và lần đầu tiên thấy mình đọc nhanh, đọc hay. Cứ để con đọc lại, xen kẽ một cuốn mới mỗi tuần.
Những việc hay làm và việc nên thử thay
Phần lớn cha mẹ làm những việc dưới đây vì thương con và muốn con đọc nhiều. Có điều vài việc vô tình biến đọc sách thành bài tập:
| Hay làm | Vì sao phản tác dụng | Thử làm |
|---|---|---|
| Giao sách cho con rồi đi làm việc khác | Con hiểu đọc là việc phải làm một mình, như bài tập phạt | Ngồi đọc cùng, mỗi người một trang, ít nhất trong ba tuần đầu |
| Đọc xong bắt con kể lại hoặc viết lại nội dung | Con đọc để trả bài chứ không đọc vì chuyện hay | Chỉ hỏi một câu nhẹ: con thích đoạn nào nhất |
| Sửa từng chữ con đọc sai ngay lập tức | Câu chuyện bị cắt vụn, con mất mạch và mất hứng | Chờ ba giây, chỉ sửa chữ làm đổi nghĩa câu |
| Lấy đọc sách làm điều kiện được xem điện thoại | Đọc thành cái giá phải trả, điện thoại thành phần thưởng | Giữ giờ đọc riêng, không đổi chác với màn hình |
| Mua thêm sách khi con chưa đọc hết sách cũ | Kệ đầy mà con không biết bắt đầu từ đâu | Mỗi tuần bày ra ba cuốn, cất bớt phần còn lại |
| Đem con so với bạn cùng lớp đọc nhiều hơn | Con thấy mình kém và né sách hơn | Chỉ nói về việc con đã đọc tối qua |
Cũng có vài thứ không cần làm: không cần phiếu ghi số trang, không cần đặt chỉ tiêu mỗi tháng mấy cuốn, không cần đăng ký lớp đọc sách. Ở tuổi này, một người lớn ngồi đọc cạnh con quan trọng hơn mọi hình thức đo đếm.
Khi con không chịu ngồi xuống đọc
Sẽ có những tối con nói "Con không thích đọc, chán lắm." Đừng tranh luận về lợi ích của sách. Trả lời ngắn và giữ nếp: "Ừ, vậy hôm nay mẹ đọc, con chỉ cần nghe thôi." Bạn đọc to cả mười lăm phút. Phần lớn trẻ sẽ ngó vào tranh, rồi tới đoạn hay lại giành đọc. Nghe đọc vẫn là một tối có đọc sách.
Nếu con đòi điện thoại hay ti vi, đừng để đó thành cuộc mặc cả mỗi tối. Đặt luật một lần, nói lúc vui vẻ chứ không lúc đang giằng co: "Nhà mình mười lăm phút sau cơm là giờ đọc, cả nhà cùng đọc, điện thoại để trên tủ." Luật áp cho cả người lớn thì con dễ nhận hơn nhiều. Nếu bố lướt điện thoại ở sofa trong lúc mẹ bắt con đọc, con sẽ thấy rất rõ sự bất công đó.
Có tối con mệt thật, ví dụ sau buổi học bơi hay về muộn từ nhà ông bà. Khi đó rút xuống năm phút, đọc cuốn dễ nhất, hoặc chỉ nghe bạn đọc. Mục đích là không đứt nếp, chứ không phải đủ phút. Một tuần bỏ ba tối thì nếp tan rất nhanh, còn một tối đọc năm phút vẫn giữ được nếp.
Nếu con khóc hay cáu mỗi khi tới giờ đọc trong nhiều ngày liền, hãy dừng hẳn vài hôm và quan sát. Có thể sách đang quá khó, có thể con mỏi mắt, có thể giờ đó con đang đói. Đổi một thứ một lần rồi xem con phản ứng thế nào.
Tự kiểm sau ba tuần và khi nào cần hỏi thêm
Sau ba tuần giữ nếp, đừng nhìn vào số cuốn con đọc. Nhìn vào những dấu hiệu nhỏ sau:
- Tới giờ, con tự đi về góc sách hoặc chỉ cần nhắc một lần.
- Con tự chọn sách nhanh hơn, có khi đòi một cuốn cụ thể.
- Con kể vu vơ về nhân vật trong bữa cơm mà không ai hỏi.
- Con đọc trang của mình trơn hơn, ít dừng hơn tuần đầu.
- Có hôm con xin đọc thêm vài trang sau khi hết giờ.
Có ba trong năm dấu hiệu là đang đi đúng; lúc đó tăng dần lên hai mươi phút và để con đọc phần lớn. Nếu sau ba tuần con vẫn đọc rất chậm, hay đảo chữ, nhảy dòng, dụi mắt, nheo mắt khi đọc, nên nhắn cô chủ nhiệm hỏi xem ở lớp con đọc thế nào: "Cô ơi, ở nhà con đọc còn chậm và hay nhảy dòng, cô thấy ở lớp con đọc ra sao ạ?" Nếu cô cũng thấy vậy, đưa con đi khám mắt trước, rồi hỏi bác sĩ nhi về việc đánh giá khả năng đọc. Không tự kết luận con có khó khăn học tập, chỉ người được đào tạo mới đánh giá được.
Câu hỏi thường gặp
Con lớp 2 mỗi ngày nên đọc sách bao lâu?
Mười lăm phút đều đặn mỗi tối là mức dễ giữ nhất cho tuổi này. Khi con đã tự ngồi vào đọc mà không phải nhắc, tăng dần lên hai mươi đến ba mươi phút. Đọc đều mỗi ngày có ích hơn một buổi cuối tuần đọc một tiếng.
Có nên cho con đọc truyện tranh để tập thói quen đọc không?
Có, truyện tranh vẫn là đọc, và với trẻ đang tập đọc nó giúp con hiểu câu chuyện nhờ tranh. Bạn nên xen kẽ với sách có nhiều chữ hơn một chút, đọc chung để con không thấy nặng. Không cần cấm, chỉ cần không để truyện tranh là thứ duy nhất trên kệ.
Con đọc sai nhiều chữ thì có nên sửa ngay không?
Chỉ sửa những chữ làm đổi nghĩa câu, và chờ vài giây để con tự sửa trước. Sửa từng lỗi nhỏ làm câu chuyện bị ngắt quãng và con mất hứng đọc. Những lỗi phát âm nhỏ sẽ giảm dần khi con đọc nhiều hơn.
Bố mẹ đi làm về muộn thì ai đọc cùng con?
Ông bà, anh chị lớn hay người giúp việc đều có thể ngồi đọc chung, miễn là giữ đúng giờ và đúng chỗ. Tối nào bố mẹ có mặt thì nhận phần đọc. Cuối tuần có thể dành thêm một buổi đọc dài hơn để bù.
Có nên thưởng khi con đọc xong một cuốn sách?
Không nên thưởng bằng đồ chơi hay giờ xem điện thoại, vì con sẽ đọc để lấy thưởng chứ không vì chuyện hay. Lời ghi nhận cụ thể có ích hơn, kiểu mẹ thấy con đọc đoạn con mèo nói rất hay. Phần thưởng tốt nhất là được chọn cuốn tiếp theo.
Khi nào cần lo con có khó khăn về đọc?
Khi con đã luyện đều vài tuần mà vẫn đọc rất chậm, hay đảo chữ, nhảy dòng, quên ngay câu vừa đọc, hoặc than mỏi mắt. Lúc đó nên hỏi giáo viên chủ nhiệm xem ở lớp con thế nào, khám mắt cho con, rồi hỏi bác sĩ nhi về việc đánh giá. Cha mẹ không nên tự kết luận.