DayThat.comDạy Thật
Đọc nhận xét, học bạ và bài kiểm tra của con

Nhận xét phẩm chất năng lực trong học bạ: đọc sao cho ra con người thật của con

Chăm chỉ, trung thực, tự chủ, hợp tác… mỗi phẩm chất và năng lực trong học bạ trông ra sao trong đời sống ở nhà, và cha mẹ, ông bà rèn từng thứ bằng việc gì.

A grandfather in an olive green shirt sits on a low stool on a small apartment balcony with potted plants, his grandson watering a pot, early morning light, over-the-shoulder view

Phần phẩm chất và năng lực trong học bạ cho biết con cư xử, làm việc và tự lo cho mình ra sao ở trường; muốn đọc cho ra con người thật, hãy đổi mỗi tên mục thành một hành vi cụ thể nhìn thấy được ở nhà, rồi so xem cô thấy gì và mình thấy gì. Các tên như "tự chủ và tự học", "giao tiếp và hợp tác" nghe trừu tượng nên hay bị đọc lướt. Thật ra đây là phần học bạ nói rõ nhất chuyện con học thật hay học vì bị nhắc.

Tình huống: ông nội của bé G lớp 4 là người đưa đón cháu hằng ngày, sáng nào cũng ra ban công tưới cây cùng cháu. Cuối kỳ, bố mẹ đi công tác, ông là người cầm học bạ. Ông đọc được phần môn học, nhưng tới mục "năng lực tự chủ và tự học: Đạt; giải quyết vấn đề và sáng tạo: Cần cố gắng" thì không biết ứng vào chuyện gì. Bài này đổi từng mục thành việc nhìn thấy, gợi việc nhà rèn từng thứ và câu nói mẫu cho cả ông bà lẫn cha mẹ.

Phần này có những mục gì

Theo chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, học sinh được hình thành năm phẩm chất chủ yếu là yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm, cùng các năng lực chung gồm tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo. Ngoài ra còn các năng lực đặc thù gắn với nhóm môn như ngôn ngữ, tính toán, khoa học, thẩm mỹ, thể chất. Cách học bạ trình bày phần này, gộp hay tách, ghi mức hay ghi lời, có thể khác nhau theo năm và theo quy định hiện hành; đọc học bạ của con là biết trường con ghi thế nào.

Ở tiểu học, mỗi mục thường được ghi một trong ba mức Tốt, Đạt, Cần cố gắng, kèm một câu nhận xét chung. Đây không phải điểm hạnh kiểm ngày xưa, cũng không phải lời phán về tính cách. Nó là bản ghi những gì cô quan sát được trong lớp suốt học kỳ: con có tự soạn đồ không, có giữ lời không, có biết chia việc trong nhóm không.

Cái khó là học bạ không đi kèm ví dụ. Cùng một chữ Đạt ở mục tự chủ, có bé là quên vở hai lần một tuần, có bé là tự làm bài nhưng hay đợi cô giục mới nộp. Muốn biết của con là trường hợp nào, cha mẹ phải đổi chữ trong học bạ thành câu hỏi về hành vi, và quan sát.

Đổi từng mục thành việc nhìn thấy được ở nhà

Chăm chỉ. Ở nhà là con ngồi vào bàn học mà không cần gọi tới lần ba, làm xong bài khó chứ không bỏ ngang, chịu làm việc nhà được giao. Không phải ngồi học thật lâu; ngồi hai tiếng mà nửa thời gian ngắm bút không phải chăm chỉ.

Trung thực. Con nói thật khi làm vỡ cốc, khi chưa làm bài, khi chép đáp án cuối sách. Con không sửa điểm, không nói "cô không giao bài" khi có bài. Nếu cô ghi mục này chưa tốt, cha mẹ nên tự hỏi nhà mình đã an toàn để con nói thật chưa.

Trách nhiệm. Con giữ đồ của mình, làm xong việc được nhận, như tưới cây ban công mỗi sáng, và nhận phần lỗi khi làm sai mà không đổ cho em.

Tự chủ và tự học. Con tự soạn cặp theo thời khoá biểu, tự biết hôm nay có bài gì, làm thử trước khi hỏi, tự kiểm lại bài. Dấu hiệu chưa tốt: tối nào cũng hỏi "mai học gì hả mẹ", làm câu nào cũng gọi người lớn.

