DayThat.comDạy Thật
Đọc sách và viết thật

Đọc sách cùng con lớp 1: ngồi cạnh con đang đánh vần mà không biến thành giờ dò bài

Con lớp 1 đánh vần từng tiếng, đọc một trang mất mười phút: cách chia việc đọc, sửa lỗi nhẹ tay, việc ông bà làm được và dấu hiệu con đang đọc thật.

Wide shot of a grandmother's living room, a grandmother in a navy and white striped shirt beside a six-year-old boy in an old wooden armchair, open book with blank pages, morning light

Đọc sách cùng con lớp 1 đang đánh vần, cha mẹ nên làm người đọc chung chứ không làm người dò bài: bạn đọc phần lớn câu chuyện, con đọc những chữ con đọc được, sửa lỗi bằng cách đọc lại câu đúng chứ không bắt đánh vần lại, và mỗi buổi chỉ mười phút. Ở tuổi này, điều quyết định là con thấy đọc sách là lúc được ngồi sát người lớn nghe chuyện hay, chứ không phải lúc bị bắt lỗi.

Tình huống giả định: bé C vào lớp 1 được hai tháng, đã ghép được vần, nhưng mỗi tiếng phải đánh vần thành tiếng, đọc một câu năm chữ mất gần một phút, tới chữ cuối thì quên chữ đầu. Mẹ đi làm tới tối, bà nội là người ngồi đọc với cháu ở phòng khách. Bà sốt ruột, cứ đọc hộ, hoặc bắt cháu đánh vần lại từ đầu cho thuộc. Bài này dành cho cả cha mẹ và ông bà.

Một câu năm chữ mất một phút là bình thường ở tháng thứ hai lớp 1

Đánh vần là giai đoạn con chuyển từ nhìn ra chữ cái sang ghép thành tiếng. Mỗi tiếng con phải nhận âm đầu, vần, dấu, ghép lại, rồi đọc lên. Năm tiếng là năm lần như vậy. Khi tới tiếng cuối, trí nhớ ngắn của con đã đầy, nên con quên mất câu bắt đầu thế nào. Đó là lý do con đọc xong một câu mà hỏi câu nói gì thì con ngơ ngác. Không phải con không hiểu, mà sức của con đã dồn hết vào việc ghép chữ.

Người từng ngồi cạnh trẻ lớp 1 đều biết những cảnh rất quen: con lấy ngón tay di theo từng chữ, tới dấu ngã thì đọc thành dấu hỏi, đọc chữ "nhà" thành "nha" rồi tự sửa, đọc tới cuối dòng thì ngón tay trượt xuống hai dòng. Có hôm con đọc rất trôi một trang, mẹ mừng, nhưng hoá ra con đã thuộc lòng vì cô cho đọc ở lớp nhiều lần. Bạn che tranh lại, chỉ vào một chữ giữa trang, con bí ngay.

Dấu hiệu con đang đọc thật ở giai đoạn này là con nhìn vào chữ khi đọc, con tự sửa khi đọc sai, con đọc chữ lạ chậm hơn chữ quen. Dấu hiệu đọc đối phó là con nhìn tranh rồi đoán, con đọc nhanh bất thường ở trang đã quen, con nhìn mặt người lớn để xem mình đọc đúng chưa thay vì nhìn chữ. Không có dấu hiệu nào là xấu, chúng chỉ cho bạn biết hôm nay nên giúp con ở đâu.

Một buổi đọc mười phút, chia việc thế nào

Mỗi buổi đọc nên có hình dạng giống nhau để con biết trước điều gì sẽ diễn ra. Dưới đây là một buổi mẫu:

  1. Ngồi sát cạnh con, cùng phía, không ngồi đối diện. Sách đặt giữa hai người, ánh sáng chiếu từ phía sau vai. Ghế bành cũ của bà, một người lớn một trẻ con ngồi chung, là chỗ rất hợp.
  2. Hai phút đầu: người lớn đọc to một đoạn, ngón tay di theo chữ. Con nghe và nhìn. Việc này cho con thấy chữ biến thành câu chuyện như thế nào.
  3. Năm phút giữa: con đọc những câu ngắn hoặc những từ con đã học vần. Bạn đọc những câu dài và chữ khó. Nói trước với con: "Bà đọc chữ khó, cháu đọc chữ dễ, mình đọc chung một cuốn nhé."
  4. Khi con đọc xong một câu bằng cách đánh vần từng tiếng, bạn đọc lại trọn câu đó một lần ở tốc độ bình thường, rồi để con đọc lại theo. Lần hai con thường đọc trôi hơn hẳn, và lần này con mới thật sự hiểu câu.
  5. Ba phút cuối: không đọc nữa, chỉ nói chuyện về tranh và câu chuyện. "Con thấy chú chó này đang vui hay đang buồn? Sao con biết?"
  6. Kết thúc khi con còn vui, kể cả chưa hết trang. Gập sách lại, để con tự cất vào kệ.

