DayThat.comDạy Thật
Học thuộc mà không hiểu, học vẹt và chán học

Con sợ một môn học: nhận ra nỗi sợ thật và gỡ dần từ bài con còn làm được

Cứ đến ngày có tiết Tiếng Anh là con kêu đau bụng: cách phân biệt sợ một môn với chán học, tìm chỗ con bắt đầu hổng và gỡ dần bằng những buổi ngắn ở nhà.

Close-up of a mother's hand holding a Vietnamese girl's hand as they walk along a shaded tree-lined street after school, the girl in a wine red jacket, soft afternoon light

Con sợ một môn học thường vì con đã hổng một đoạn kiến thức từ trước, mỗi bài mới lại chồng lên chỗ hổng, cộng thêm vài lần bị gọi lên bảng mà không trả lời được. Cách gỡ là tìm đúng chỗ con bắt đầu hổng, cho con làm lại từ bài con còn làm được trong những buổi ngắn, và bớt áp lực quanh môn đó ở nhà. Sợ một môn khác với chán học: con vẫn ổn với các môn khác.

Tình huống giả định: L lớp 5, trên đường đi học về hôm thứ Tư nắm tay mẹ đi dưới hàng cây, kể chuyện tiết Mĩ thuật rất vui, nhưng tối thứ Tư nào cũng kêu đau bụng, vì sáng thứ Năm có hai tiết Tiếng Anh. Mẹ đưa đi khám, bác sĩ bảo không có vấn đề gì. Bài dưới đây giúp nhận ra nỗi sợ, tìm gốc và gỡ dần trong vài tuần.

Sợ một môn trông thế nào

Sợ một môn hiếm khi được nói thẳng. Trẻ lớp 5 thường không nói "con sợ Tiếng Anh", mà nói đau bụng, mệt, xin nghỉ, hoặc để quên sách môn đó ở nhà. Có trẻ ngồi làm bài môn khác rất nhanh, đến bài môn đó thì gọt bút chì ba lần, xin đi uống nước, lật đi lật lại trang vở như tìm cái gì. Có trẻ thì giấu vở, giấu bài kiểm tra môn đó dưới đáy cặp.

Dấu hiệu giúp phân biệt với các chuyện khác: con vẫn ổn, vẫn vui với những môn còn lại; các triệu chứng xuất hiện quanh đúng những ngày có môn đó; khi được hỏi về môn đó con lảng sang chuyện khác hoặc nói "Con không biết, con dốt môn đó". Câu cuối rất đáng chú ý: con đã bắt đầu tự dán cho mình một cái nhãn.

Những cơn đau bụng của L không phải giả vờ. Lo lắng có thể làm bụng đau thật, nhất là ở trẻ nhỏ. Vì vậy nên đưa con đi khám như mẹ L đã làm, để loại trừ chuyện sức khoẻ, rồi mới tính đến chuyện môn học. Khi bác sĩ đã nói không có vấn đề gì, cha mẹ có thể bình tĩnh tìm hiểu tiếp mà không lo bỏ sót.

Khi đã biết là lo, cũng đừng nói với con kiểu "Bác sĩ bảo con có bệnh gì đâu, đừng giả vờ". Con không giả vờ, và câu đó dạy con giấu cảm giác thay vì nói ra. Thay vào đó: "Bụng con đau thật đấy, đôi khi lo lắng làm bụng đau. Mình cùng xem con đang lo chuyện gì nhé."

Vì sao một môn có thể thành nỗi sợ

Một chỗ hổng từ trước. Nhiều môn đi theo bậc thang: Tiếng Anh, Toán, sau này là Khoa học tự nhiên. Con hổng một bậc, ví dụ chưa nắm cách đặt câu hỏi đơn giản từ lớp 3, thì mọi bài sau đều trông như ngoại ngữ trong ngoại ngữ. Con không biết mình hổng ở đâu, chỉ thấy cái gì cũng khó.

Một vài lần bị gọi lên mà không trả lời được. Đứng trước lớp không nói được câu nào là trải nghiệm trẻ nhớ rất lâu, dù giáo viên không trách gì. Lần sau gần tới tiết đó, cơ thể con nhớ cảm giác ấy trước khi đầu óc kịp nghĩ.

Câu nói vô tình ở nhà. Câu như "Nhà mình không ai giỏi tiếng Anh, con giống mẹ" nói ra để an ủi, nhưng con nghe thành một lời phán: môn này không dành cho mình. Từ đó mỗi lần khó, con có sẵn một lý do để buông.

Áp lực quanh môn đó tăng dần. Khi cha mẹ thấy con yếu một môn, thường sẽ dò môn đó nhiều hơn, hỏi điểm môn đó nhiều hơn, cho đi học thêm môn đó. Mọi sự chú ý dồn vào đúng chỗ con đang sợ, và nỗi sợ to thêm.