Giao tiếp và hợp tác. Con kể lại được một chuyện ở lớp rõ ràng, dám hỏi người bán hàng, biết nhường lượt khi chơi với anh chị em họ, làm việc nhóm không bỏ mặc bạn hay giành hết phần.

Giải quyết vấn đề và sáng tạo. Gặp chuyện chưa có sẵn cách làm, con thử nghĩ cách: dây giày tuột thì tự buộc lại, đồ chơi hỏng thì thử sửa, bài khó thì thử vẽ hình ra. Mục này ở mức Cần cố gắng thường là con quen được người lớn làm sẵn mọi thứ.

Ông nội bé G đọc ra điều gì

Với chữ Cần cố gắng ở mục giải quyết vấn đề, ông nội nhớ lại mấy tháng qua. Sáng nào ra ban công, cháu cũng hỏi ông tưới cây nào trước, bao nhiêu nước. Chậu hoa héo một hôm, cháu chạy vào bảo ông, đứng đợi ông xử lý. Ở nhà, mọi chuyện nhỏ đều có người lớn giải quyết hộ: bút hết mực có bà thay, khoá cặp kẹt có bố mở. Cô ghi đúng một điều mà cả nhà không để ý, vì nó lẫn vào thói quen thương cháu.

Với mục tự chủ ở mức Đạt, ông thấy cháu tự soạn cặp được, nhưng hôm nào có môn mới hoặc đổi lịch thì quên. Đạt nghĩa là đã có, chỉ chưa đều. Không cần làm gì lớn, chỉ cần giao cho cháu tự xem thời khoá biểu mỗi tối Chủ nhật.

Điều đáng chú ý là cô ghi phẩm chất trách nhiệm của bé G ở mức Tốt. Ông nghĩ tới việc tưới cây: cháu chưa bao giờ quên, mưa cũng ra xem đất có úng không. Hoá ra cái cháu làm tốt ở nhà cũng là cái cô thấy ở lớp. Đọc học bạ kiểu này, ông bà nắm được cháu hơn mọi con số.

Việc nhà rèn từng năng lực, mỗi thứ chỉ chọn một

Đừng rèn cả sáu thứ một lúc. Chọn một mục cô ghi Cần cố gắng hoặc Đạt, giao một việc nhỏ đều đặn trong một tháng. Một vài gợi ý theo tuổi:

  • Tự chủ, lớp 1–2: tự soạn cặp tối trước theo thời khoá biểu dán ở góc học, người lớn chỉ hỏi "Con soạn xong chưa?" chứ không soạn hộ.
  • Tự chủ, lớp 3–5: tự ghi bài tập về nhà vào sổ, tự làm trước khi hỏi, hỏi thì phải nói được "con đã thử cách này rồi mà không ra".
  • Giải quyết vấn đề: khi con chạy tới báo một chuyện nhỏ, hỏi lại "Con nghĩ mình làm gì được trước?" rồi đứng chờ, chưa làm hộ.
  • Giao tiếp: cho con tự hỏi giá khi đi chợ, tự gọi món, tự gọi điện chúc ông bà ở xa, người lớn đứng cạnh nhưng không nói thay.
  • Hợp tác: giao việc cho hai anh em làm chung, như dọn ban công, và để hai đứa tự chia phần; người lớn chỉ can khi có chuyện không an toàn.
  • Trách nhiệm, THCS: giao hẳn một việc của nhà, như đổ rác hay nấu cơm thứ Bảy, nếu quên thì để con tự xử lý hậu quả nhỏ, không làm bù.

Câu ông nói với bé G sáng hôm sau, khi chậu cây lại có lá vàng: "Ông chưa biết vì sao đâu. Cháu xem thử rồi bảo ông nên làm gì nhé." Cháu lúng túng một lúc, rồi bảo có lẽ tưới nhiều quá. Ông gật đầu, không sửa. Đó là cả một buổi học về giải quyết vấn đề, chẳng cần tới trang sách nào.

Hay làm và thử làm khi đọc phần này

Phần phẩm chất, năng lực dễ bị đọc sai theo hai hướng: hoặc bỏ qua, hoặc coi như lời phán về tính nết con. Cả hai đều không giúp con.