Mười phút là đủ. Trẻ lớp 1 đã ngồi học cả ngày ở trường, thêm một buổi đọc nửa tiếng ở nhà là quá sức và con sẽ bắt đầu né. Một ngày hai buổi mười phút, sáng và tối, tốt hơn một buổi dài.

Sửa lỗi đọc nhẹ tay, theo từng kiểu lỗi

Đọc sai dấu. Con đọc "cá ngừ" thành "cá ngư". Thay vì nói sai rồi, bạn chỉ vào dấu và hỏi: "Dấu này là dấu gì cháu nhỉ?" Con tự sửa được thì con nhớ lâu hơn nhiều so với được người lớn đọc hộ.

Đoán chữ theo tranh. Tranh vẽ con mèo, chữ là "con miu", con đọc "con mèo". Đây là dấu hiệu con đang cố hiểu, không phải lỗi đáng trách. Che tranh lại và nói: "Cháu nhìn kỹ chữ này xem, chữ bắt đầu bằng âm gì?"

Ngón tay trượt dòng. Đặt một tấm bìa trơn hay thước kẻ dưới dòng đang đọc. Con chỉ cần nhìn trên mép bìa. Sau vài tuần, con không cần bìa nữa.

Đọc thuộc lòng chứ không nhìn chữ. Con đọc trôi một trang đã học ở lớp. Không cần vạch mặt, chỉ cần chỉ vào vài chữ lẻ giữa trang và hỏi con chữ gì. Nếu con bí, quay về đọc chậm cùng con trang đó.

Bí hẳn một chữ. Chờ ba bốn giây. Nếu con vẫn không đọc được, đọc chữ đó cho con rồi đọc tiếp. Bắt con đánh vần đi đánh vần lại một chữ khó là cách nhanh nhất để con ghét đọc.

Việc ông bà hay làm và cách làm thay

Ông bà kèm cháu đọc là điều quý, nhiều nhà nhờ có ông bà mà con có giờ đọc mỗi ngày. Có vài thói quen từ cách học ngày xưa có thể chỉnh nhẹ:

Ông bà hay làmĐiều cháu cảm thấyCó thể làm thay
Bắt đánh vần to từng chữ cho tới khi thuộcĐọc là việc lặp đi lặp lại, mệtĐọc lại cả câu sau khi cháu đánh vần xong
Đọc hộ luôn để cho nhanhMình không cần cố, bà sẽ đọcChia việc: bà chữ khó, cháu chữ dễ
Phàn nàn "sao đọc mãi không được"Mình kém, mình làm bà buồnGhi nhận chữ cháu đọc đúng: cháu đọc đúng chữ "nhà" rồi đấy
Bắt ngồi thẳng, không cho cựa quậyGiờ đọc là giờ bị gòCho cháu ngồi tựa vào bà, tay cầm một góc sách
Kể lại chuyện con bố mẹ ngày xưa đọc giỏiMình không bằng bố mẹKể chuyện ngày xưa bà đi học cũng hay đọc sai

Cha mẹ nên nói chuyện này với ông bà theo cách nhờ, không phải theo cách sửa: "Mẹ ơi, cô giáo dặn con đánh vần xong thì mẹ đọc lại cả câu cho con nghe, mẹ giúp con với nhé." Đặt lời dặn vào miệng cô giáo hoặc vào cách học mới giúp ông bà dễ nhận hơn là con cái góp ý.

Những việc không cần làm ở lớp 1

Không cần mua thêm sách luyện đọc hay phiếu bài tập. Sách con mang từ trường về và vài cuốn truyện tranh ít chữ đã đủ cho cả học kỳ. Không cần cho con đi học thêm môn Tiếng Việt chỉ vì con đánh vần chậm hơn mong đợi, phần lớn trẻ sẽ đọc trơn trong vòng học kỳ hai nếu được đọc đều mỗi ngày.

Không cần bắt con đọc thật to. Có trẻ đọc nhỏ vì đang tập trung nghĩ. Không cần dạy trước chương trình, tức là dạy những vần cô chưa dạy trên lớp, vì có thể làm con lẫn cách ghép vần giữa nhà và trường. Nếu bạn không chắc cách cô dạy ghép vần thế nào, hỏi cô một câu ngắn: "Cô ơi, ở nhà con đánh vần khác với cách bố mẹ học ngày xưa, cô cho em hỏi cô dạy con đánh vần theo cách nào để ở nhà kèm cho đúng ạ?"

Không cần so con với anh chị trong nhà hồi lớp 1, cũng không cần hỏi xem bạn cùng bàn đã đọc được tới đâu. Mỗi đứa trẻ ghép vần nhanh chậm khác nhau trong vài tháng đầu. Điều bạn có thể theo dõi là con mình hôm nay so với chính con tháng trước.

Sau một tháng: dấu hiệu đúng đường và khi nào cần hỏi cô

Sau bốn tuần đọc mười phút mỗi ngày, bạn có thể nhìn vào những điều sau:

  • Con đánh vần thầm trong miệng nhiều hơn đánh vần to.
  • Những tiếng quen, như "mẹ", "nhà", "con", con đọc ngay không cần ghép.
  • Con tự sửa khi đọc sai mà không cần người lớn nhắc.
  • Con kể lại được một hai chi tiết của câu chuyện vừa đọc.
  • Con tự cầm sách lại gần bà hay mẹ và đòi đọc.

