DayThat.comDạy Thật
Chương trình giáo dục phổ thông mới cho phụ huynh

Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp là gì: giúp con làm thật thay vì nhờ bố mẹ làm hộ

Hoạt động trải nghiệm là môn chính thức trong chương trình mới. Con làm gì, cha mẹ giúp tới đâu, câu hỏi mẫu sau mỗi hoạt động và sai lầm làm hộ sản phẩm.

Overhead shot of two eighth-grade students in a school garden, one boy in a denim shirt pressing compost around tomato seedlings with bare hands, watering can nearby, warm afternoon light

Hoạt động trải nghiệm là một nội dung bắt buộc của chương trình giáo dục phổ thông 2018, ở tiểu học gọi là hoạt động trải nghiệm, ở THCS gọi là hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp. Con học bằng cách làm: chăm một luống rau, tổ chức một buổi sinh hoạt lớp, tìm hiểu một nghề, làm một việc cho gia đình rồi kể lại điều mình rút ra. Con được đánh giá theo quy định hiện hành, thường bằng nhận xét về việc con đã tham gia và tự rút ra gì. Cha mẹ giúp đúng là tạo điều kiện để con tự làm và hỏi con nghĩ gì sau đó, không phải làm hộ cho sản phẩm đẹp.

Nhiều phụ huynh lần đầu nghe tên môn này đã hiểu là "đi dã ngoại" hay "giờ chơi". Có nhà lại coi đó là việc của cha mẹ, vì cô giao bài "cùng gia đình làm một món ăn", "phỏng vấn người lớn về nghề nghiệp". Bài này đi theo tình huống giả định của bé M lớp 8, giải thích môn học muốn gì, nhận ra con trải nghiệm thật hay đang đối phó, và cách giúp mà không lấy mất phần học của con.

Chuyện luống cà chua của bé M

Đầu học kỳ, lớp bé M được giao chăm một luống cà chua trong vườn trường. Mỗi nhóm bốn bạn, phải tự chia lịch tưới, ghi lại cây lớn thế nào, và cuối tháng trình bày trước lớp nhóm đã gặp khó khăn gì. Tuần đầu, M về nhà than mệt, bảo bạn trong nhóm không tưới đúng lịch, cây héo một gốc. Mẹ M nghe xong suýt nhắn cô xin đổi nhóm cho con.

Thật ra luống cà chua chỉ là cái cớ. Điều cô muốn con học là chia việc, giữ lời với bạn, xử lý khi việc không như dự định, và tự nhìn lại mình. Cây héo một gốc là đúng loại chuyện mà hoạt động trải nghiệm cần để con có cái để rút ra. Nếu mẹ M xin đổi nhóm, con mất đúng bài học quý nhất của tháng đó.

Thay vào đó, mẹ hỏi: "Nếu con là người chia lịch, con sẽ chia sao để không ai quên?" M nghĩ một lúc rồi bảo sẽ lập nhóm nhắn tin nhắc nhau, và mỗi người tưới hai ngày liền thay vì một ngày lẻ. Tuần sau, M kể nhóm đã thử cách đó. Cây vẫn không đẹp như nhóm bên cạnh, nhưng phần trình bày cuối tháng của M có một đoạn con tự viết về chuyện cây héo và cách nhóm sửa. Cô nhận xét con biết nhìn lại việc nhóm làm.

Môn học này gồm những gì

Nội dung cụ thể từng năm do nhà trường xây dựng theo chương trình, nhưng thường xoay quanh mấy mạch sau. Cha mẹ biết để không ngạc nhiên khi cô giao việc.

  • Hoạt động hướng vào bản thân: tự chăm sóc, tự quản lý thời gian, tìm hiểu điểm mạnh, điều mình thích.
  • Hoạt động hướng đến xã hội: giúp đỡ người khác, làm việc ở lớp, ở trường, ở khu phố, ứng xử với bạn bè và người lớn.
  • Hoạt động hướng đến tự nhiên: chăm cây, giữ gìn môi trường, tìm hiểu cảnh quan nơi mình sống.
  • Hoạt động hướng nghiệp (rõ hơn ở THCS): tìm hiểu nghề, phỏng vấn người làm nghề, nhận ra mình hợp với kiểu việc gì.
  • Sinh hoạt dưới cờ, sinh hoạt lớp, các câu lạc bộ, hoạt động theo chủ đề của trường cũng thuộc phần này.

