DayThat.comDạy Thật
Chương trình giáo dục phổ thông mới cho phụ huynh

Nội dung giáo dục địa phương là gì: con học về tỉnh mình và cả nhà góp chuyện thế nào

Con học về nghề, lịch sử, văn hoá, cảnh quan nơi mình sống. Nội dung giáo dục địa phương là gì, con làm bài gì, ông bà cha mẹ góp chuyện ra sao.

A grandfather in a petrol blue shirt standing by the schoolyard fence at dawn, watching from a distance as rows of students gather for morning assembly, misty pale light, wide view

Nội dung giáo dục địa phương là phần học bắt buộc trong chương trình giáo dục phổ thông 2018, giúp học sinh hiểu về văn hoá, lịch sử, địa lý, kinh tế, nghề nghiệp và môi trường của chính tỉnh, thành phố nơi mình sống. Ở THCS, phần này thường có tài liệu riêng do tỉnh, thành phố biên soạn và thời lượng riêng; ở tiểu học, nó được lồng vào các môn học và hoạt động trải nghiệm. Gia đình là nguồn học liệu sống quý nhất: ông bà, cha mẹ kể chuyện cũ, đưa con đi thăm một làng nghề, một di tích gần nhà, để con tự tìm hiểu và ghi lại bằng lời của mình.

Tình huống giả định: bé S lớp 7 được giao tìm hiểu một nghề truyền thống ở địa phương và kể lại trước lớp. Bố mẹ S chuyển từ tỉnh khác tới sống được mười năm, không biết gì về nghề nào ở đây; còn ông nội ở quê thì hay gọi điện kể chuyện làng. Bài này giải thích phần học này là gì, con thường làm những bài gì, và cả nhà, kể cả người không phải gốc ở đây, giúp thế nào. Cách tổ chức cụ thể từng nơi khác nhau, nên hỏi nhà trường khi cần.

Vì sao có phần học về chính nơi mình sống

Ngày nhiều cha mẹ đi học, học sinh cả nước học cùng một nội dung, nên một đứa trẻ có thể thuộc tên con sông lớn ở đầu kia đất nước mà không biết con kênh chảy qua phường mình tên gì. Chương trình mới giữ phần chung cho cả nước, nhưng dành riêng một phần để con nhìn kỹ nơi mình đang sống: ở đây có nghề gì, người ta ăn gì, mùa nào gió gì, ngày xưa có chuyện gì.

Mục đích không phải để con học thuộc thêm một loạt tên riêng. Mục đích là để con biết hỏi về nơi mình sống, biết quan sát nó, và thấy những gì học ở các môn khác như Lịch sử, Địa lý, Khoa học tự nhiên, Nghệ thuật đang diễn ra ngay trước cửa nhà. Một đứa trẻ hiểu vì sao xóm mình ngập mỗi mùa mưa, vì sao chợ đầu ngõ họp từ bốn giờ sáng, sẽ học môn Địa lý theo cách khác hẳn.

Vì do từng tỉnh, thành phố biên soạn, tài liệu và cách học mỗi nơi một khác. Gia đình chuyển nơi ở giữa chừng cấp học nên hỏi nhà trường mới xem con cần bổ sung phần nào.

Những kiểu bài con hay được giao

Phần học này nghiêng về tìm hiểu và làm sản phẩm hơn là đọc thuộc. Một số kiểu bài thường gặp:

  • Tìm hiểu một nghề truyền thống hoặc một nghề phổ biến ở địa phương: ai làm, làm thế nào, khó ở đâu, nghề đang thay đổi ra sao.
  • Tìm hiểu một di tích, một công trình, một con đường, một cây cầu: có từ bao giờ, gắn với chuyện gì.
  • Tìm hiểu món ăn, lễ hội, trò chơi, bài hát của địa phương, có khi làm thử món ăn cùng gia đình.
  • Quan sát môi trường nơi mình sống: rác thải, nguồn nước, cây xanh, đề xuất một việc nhỏ có thể làm.
  • Phỏng vấn người lớn tuổi về chuyện xưa của khu phố, của làng, rồi viết lại hoặc kể lại trước lớp.

Với những bài cần đi lại, phỏng vấn, cha mẹ là người đưa đón và giữ an toàn. Còn phần hỏi, nghe, ghi chép và kể lại, đó là phần của con.

Học thật và học đối phó trong bài tìm hiểu địa phương

Học thật thì bài có chi tiết chỉ người đến tận nơi mới biết. Bé S kể bà cụ làm bánh đa nướng bánh trên than củi, mùi khói bám vào áo cả ngày, mỗi mẻ phải trở bánh nhanh tay kẻo cháy. Những chi tiết đó không có trên mạng.

