DayThat.comDạy Thật
Chương trình giáo dục phổ thông mới cho phụ huynh

Môn Lịch sử và Địa lý ở THCS: một môn hai phân môn, giúp con nhớ bằng câu chuyện

Lịch sử và Địa lý ở THCS là một môn gồm hai phân môn. Con học gì, dấu hiệu học vẹt mốc năm, câu hỏi mẫu và cách học bằng chuyện nhà, chuyện phố.

Wide shot from the school gate of a morning assembly in a sunny schoolyard, a seventh-grade boy in an ash grey jacket standing at the end of a row, early soft light

Ở THCS theo chương trình giáo dục phổ thông 2018, Lịch sử và Địa lý là một môn học gồm hai phân môn: phân môn Lịch sử và phân môn Địa lý, có thể do hai giáo viên dạy, cùng nằm trong một cuốn sách hoặc một bộ sách, và được đánh giá theo cách nhà trường hướng dẫn. Ở tiểu học, lớp 4 và lớp 5 cũng có môn Lịch sử và Địa lý ở mức nhẹ hơn. Với cha mẹ, việc đáng làm nhất là giúp con nhớ bằng câu chuyện và nơi chốn có thật quanh mình, thay vì bắt con học vẹt mốc năm, tên địa danh.

Tình huống giả định: bé L lớp 7, tối nào cũng ngồi lẩm nhẩm một dãy năm và tên trận đánh, sáng hôm sau kiểm tra miệng vẫn quên. Mẹ L lo con "không có đầu óc môn xã hội". Bài này giải thích môn học được tổ chức thế nào, nhận ra con học thật hay đang học vẹt, và vài cách đơn giản ở nhà giúp con nối bài với đời sống, không mua thêm sách, không dò bài đến khuya.

Môn học được tổ chức thế nào

Ngày nhiều cha mẹ đi học, Lịch sử và Địa lý là hai môn riêng, hai sổ điểm riêng. Bây giờ ở THCS chúng là một môn có hai phân môn. Trên thời khoá biểu, con vẫn có tiết Lịch sử và tiết Địa lý, thường với hai thầy cô khác nhau, nhưng tên môn trong sổ là một. Cách tính điểm, cách tổ chức kiểm tra giữa hai phân môn do nhà trường hướng dẫn theo quy định đánh giá hiện hành, nên chỗ này hỏi giáo viên là chính xác nhất.

Nội dung hai phân môn được sắp để thỉnh thoảng gặp nhau. Học về một vùng đất ở phân môn Địa lý, con có thể gặp lại vùng đất đó trong một sự kiện ở phân môn Lịch sử. Có những chủ đề chung, ví dụ về biển đảo hay về các vùng đồng bằng, để con thấy con người, đất đai và thời gian gắn với nhau. Học theo cách ấy, những mốc năm không còn là con số lơ lửng mà là chuyện xảy ra ở một nơi cụ thể.

Ở tiểu học, lớp 4 và lớp 5 học môn Lịch sử và Địa lý ở mức làm quen: địa phương mình, các vùng của đất nước, vài nhân vật và sự kiện tiêu biểu. Lớp 1 tới lớp 3 thì những nội dung gần gũi nằm trong môn Tự nhiên và Xã hội.

Dấu hiệu con đang học vẹt mốc năm

Đọc thuộc được dãy năm nhưng không nói được chuyện gì xảy ra. Bé L đọc vèo bốn mốc năm, nhưng hỏi "chuyện năm đó là ai làm gì" thì con lúng túng. Con nhớ âm thanh của dãy số, không nhớ câu chuyện.

Học thuộc tối hôm trước, quên sau ba ngày. Học vẹt giữ được ngắn. Nếu tuần sau hỏi lại mà con mất sạch, đó là dấu hiệu bài chưa được hiểu, chỉ được ghi tạm.

Nhầm thứ tự các sự kiện. Con biết từng sự kiện riêng lẻ nhưng không biết cái nào trước, cái nào sau, vì không thấy cái này dẫn tới cái kia.

Học Địa lý bằng cách chép tên địa danh. Con viết đúng tên con sông, dãy núi, nhưng không biết nó nằm ở phía nào so với nơi mình sống, hay vì sao nơi đó trồng lúa còn nơi kia trồng cà phê.

Ngược lại, học thật nghe như kể chuyện. Con kể sai một vài chi tiết nhưng giữ đúng mạch: ai, ở đâu, vì sao, rồi ra sao. Chi tiết sai sửa dễ; mạch đúng mới là thứ khó có.