Tìm chỗ con bắt đầu hổng

Việc đầu tiên không phải là học thêm bài mới mà là lùi lại tìm bậc thang bị gãy. Làm trong một hai buổi cuối tuần, mỗi buổi không quá hai mươi phút:

  1. Hỏi con một cách nhẹ: "Trong môn Tiếng Anh, có bài nào hồi trước con thấy dễ không? Con chỉ mẹ xem." Để con tự lật sách cũ, vở cũ.
  2. Bắt đầu từ bài con chọn. Con làm lại một bài tập ở đó, mẹ chỉ ngồi xem. Nếu con làm được dễ dàng, sang bài tiếp theo.
  3. Đến bài nào con bắt đầu ngập ngừng, lâu hơn hẳn, hoặc nói "Cái này con không hiểu từ đầu", đó là chỗ cần dừng. Ghi lại tên bài đó.
  4. Không giảng ngay. Hỏi con: "Chỗ này con thấy khó ở đâu? Từ nào con không biết, hay cách ghép câu con không biết?" Trẻ lớp 5 thường chỉ được khá chính xác nếu không bị vội.
  5. Nhắn giáo viên bộ môn hoặc giáo viên chủ nhiệm để xác nhận: "Cô ơi, ở nhà con có vẻ hổng từ phần đặt câu hỏi. Cô có gợi ý con nên ôn lại phần nào không ạ?"

Nếu cha mẹ không biết môn đó, vẫn làm được cách này, vì việc của cha mẹ là quan sát con ngập ngừng ở đâu chứ không phải chấm đúng sai. Sách giáo khoa và vở cũ của con là đủ, không cần mua thêm tài liệu.

Mấy tuần gỡ dần ở nhà

Khi đã biết chỗ hổng, mỗi tuần ba buổi ngắn, mỗi buổi mười lăm phút, bắt đầu từ một bài con chắc chắn làm được rồi mới chạm vào phần hổng. Bắt đầu bằng thứ làm được để con vào buổi học với cảm giác "mình làm được", chứ không phải "lại sắp sai". Kết thúc buổi cũng bằng một việc con làm được, dù rất nhỏ.

Với môn ngoại ngữ, đưa môn đó ra khỏi bàn học một chút. Mẹ và L đi bộ về nhà, chơi trò chỉ đồ vật và nói tên bằng tiếng Anh: cái cây, chiếc xe đạp, con chó nhà bên. Sai không sao, mẹ cũng sai và cùng cười. Môn học từ chỗ đáng sợ trở thành một trò chơi mười phút trên đường. Với Toán, có thể là tính tiền khi đi chợ; với Khoa học, là hỏi vì sao lá cây đổi màu.

Trong mấy tuần này, giảm sự chú ý vào điểm môn đó. Không hỏi "Hôm nay kiểm tra Tiếng Anh được mấy điểm?" mà hỏi "Hôm nay tiết Tiếng Anh có câu nào con hiểu không?" Câu đầu khiến con chuẩn bị tinh thần cho một lời phán xét. Câu sau cho con một cơ hội kể về điều mình làm được.

Nếu con đang đi học thêm môn đó và lớp học thêm đi nhanh theo bài mới, con có thể còn sợ hơn. Cân nhắc cùng con và giáo viên xem có nên tạm dừng vài tuần để gỡ chỗ hổng trước không.

Câu nói mẫu khi con sợ một môn

Những câu dưới đây giúp con nói ra nỗi sợ mà không thấy xấu hổ:

  • Mẹ nói khi con kêu đau bụng tối thứ Tư: "Mẹ thấy cứ trước hôm có Tiếng Anh là con mệt. Có phải môn đó đang làm con lo không?"
  • Bố nói khi con bảo mình dốt môn đó: "Con chưa biết phần này thôi. Chưa biết thì học được, còn dốt là cái nhãn bố không dán cho con."
  • Mẹ nói khi con làm được một bài cũ: "Đấy, phần này con làm chắc lắm. Mình đi tiếp từ đây."
  • Bà nói với cháu: "Bà không biết tiếng Anh, cháu dạy bà hai từ đi." Được làm người dạy, con thấy mình có thứ để cho.
  • Con có thể học cách nói với cô: "Cô ơi, phần này em chưa hiểu, cô giảng lại cho em được không ạ?" Tập trước ở nhà một hai lần cho con quen miệng.

Tránh câu so sánh như "Bạn A cùng lớp học tiếng Anh giỏi thế", và tránh câu hù doạ như "Không học thì lên lớp 6 theo không nổi đâu". Cả hai làm nỗi sợ to thêm mà không cho con cách nào để bước tới.