Đối phó thì bài là đoạn chép chung chung. Bài có câu dài, đẹp, đầy số liệu, nhưng con không trả lời được câu "con đã nói chuyện với ai". Thường đó là đoạn chép từ mạng hay nhờ người lớn viết.

Học thật thì con có câu hỏi mới. Sau buổi đi, con hỏi tiếp "sao bây giờ ít người làm nghề này", "con của bà có làm tiếp không". Đó là lúc con thật sự tò mò về nơi mình sống.

Đối phó thì con chỉ quan tâm nộp đúng hạn. Con hỏi mẹ "viết bao nhiêu chữ là đủ", rồi tìm đoạn có sẵn. Đây không phải lỗi của con; nhiều khi con chưa biết bắt đầu từ đâu, và cần người lớn mở cho cánh cửa đầu tiên.

Các bước giúp con làm bài tìm hiểu một nghề

Lấy ví dụ bài của bé S. Toàn bộ có thể làm trong hai tuần, mỗi tuần một buổi đi và vài buổi tối ngắn.

  1. Tối đầu: cùng con đọc yêu cầu của cô, hỏi con muốn tìm hiểu nghề gì. Nếu con chưa biết, kể vài nghề quanh nhà: thợ sửa xe đầu ngõ, cô bán bánh ở chợ, xưởng mộc cuối phố.
  2. Con tự soạn năm câu hỏi để hỏi người làm nghề. Cha mẹ góp ý câu nào lịch sự hơn, không viết hộ.
  3. Cuối tuần: đưa con tới gặp người làm nghề, xin phép trước. Cha mẹ đứng gần nhưng để con hỏi. Nhắc con cảm ơn và xin phép trước khi chụp ảnh.
  4. Tối hôm đó: con kể lại cho cả nhà nghe trong bữa tối, rồi ghi ra giấy những gì nhớ nhất. Chưa cần viết đẹp.
  5. Tuần sau: con viết bài hoặc chuẩn bị phần kể trước lớp. Đọc cùng con, chỉ hỏi chỗ nào chưa rõ, không sửa thành văn của người lớn.
  6. Nếu ông bà ở xa, gọi điện để con hỏi thêm ông bà về nghề đó ngày xưa, ghép vào bài như một góc nhìn khác.

Gia đình không phải gốc ở đây vẫn giúp được. Chính việc không biết làm cho cả nhà cùng tìm hiểu, và con thấy cha mẹ cũng đang học về nơi mình sống.

Buổi chiều ở lò bánh đa của bé S

Bố S chọn một lò bánh đa ở xóm bên, nơi anh đi ngang mỗi ngày mà chưa từng dừng lại. Hai bố con tới vào chiều thứ Bảy, xin phép bà chủ lò từ hôm trước. S cầm tờ giấy năm câu hỏi, đứng sau lưng bố, lí nhí mãi mới hỏi được câu đầu. Bà cụ cười, bảo cháu ngồi xuống ghế đẩu cho dễ nhìn, rồi vừa trở bánh vừa kể. Tới câu thứ ba, S quên mất tờ giấy, hỏi những câu không có trong danh sách: bánh phơi mấy nắng, trời mưa thì làm sao, sao bà không dùng bếp ga.

Bố S gần như không nói gì suốt buổi, chỉ đứng ở cửa lò và nhắc con cảm ơn khi về. Tối đó, trong bữa cơm, S kể liền một mạch, sai vài chi tiết, nhưng đầy những thứ chỉ người đến tận nơi mới thấy: tay bà có vết bỏng cũ, phên tre phơi bánh xếp nghiêng theo hướng nắng, con trai bà làm ở thành phố nên không ai nối nghề. Bài con nộp tuần sau không dài, chữ còn xấu, nhưng cô nhận xét đó là bài có giọng riêng. Điều bố S nhớ nhất lại là câu con hỏi trên đường về: "Bố ơi, nghề của bố sau này có ai làm tiếp không?"

Câu hỏi mẫu cho con và cho người lớn trong nhà

Những câu dưới đây mở chuyện về nơi mình sống mà không biến thành giờ giảng bài.