Ba tuần giúp con học bằng câu chuyện

Mỗi tối chỉ cần mười tới mười lăm phút, ngồi ở bàn ăn sau bữa tối cũng được. Không dò bài theo kiểu kiểm tra miệng.

  1. Tuần 1: mỗi tối hỏi con kể một sự kiện trong bài như kể một câu chuyện có nhân vật, có nơi chốn, có điều xảy ra trước và sau. Cha mẹ chỉ được hỏi "rồi sao nữa?".
  2. Tuần 1, cuối tuần: cùng con vẽ một đường thời gian dài trên tờ giấy khổ to, dán ở tường cạnh bàn học. Mỗi bài học xong, con thêm một mốc bằng bút chì, kèm một hình vẽ nhỏ.
  3. Tuần 2: với phân môn Địa lý, mở ứng dụng bản đồ trên điện thoại hoặc dùng quả địa cầu nếu nhà có, để con tự tìm nơi trong bài và đo xem cách nhà mình bao xa. Hỏi con: nơi đó khí hậu thế nào, người ta sống bằng nghề gì.
  4. Tuần 2, một tối: nhờ ông bà kể một chuyện cũ có thật của gia đình hoặc của khu phố. Con ghi lại bằng vài dòng, rồi tự đặt nó lên đường thời gian.
  5. Tuần 3: đổi vai. Con chọn một bài, chuẩn bị ba câu hỏi để hỏi lại bố mẹ. Câu hỏi phải là "vì sao" hoặc "điều gì xảy ra nếu", không hỏi năm.

Nếu con kêu "mất thời gian, con học thuộc cho nhanh", hãy đồng ý thử cả hai cách trong hai tuần rồi cùng con xem cách nào nhớ lâu hơn. Để con tự thấy, thay vì cha mẹ thuyết phục.

Phân môn Địa lý bắt đầu từ con đường đi học

Nhiều trẻ thấy Địa lý xa vời vì toàn tên những nơi chưa từng đến. Cách gỡ dễ nhất là bắt đầu từ nơi con đi qua mỗi ngày. Bé L đi xe đạp tới trường qua một cây cầu, một khu chợ, một đoạn đê. Mẹ hỏi con: cây cầu ấy bắc qua con sông nào, sông chảy về hướng nào, mùa mưa nước lên tới đâu. L không biết hết, nhưng thứ Bảy hai mẹ con đi bộ ra đầu cầu nhìn dòng nước, rồi về tìm con sông ấy trên bản đồ, lần theo xem nó đổ ra đâu.

Từ một con sông quen, con hiểu thế nào là lưu vực, vì sao ven sông thường có làng và ruộng, vì sao vùng này hay ngập. Những chữ trong sách trở thành thứ con đã thấy tận mắt. Khi bài học chuyển sang những vùng xa hơn, mẹ L hỏi con so sánh với nơi mình ở: "Ở đó nóng hơn hay lạnh hơn nhà mình? Người ta trồng gì mà nhà mình không trồng?" Câu hỏi so sánh với nơi quen thuộc giúp con có một cái mốc để bám.

Cách này cũng giúp phân môn Lịch sử. Khu chợ cũ, con đường mang tên một nhân vật, ngôi đình đầu xóm đều là những dấu vết của thời gian. Một buổi đi bộ cuối tuần có thể nối được cả hai phân môn mà không cần sách tham khảo nào. Nếu gia đình sống ở thành phố đông đúc, ban công nhìn ra phố, một chuyến về quê ông bà dịp lễ hay chính con đường đi làm của bố mẹ cũng là nguyên liệu tốt; điều cần chỉ là hỏi con thay vì kể cho con.

Câu hỏi và câu nói mẫu

Những câu dưới đây kéo bài học ra khỏi trang sách mà không cần cha mẹ nhớ kiến thức.

  • Mẹ: "Nếu con là người sống ở thời đó, sáng ra con sẽ làm gì?"
  • Bố: "Con giảng lại cho bố như giảng cho em con xem: chuyện này bắt đầu từ đâu?"
  • Ông: "Hồi ông còn nhỏ, ở quê mình cũng có chuyện giống vậy. Cháu muốn nghe không?"
  • Mẹ, khi con quên bài kiểm tra miệng: "Quên là chuyện thường. Tối nay mình thử kể lại bằng chuyện chứ không đọc thuộc nhé."
  • Bố, ở phân môn Địa lý: "Con sông trong bài chảy qua mấy tỉnh, có gần chỗ ông bà ngoại không?"
  • Có khi con nói: "Lịch sử chán lắm, toàn chuyện cũ." Mẹ đáp: "Vậy con tìm giúp mẹ một chuyện cũ mà bây giờ vẫn còn dấu vết ở phố mình."