Môn có sách riêng, nhưng sách chủ yếu gợi hoạt động và có chỗ trống để con ghi lại, nên đừng ngạc nhiên khi thấy nhiều trang trống. Những trang đó cần chữ của con, không cần chữ của bố mẹ.

Trải nghiệm thật hay đối phó: nhìn từ phía cha mẹ

Trải nghiệm thật thì con có chuyện để kể. Con kể được việc mình làm, chỗ khó, ai giúp ai, mình thấy gì khác đi. Chuyện có thể lộn xộn, nhưng đầy chi tiết: luống nào ít nắng, bạn nào quên, con nghĩ ra cách gì.

Đối phó thì con chỉ có sản phẩm. Con mang về một tấm ảnh đẹp, một bản báo cáo trơn tru, nhưng hỏi "đoạn này ai viết" thì con bảo chép mẫu hoặc mẹ viết hộ. Sản phẩm không nói được con đã học gì.

Trang sách trống mãi là một tín hiệu. Nếu cuối tháng các trang "em rút ra được gì" vẫn trống hoặc chỉ một câu chung chung, có thể con chưa được hỏi để nghĩ, hoặc đang coi môn này là giờ chơi.

Con hào hứng kể về một nghề là tín hiệu tốt. Sau buổi tìm hiểu nghề, con hỏi lại người lớn trong nhà về công việc của họ. Con chưa cần chọn nghề, chỉ cần tò mò thật.

Khi cô giao việc "cùng gia đình": các bước giúp mà không làm hộ

Những bài kiểu nấu một món cùng gia đình, phỏng vấn người lớn về nghề, làm một sản phẩm tái chế là nơi cha mẹ dễ làm hộ nhất. Thử theo thứ tự dưới đây.

  1. Đọc yêu cầu cùng con, hỏi con việc này cô muốn con học điều gì. Nếu con không biết, gợi: "Con nghĩ cô muốn con tập làm gì qua việc này?"
  2. Để con lập kế hoạch nhỏ: cần gì, làm lúc nào, ai giúp phần nào. Cha mẹ chỉ góp ý chỗ nguy hiểm (dao, lửa, điện) và chỗ tốn kém.
  3. Cha mẹ nhận vai phụ: người chuẩn bị nguyên liệu, người được phỏng vấn, người cầm đèn. Con là người làm chính, kể cả khi con làm chậm và vụng.
  4. Sau khi làm, ngồi mười phút hỏi con thấy gì, chỗ nào không như dự định, lần sau sẽ đổi gì. Để con tự ghi vào sách hoặc vở, bằng chữ của con.
  5. Chụp ảnh nếu cô yêu cầu, nhưng chụp cảnh con đang làm, không dàn dựng sản phẩm hoàn hảo do người lớn làm lại.

Nếu con không chịu làm, bảo "bạn khác bố mẹ làm hết", đừng tranh luận. Nói rõ: "Nhà mình làm theo kiểu con làm, bố mẹ phụ. Xấu cũng được, miễn là của con." Rồi giữ đúng lời đó, kể cả khi sản phẩm của con trông kém hơn của bạn.

Câu hỏi mẫu sau mỗi hoạt động

Sau mỗi hoạt động, vài câu hỏi đúng lúc giúp con biến việc vừa làm thành điều học được. Chọn hai, ba câu, đừng hỏi dồn.

  • Mẹ: "Hôm nay việc nào con thấy khó nhất? Lúc đó con làm gì?"
  • Bố: "Nếu làm lại, con muốn đổi một điều gì?"
  • Bà: "Bạn nào trong nhóm làm con thấy hay? Bạn ấy làm thế nào?"
  • Mẹ, sau buổi tìm hiểu nghề: "Nghề đó con thấy có gì thích, có gì ngại? Con muốn hỏi người làm nghề ấy câu gì nữa?"
  • Bố, khi nhóm con thất bại: "Không sao, việc hỏng cũng có cái để học. Con kể bố nghe hỏng ở chỗ nào?"
  • Con có lúc nói: "Môn này chẳng có điểm, làm qua loa cũng được." Mẹ đáp: "Không có điểm nhưng có thứ con mang theo được lâu. Con thấy tuần này mình làm được gì mới?"

Câu hỏi về bạn khác chỉ để con học cách bạn làm, không để so ai giỏi hơn. Nếu thấy con bắt đầu so sánh, kéo lại: "Mình học cách hay của bạn, còn con thì so với con tuần trước."

Hay làm và thử làm

Những sai lầm dưới đây thường xuất phát từ mong con có sản phẩm đẹp, hay sợ con thua bạn.