Phối hợp với giáo viên bộ môn

Giáo viên bộ môn thường dạy nhiều lớp, có khi không nhận ra một học sinh ngồi im đang sợ môn mình, nhất là học sinh ngoan, không gây chuyện. Một tin nhắn ngắn, lịch sự giúp cô có thêm thông tin: "Cô ơi, gia đình thấy dạo này cháu L hay lo trước tiết Tiếng Anh, ở nhà đang ôn lại phần đặt câu hỏi cho cháu. Nếu được, cô cho cháu thêm chút thời gian khi gọi trả lời ạ. Gia đình cảm ơn cô." Không trách, không xin điểm, chỉ báo tình hình và nhờ một việc nhỏ.

Nên nhắn qua kênh mà giáo viên chủ nhiệm đã hướng dẫn đầu năm, nhắn riêng chứ không đăng lên nhóm lớp, và nhắn vào giờ hành chính. Nếu không có cách liên lạc với giáo viên bộ môn, nhờ giáo viên chủ nhiệm chuyển lời.

Ở nhà, kể cho con biết bố mẹ đã nói chuyện với cô theo hướng nào, để con không lo bị "mách". Nói đúng như vậy: "Mẹ nhắn cô là con đang ôn lại phần cũ, nhờ cô kiên nhẫn với con một chút." Con biết người lớn hai phía đang cùng một hướng thì bớt căng hơn khi vào lớp.

Tự kiểm sau ba, bốn tuần và khi nào cần hỏi thêm

Sau ba, bốn tuần, dấu hiệu tốt đầu tiên thường là các triệu chứng trước ngày có môn đó thưa dần. L không còn kêu đau bụng mỗi tối thứ Tư, hoặc kêu nhưng nhẹ và vẫn đi học vui vẻ. Con chịu lấy sách môn đó ra mà không cần nhắc nhiều, kể được một chuyện trong tiết học, hay tự nói một từ tiếng Anh trên đường về.

Điểm số có thể chưa thay đổi, và cũng không cần lấy điểm làm thước đo trong giai đoạn này. Điều cần thấy là con dám thử và dám hỏi. Khi con đã nối lại được bậc thang bị gãy, những bài mới sẽ bớt đáng sợ một cách tự nhiên.

Nếu sau một tháng nỗi sợ vẫn rất lớn, lan ra cả những môn khác, hoặc con bắt đầu sợ đến trường nói chung, mất ngủ, khóc nhiều vào buổi sáng, hãy nói chuyện với giáo viên chủ nhiệm và đưa con gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý. Nếu con kể bị bạn trêu chọc, bắt nạt trong tiết đó, ưu tiên an toàn của con trước, báo ngay giáo viên chủ nhiệm; có thể gọi Tổng đài 111 để được tư vấn về bảo vệ trẻ em.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao biết con sợ một môn hay chán học nói chung?

Nếu con vẫn ổn và vui với các môn khác, còn các dấu hiệu như đau bụng, mệt, né tránh chỉ xuất hiện quanh ngày có một môn, thì nhiều khả năng con sợ môn đó. Chán học thường làm con nhạt với mọi môn.

Con kêu đau bụng trước giờ học có phải giả vờ không?

Thường là không, vì lo lắng có thể gây đau bụng thật ở trẻ. Nên đưa con đi khám trước để loại trừ vấn đề sức khoẻ, rồi mới tìm hiểu nỗi lo về môn học.

Có nên cho con học thêm môn con sợ không?

Không nên vội. Lớp học thêm đi theo bài mới có thể làm con sợ hơn nếu chỗ hổng chưa được gỡ. Tìm chỗ con bắt đầu hổng và ôn lại từ đó trước, rồi cùng giáo viên cân nhắc.

Cha mẹ không biết môn đó thì giúp con được không?

Được. Việc của cha mẹ là quan sát con bắt đầu ngập ngừng ở bài nào, giữ buổi học ngắn và nhẹ, và hỏi giáo viên phần nên ôn lại. Không cần cha mẹ giảng bài.

Mất bao lâu để con bớt sợ một môn?

Thường cha mẹ thấy dấu hiệu đầu tiên sau ba, bốn tuần với ba buổi ngắn mỗi tuần, như con bớt kêu mệt hoặc chịu lấy sách môn đó ra. Gỡ hẳn chỗ hổng có thể lâu hơn, tuỳ chỗ hổng lớn hay nhỏ.

Khi nào nỗi sợ một môn cần đến chuyên gia?

Khi nỗi sợ lan sang các môn khác, con sợ đến trường nói chung, mất ngủ hoặc khóc nhiều vào buổi sáng kéo dài. Khi đó nên nói với giáo viên và gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138