Hay làmThử làm
Đọc lướt vì nghĩ không quan trọng bằng môn họcĐọc kỹ, đổi mỗi mục thành một hành vi để quan sát
Nói với con "cô bảo con không trung thực"Không dùng nhãn; hỏi chuyện cụ thể và giữ nhà là chỗ an toàn để nói thật
Rèn tất cả mục cùng lúcChọn một mục, một việc, một tháng
Làm hộ con mọi chuyện nhỏ cho nhanhĐứng chờ thêm một phút để con tự xoay
Trách giáo viên vì ghi Cần cố gắngHỏi cô ở lớp con thường thiếu việc gì để rèn đúng chỗ
Khen chung "con ngoan lắm"Khen đúng hành vi: "Sáng nay con tự soạn cặp mà không cần nhắc"

Ông bà thương cháu thường làm hộ nhiều nhất, và cũng là người giúp được nhiều nhất nếu đổi một chút cách làm. Cha mẹ nên nói chuyện này với ông bà như nhờ giúp một việc cụ thể, không phải góp ý cách chăm cháu.

Tự kiểm sau một tháng và khi nào cần hỏi thêm

Sau bốn tuần rèn một mục, dấu hiệu đi đúng là con làm việc đó mà không cần nhắc ít nhất vài lần trong tuần, và quan trọng hơn, con bắt đầu làm việc tương tự ở chỗ khác. Bé G tự xử lý chậu cây, rồi một hôm tự tìm cách dán lại bìa vở bị bong mà không gọi ai. Đó là năng lực đang hình thành chứ không chỉ một thói quen được tập.

Nếu sau một tháng con vẫn phụ thuộc như cũ, có thể việc giao quá khó, hoặc người lớn vẫn làm hộ lúc vội. Rút việc nhỏ hơn, và thống nhất trong nhà ai cũng chờ con thêm một phút. Nên hỏi giáo viên chủ nhiệm khi phần phẩm chất, năng lực ghi khác hẳn những gì cả nhà thấy, ví dụ ở nhà con rất mạnh dạn mà cô ghi giao tiếp Cần cố gắng; có thể ở lớp con đang gặp chuyện gì đó với bạn bè.

Khi con có những khó khăn kéo dài về giao tiếp, như hầu như không nói ở trường dù nói bình thường ở nhà, hoặc rất khó ngồi yên và chú ý dù đã được nhắc nhiều tháng, nên trao đổi với cô và đưa con gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia để được đánh giá, không tự kết luận.

Câu hỏi thường gặp

Năm phẩm chất và các năng lực chung trong học bạ gồm những gì?

Năm phẩm chất chủ yếu là yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm. Năng lực chung gồm tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo. Cách học bạ ghi các mục này có thể khác nhau theo quy định từng giai đoạn, hỏi giáo viên chủ nhiệm nếu chưa rõ.

Học bạ ghi năng lực tự chủ Cần cố gắng thì nên làm gì ở nhà?

Chọn một việc nhỏ đều đặn như tự soạn cặp tối trước hoặc tự ghi bài tập về nhà, làm trong một tháng. Người lớn chỉ hỏi con đã làm chưa chứ không làm hộ. Sau một tháng xem con có tự làm mà không cần nhắc không.

Phần phẩm chất có giống điểm hạnh kiểm ngày xưa không?

Không hẳn. Đây là bản ghi những gì cô quan sát được về cách con cư xử, làm việc và tự lo cho mình trong lớp, không phải một lời xếp loại tính nết. Cha mẹ nên đọc nó như gợi ý việc cần rèn, không dùng làm nhãn dán cho con.

Ở nhà con rất mạnh dạn mà cô ghi giao tiếp chưa tốt thì sao?

Nhiều trẻ cư xử khác nhau giữa nhà và lớp. Nên hỏi cô một cách nhẹ nhàng xem ở lớp con thường thế nào, có chuyện gì với bạn bè không. Chỗ lệch này là thông tin quý cho cả cha mẹ lẫn cô, không phải lý do để tranh luận ai đúng.

Ông bà trông cháu có thể giúp rèn năng lực cho cháu không?

Có, và thường giúp được nhiều vì ở cạnh cháu hằng ngày. Việc cần nhất là bớt làm hộ, chờ cháu tự xoay thêm một chút, và khen đúng việc cháu làm được. Cha mẹ nên nhờ ông bà một việc cụ thể thay vì góp ý chung.

Có nên khen con khi học bạ ghi các mục đều Tốt?

Nên ghi nhận, nhưng khen bằng hành vi cụ thể sẽ có ích hơn khen chung. Ví dụ nhắc lại việc con tự soạn cặp cả năm hay giúp bạn trong nhóm. Như vậy con biết điều gì đáng giữ, chứ không chỉ biết mình được chữ Tốt.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138