Đừng biến câu cuối thành bài giảng về ý nghĩa của lịch sử. Một chuyến đi bộ qua một ngôi đình, một cây cầu cũ hay một con đường mang tên người có thật thường thuyết phục con hơn mọi lời giảng.

Hay làm và thử làm

Nhiều cha mẹ học môn xã hội theo kiểu đọc thuộc, nên rất tự nhiên kèm con theo cách đó.

Hay làmThử làm
Dò từng câu trong sách, sai một chữ bắt đọc lạiHỏi mạch chuyện: ai, ở đâu, vì sao, rồi ra sao
Bắt chép phạt nhiều lần dãy mốc nămĐặt mốc lên đường thời gian, mỗi mốc kèm một hình
Học Địa lý bằng cách đọc tên tỉnh, tên sôngTìm nơi đó trên bản đồ, hỏi khí hậu, nghề nghiệp, món ăn
Nói "môn phụ, học qua cho xong"Coi đó là môn của chuyện đời, hỏi con chuyện nào thích nhất
Mua sách tóm tắt để con đọc thuộcDùng chính sách giáo khoa và câu chuyện trong nhà

Đừng gọi đây là "môn phụ" trước mặt con. Câu đó làm con coi nhẹ một phần quan trọng của việc hiểu đất nước và nơi mình sống, và làm con mất cơ hội tập kể, tập lý giải, những kỹ năng dùng cho mọi môn.

Sau ba, bốn tuần: con đã nhớ bằng hiểu chưa

Dấu hiệu tốt là con tự kể lại một bài cũ sau một tuần mà vẫn giữ được mạch, đường thời gian trên tường có thêm mốc do con tự ghi, và con chỉ được trên bản đồ vài nơi đã học. Một dấu hiệu nhỏ nhưng quý: con tự hỏi ông bà về chuyện cũ mà không cần ai nhắc.

Nếu con vẫn quên nhanh dù đã học theo câu chuyện, hoặc kiểm tra một phân môn liên tục thấp hơn phân môn kia, hãy nhắn giáo viên phân môn đó để hỏi trên lớp con thế nào: "Thưa cô, ở nhà con kể bài Lịch sử được nhưng kiểm tra hay quên chi tiết. Cô thấy con cần ôn theo cách nào ạ?" Cô có thể chỉ ra con cần tập trình bày, hay cần đọc kỹ đề.

Nếu con có biểu hiện quên rất nhanh ở mọi môn, khó đọc một đoạn văn dài, hoặc thường xuyên không tập trung được, nên nói với giáo viên chủ nhiệm và cân nhắc gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia đánh giá, thay vì tự kết luận con kém một môn.

Câu hỏi thường gặp

Lịch sử và Địa lý ở THCS là một môn hay hai môn?

Ở THCS theo chương trình 2018, đây là một môn học gồm hai phân môn Lịch sử và Địa lý. Con vẫn có tiết riêng cho từng phân môn và thường học với hai giáo viên khác nhau.

Điểm môn Lịch sử và Địa lý được tính thế nào?

Cách tổ chức kiểm tra và tính điểm cho môn có hai phân môn thực hiện theo quy định đánh giá hiện hành và hướng dẫn của nhà trường. Cha mẹ nên hỏi giáo viên chủ nhiệm để biết cụ thể.

Con học thuộc mốc năm rồi quên thì làm sao?

Hãy giúp con học bằng câu chuyện: ai, ở đâu, vì sao, rồi ra sao, và đặt sự kiện lên một đường thời gian dán tường. Hiểu mạch chuyện giúp nhớ lâu hơn đọc thuộc dãy số.

Tiểu học có học Lịch sử và Địa lý không?

Có, lớp 4 và lớp 5 học môn Lịch sử và Địa lý ở mức làm quen. Lớp 1 tới lớp 3, nội dung gần gũi về gia đình, trường học, quê hương nằm trong môn Tự nhiên và Xã hội.

Có cần mua sách tóm tắt để con ôn Lịch sử không?

Thường không cần. Sách tóm tắt dễ khiến con đọc thuộc ý ngắn mà mất mạch chuyện. Sách giáo khoa, đường thời gian tự làm và câu chuyện trong gia đình là đủ cho phần lớn trẻ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138