Nếu đã đọc đều một tháng mà con vẫn không nhận ra các âm đã học, hay quên ngay chữ vừa đọc ở dòng trên, hay nhầm lẫn các chữ có hình gần giống nhau một cách kéo dài, nên trao đổi với cô chủ nhiệm xem ở lớp con thế nào. Nếu cô cũng thấy khó khăn rõ, có thể hỏi bác sĩ nhi về việc đánh giá khả năng đọc. Nhiều trẻ chỉ cần thêm thời gian, nhưng nếu có khó khăn thật thì biết sớm vẫn tốt hơn.

Khi con đòi bà đọc hết, hoặc vừa ngồi xuống đã kêu mỏi

Có những tối con vừa mở sách đã nói "Bà đọc đi, cháu nghe thôi", hoặc đọc được hai câu thì ngả ra ghế kêu mỏi mắt. Phần lớn trường hợp con không né việc đọc mà né cảm giác vấp váp. Ở trường con vừa đọc trước cả lớp, về nhà con muốn được làm người nghe. Điều này hợp lý, và không cần biến nó thành cuộc giằng co.

Cách dễ nhất là đổi luật chơi trong một tối: hôm nay bà đọc, cháu chỉ đọc chữ cuối của mỗi câu. Bà đọc "Chú mèo nằm ngủ trên...", rồi dừng lại, chỉ tay vào chữ cuối, cháu đọc "ghế". Một chữ thì con không sợ, và con vẫn phải nhìn chữ để theo kịp. Tối sau tăng lên hai chữ cuối, rồi nửa câu. Sau một tuần, phần lớn trẻ quay lại đọc từng câu ngắn mà không cần ai nhắc.

Nếu con mệt thật, như hôm có tiết thể dục hay đi học về muộn, cứ để hôm đó chỉ nghe. Nói rõ với con: "Hôm nay cháu mệt thì bà đọc cho cháu nghe, mai mình đọc chung nhé." Một tối nghỉ không làm mất nếp. Cái làm mất nếp là những tối kéo dài nửa tiếng, có nước mắt, kết thúc bằng câu "Thôi không đọc nữa" của người lớn. Giữ buổi đọc ngắn và kết thúc nhẹ nhàng thì hôm sau con vẫn tự mang sách ra.

Câu hỏi thường gặp

Con lớp 1 nên đọc sách ở nhà bao lâu mỗi ngày?

Khoảng mười phút mỗi buổi là vừa, có thể chia làm hai buổi sáng và tối. Trẻ lớp 1 đã tập trung nhiều ở trường nên buổi đọc ở nhà cần ngắn và nhẹ. Đều đặn mỗi ngày quan trọng hơn thời lượng dài.

Con đánh vần mãi không đọc trơn thì có sao không?

Đánh vần là giai đoạn bình thường kéo dài vài tháng đầu lớp 1, và mỗi trẻ đi qua giai đoạn này với tốc độ khác nhau. Đọc lại trọn câu cho con nghe sau khi con đánh vần sẽ giúp con chuyển sang đọc trơn nhanh hơn. Nếu tới giữa học kỳ hai vẫn khó khăn nhiều, nên hỏi cô chủ nhiệm.

Ông bà dạy đánh vần khác cách cô dạy thì làm sao?

Hỏi cô chủ nhiệm cách cô dạy ghép vần rồi nhờ ông bà theo đúng cách đó để con không bị lẫn. Nói với ông bà theo kiểu cô giáo dặn sẽ dễ nhận hơn. Phần đọc truyện cho cháu nghe thì ông bà cứ đọc theo cách quen của mình.

Có nên dạy con đọc trước chương trình trên lớp?

Không cần, vì dạy trước có thể làm con lẫn cách ghép vần và chán khi lên lớp học lại. Ở nhà nên tập trung đọc chung những gì con đã học. Đọc truyện cho con nghe thì không có giới hạn, sách khó đến đâu cũng được.

Con chỉ nhìn tranh đoán chữ có phải con lười đọc không?

Không, đoán theo tranh cho thấy con đang cố hiểu câu chuyện. Bạn chỉ cần thỉnh thoảng che tranh và hỏi con chữ bắt đầu bằng âm gì để con quay lại nhìn chữ. Dần dần con sẽ dùng cả chữ lẫn tranh.

Khi nào cần lo con lớp 1 có khó khăn về đọc?

Khi con đã được đọc đều cả tháng mà vẫn không nhận ra các âm đã học, quên ngay chữ vừa đọc, hay nhầm lẫn kéo dài các chữ gần giống nhau. Trao đổi với cô chủ nhiệm trước, rồi nếu cần hỏi bác sĩ nhi về việc đánh giá. Cha mẹ không nên tự kết luận.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138