  • Mẹ: "Trên đường đi học, con thấy chỗ nào lạ nhất? Mình thử tìm xem nó có từ bao giờ."
  • Bố: "Con giảng lại cho bố như giảng cho em con xem, nghề này làm ra cái gì, khó nhất ở đâu?"
  • Con hỏi ông qua điện thoại: "Ông ơi, hồi ông bằng tuổi con, làng mình người ta làm nghề gì?"
  • Ông đáp, rồi hỏi lại: "Thế chỗ cháu ở bây giờ người ta làm gì nhiều nhất?"
  • Mẹ, khi con muốn chép trên mạng cho nhanh: "Trên mạng ai cũng chép được. Bài của con có cái gì chỉ con mới biết?"
  • Con nói với người làm nghề: "Cháu chào bà, cháu đang làm bài tìm hiểu nghề ở địa phương. Bà cho cháu hỏi vài câu được không ạ?"

Câu chào lịch sự trước khi hỏi người lạ là kỹ năng con dùng cả đời. Cho con tập nói câu đó vài lần ở nhà trước khi đi, đỡ ngại hơn nhiều.

Hay làm và thử làm

Bài tìm hiểu địa phương là chỗ dễ để người lớn làm thay vì có vẻ "khó với trẻ".

Hay làmVì sao không giúpThử làm
Tìm bài có sẵn trên mạng cho con chépCon không học được gì, bài thiếu chi tiết thậtĐưa con tới tận nơi, để con hỏi
Bố mẹ viết bài, con chỉ đọcCon mất phần quan sát và kể lạiCon viết, bố mẹ chỉ hỏi chỗ chưa rõ
Coi là phần học phụ, bỏ quaCon mất cơ hội hiểu nơi mình sốngDành một buổi cuối tuần cho cả nhà
Chỉ đọc tài liệu cho con học thuộcCon nhớ tên mà không hiểuNối mỗi bài với một nơi con có thể tới

Không cần chuyến đi xa hay tốn kém. Một con phố, một khu chợ, một người hàng xóm làm nghề lâu năm đã là đủ cho phần lớn bài tìm hiểu.

Sau vài tuần, nhìn lại

Dấu hiệu đi đúng: con kể được những chi tiết chỉ người đến tận nơi mới biết, con tự hỏi thêm về nơi mình sống mà không cần ai giao bài, và con bắt đầu nói chuyện với ông bà về chuyện ngày xưa nhiều hơn. Có khi con còn chỉ cho bố mẹ một điều mới về khu phố mà cả nhà sống ở đó mười năm chưa biết.

Nếu con ngại nói chuyện với người lạ tới mức không làm được bài, hãy nhắn giáo viên phụ trách để hỏi có thể đổi hình thức, ví dụ phỏng vấn người trong gia đình. Một tin nhắn mẫu: "Thưa cô, con còn ngại khi hỏi người lạ. Cô cho con phỏng vấn ông bà về nghề cũ ở quê được không ạ?"

Khi đưa con đi tìm hiểu, luôn có người lớn đi cùng, chọn nơi an toàn, đi vào ban ngày. Tài liệu và cách đánh giá phần học này do từng tỉnh, thành phố và nhà trường hướng dẫn; có thắc mắc thì hỏi giáo viên chủ nhiệm hoặc xem thông báo của Sở GD&ĐT nơi mình sống.

Câu hỏi thường gặp

Nội dung giáo dục địa phương là gì?

Là phần học bắt buộc giúp học sinh tìm hiểu văn hoá, lịch sử, địa lý, kinh tế, nghề nghiệp và môi trường của tỉnh, thành phố nơi mình sống. Nội dung do từng địa phương xây dựng theo chương trình chung.

Tiểu học có học nội dung giáo dục địa phương không?

Có, nhưng ở tiểu học phần này thường được lồng vào các môn học và hoạt động trải nghiệm. Ở THCS thường có tài liệu và thời lượng riêng. Cha mẹ có thể hỏi giáo viên chủ nhiệm xem năm nay con học những chủ đề nào về địa phương.

Gia đình không phải người địa phương thì giúp con thế nào?

Cả nhà có thể cùng tìm hiểu: đưa con tới chợ, làng nghề, di tích gần nhà, để con hỏi người làm nghề. Con thấy cha mẹ cũng đang học là một bài học tốt.

Con chuyển trường sang tỉnh khác giữa năm thì sao?

Vì tài liệu mỗi tỉnh, thành phố khác nhau, gia đình nên hỏi nhà trường mới xem con cần bổ sung phần nào và được đánh giá ra sao. Đây cũng là dịp tốt để cả nhà cùng làm quen với nơi ở mới.

Có nên tìm bài mẫu trên mạng cho con làm bài tìm hiểu địa phương không?

Không nên cho con chép. Bài có giá trị khi có chi tiết con tự thấy, tự hỏi được. Cha mẹ giúp bằng cách đưa con tới tận nơi và giữ an toàn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138