Hay làmVì sao phản tác dụngThử làm
Làm hộ mô hình, báo cáo, video cho đẹpCon mất phần học, cô không thấy con thậtPhụ chuẩn bị, để con làm, chấp nhận chưa đẹp
Coi môn này là phụ, cho nghỉ để học thêmCon mất cơ hội tập làm việc nhóm, tự quảnGiữ lịch như mọi môn khác
Xin cô đổi nhóm khi con kêu bạn không làmCon mất bài học giải quyết vấn đềHỏi con sẽ làm gì nếu là người phân việc
Ép con chọn nghề sớm sau buổi hướng nghiệpCon thấy áp lực, ngại kểHỏi con tò mò gì, để ngỏ

Điều không cần làm: mua bộ dụng cụ, thuê dịch vụ in ấn hay dựng video chuyên nghiệp cho bài của con. Cô cần thấy con đã làm và rút ra gì, không cần thấy một sản phẩm mua được.

Sau một tháng, nhìn con thế nào

Dấu hiệu đi đúng: con tự nhắc lịch hoạt động, tự chuẩn bị đồ, kể được ít nhất một chuyện khó và cách mình xử lý. Trang ghi chép trong sách có chữ của con, dù vụng. Con bắt đầu hỏi người lớn trong nhà về công việc của họ, hay tự đề nghị làm một việc nhà mà trước đây phải nhắc. Ở THCS, sau một buổi tìm hiểu nghề, có khi con về nhà hỏi bố làm gì ở công ty, ngày làm mấy tiếng, có phải học thêm gì không. Câu hỏi ấy đôi khi lạc đề, đôi khi hỏi đúng lúc bố đang mệt, nhưng nên trả lời thật và ngắn gọn. Con đang tập nhìn công việc của người lớn như một thứ có thể tìm hiểu, chứ không chỉ là chuyện bố mẹ đi vắng cả ngày. Nếu trong nhà có ai làm nghề con tò mò, rủ con theo một buổi hoặc kể một ngày làm việc bình thường của mình, không tô vẽ, không chê.

Nếu con luôn né hoạt động nhóm, kể rằng bạn không cho mình tham gia, hoặc có chuyện bị trêu chọc, bắt nạt trong nhóm, hãy nhắn giáo viên chủ nhiệm sớm. An toàn của con là việc trước tiên; nếu có dấu hiệu bạo lực, báo ngay ban giám hiệu, trường hợp nguy hiểm gọi 113, cần tư vấn về bảo vệ trẻ em thì gọi Tổng đài 111. Một tin nhắn ngắn với cô: "Thưa cô, mấy hôm nay con kể khó hoà vào nhóm hoạt động trải nghiệm. Cô để ý giúp con trên lớp và cho gia đình biết nên giúp con thế nào ạ."

Cách đánh giá môn này, như đạt hay chưa đạt, ghi nhận xét ra sao, làm theo quy định hiện hành và hướng dẫn của nhà trường. Có thắc mắc thì hỏi giáo viên chủ nhiệm, đừng dựa vào tin truyền miệng trong nhóm lớp.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động trải nghiệm có phải môn bắt buộc không?

Có, đây là nội dung giáo dục bắt buộc trong chương trình 2018, có ở tất cả các lớp. Ở THCS và THPT gọi là hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp.

Hoạt động trải nghiệm được đánh giá thế nào?

Thường đánh giá bằng nhận xét về sự tham gia và điều con rút ra, theo quy định đánh giá hiện hành. Cha mẹ nên hỏi giáo viên chủ nhiệm để biết cách nhà trường thực hiện cụ thể.

Cô giao bài cùng gia đình làm, cha mẹ nên giúp tới đâu?

Cha mẹ nhận vai phụ: chuẩn bị, giữ an toàn, làm người được hỏi. Con là người lập kế hoạch, làm chính và tự ghi lại điều rút ra, kể cả khi sản phẩm chưa đẹp.

Hướng nghiệp ở THCS có bắt con chọn nghề sớm không?

Không. Hướng nghiệp ở THCS chủ yếu giúp con tìm hiểu nghề và nhận ra mình thích kiểu việc gì. Cha mẹ nên để con tò mò, hỏi han, thay vì ép chọn nghề.

Con nói bạn trong nhóm không làm thì cha mẹ có nên can thiệp?

Trước hết hỏi con định xử lý thế nào, vì đây là phần con cần học. Nếu kéo dài hoặc có dấu hiệu bị cô lập, trêu chọc, hãy nhắn giáo viên chủ nhiệm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138