Với bài tập làm mô hình, thủ công hay dự án, cha mẹ nên lo ba việc: an toàn khi dùng dao, keo nóng, kéo nhọn; vật liệu và thời gian; và câu hỏi gợi ý khi con bí. Ý tưởng, cách làm, cắt dán, tô màu và phần trình bày trước lớp phải là của con, kể cả khi sản phẩm vụng hơn bài của bạn khác. Cô giao bài để xem con nghĩ và làm được gì, không để chấm tay nghề của bố mẹ.
Tình huống quen thuộc: tối thứ Năm, bé C lớp 3 mới nói thứ Sáu phải nộp mô hình ngôi nhà bằng vỏ hộp. Mẹ lục tìm hộp sữa, bố cầm dao rọc giấy, đến mười giờ đêm ngôi nhà đẹp như thật, còn bé C đã ngủ gục trên thảm. Bài này chỉ cách chia việc giữa người lớn và con, cách xử lý khi con nói muộn, khi bài nhóm dồn hết cho một nhà, và những thứ không cần mua.
Vì sao bài mô hình hay thành bài của bố mẹ
Bài thủ công khác bài viết ở chỗ sản phẩm nằm ngay trước mắt, đem lên lớp đặt cạnh sản phẩm của các bạn khác. Cha mẹ nhìn mái nhà xiêu vẹo con dán, nghĩ tới cảnh con ngại khi đứng cạnh những mô hình phẳng phiu, và tay tự động cầm lấy kéo. Một phần khác là thời gian: bài giao từ tuần trước, con nói vào tối cuối, người lớn làm nhanh hơn để kịp cho con đi ngủ.
Còn một lý do ít ai nói: nhiều người lớn thật sự thích làm thủ công. Cắt dán một ngôi nhà nhỏ là việc dễ chịu sau một ngày làm việc. Chỉ có điều, khi người lớn làm say sưa, con lùi dần ra rìa thảm, đưa keo, nhặt giấy vụn, rồi đi xem ti vi. Sáng hôm sau con cầm sản phẩm lên lớp mà không kể được mình đã làm phần nào.
Giáo viên nhìn rất nhanh ra bài người lớn làm: nếp gấp thẳng tắp, keo dán không lem, ý tưởng vượt tuổi. Điều cô muốn biết là con có biết đo, biết chọn vật liệu, biết sửa khi bị đổ không, và con kể lại được quá trình. Một ngôi nhà nghiêng mà con tự nói được vì sao mái bị sụp thì giá trị học tập nhiều hơn ngôi nhà hoàn hảo do bố làm.
Chia việc: phần của người lớn, phần của con
Bảng dưới áp cho phần lớn bài thủ công và mô hình ở tiểu học và đầu THCS. Với con lớp 1–2, người lớn có thể phụ nhiều hơn ở phần cắt khó, nhưng vẫn để con quyết định hình dáng và màu sắc.
| Việc | Ai làm | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đọc yêu cầu của cô, hỏi rõ nộp ngày nào | Con đọc, người lớn nghe | Con chép lại yêu cầu vào một tờ giấy, dán lên tủ lạnh |
| Nghĩ ý tưởng, vẽ phác | Con | Người lớn hỏi, không gợi sẵn mẫu đẹp |
| Gom vật liệu trong nhà | Cả hai | Ưu tiên đồ có sẵn: hộp giấy, que kem, vải vụn |
| Cắt bằng dao rọc giấy, dùng keo nóng | Người lớn, hoặc con làm khi người lớn cầm giữ | Lớp 1–4 người lớn cắt theo đường con vẽ |
| Cắt bằng kéo, gấp, dán, tô màu | Con | Chấp nhận lem, lệch |
| Sửa khi mô hình đổ, sụp | Con, người lớn hỏi | Hỏi "theo con chỗ nào yếu?" |
| Tập nói về sản phẩm | Con nói, người lớn nghe | Hai, ba câu là đủ |
Chia như vậy, phần người lớn chạm vào chỉ là chỗ nguy hiểm và chỗ cần sức. Khi cắt hộ, cắt đúng theo đường con đã vẽ, kể cả khi đường đó lệch. Nếu bạn thấy cần sửa đường vẽ, hỏi con trước: "Cửa sổ này hơi sát mép, con muốn giữ hay dịch vào một chút?" Con quyết, bố cắt.
Với con THCS, bài dự án thường lớn hơn: làm báo cáo nhóm về rác thải trong khu phố, làm mô hình hệ mặt trời, quay một đoạn video ngắn giới thiệu nghề của người thân. Người lớn lúc này gần như không cần cầm dụng cụ. Việc của bố mẹ là chở con đi mua vật liệu nếu cần, cho mượn điện thoại để quay, và đóng vai khán giả khi con tập trình bày. Câu hỏi giúp ích nhất là "Nếu cô hỏi nhóm con tìm ra điều gì mới, con trả lời thế nào?" Câu đó kéo con khỏi chuyện làm cho đẹp sang chuyện làm cho hiểu. Nếu con xin bố mẹ viết hộ phần báo cáo cho nhanh, có thể đề nghị ngồi nghe con nói từng ý, con tự gõ hoặc tự viết, bố mẹ chỉ hỏi lại chỗ nào nghe chưa rõ.
Một buổi làm mô hình trên thảm phòng khách
Trải một tấm thảm hoặc tờ báo cũ dưới sàn, chuẩn bị sẵn kéo đầu tròn, hồ dán, bút màu, giấy bìa. Buổi đầu chỉ nên khoảng bốn mươi lăm phút.
- Hỏi con nhắc lại yêu cầu: "Cô bảo làm cái gì, to cỡ nào, nộp hôm nào?" Nếu con không nhớ, cùng xem lại sổ ghi bài hoặc tin nhắn trên nhóm lớp.
- Để con vẽ phác lên giấy nháp trước khi đụng vào vật liệu. Hỏi "Ngôi nhà của con có mấy phòng, cửa ở đâu, mái làm bằng gì?" Mười phút vẽ phác giúp đỡ phải làm lại cả tối.
- Con tự chọn vật liệu trong đống đồ đã gom. Người lớn chỉ nói nếu vật liệu đó không an toàn hoặc không có trong nhà.
- Chia mô hình thành từng phần nhỏ: thân nhà, mái, cửa, trang trí. Mỗi buổi chỉ làm một hai phần, không dồn vào một tối.
- Khi con bí, dùng câu hỏi thay vì làm hộ: "Mái cứ sụp xuống, con nghĩ cần chống thêm ở đâu?" Để con thử, sai, rồi thử cách khác.
- Làm xong, chụp một tấm ảnh sản phẩm và để con tự nói hai ba câu như sẽ nói trước lớp: "Con làm nhà bằng hộp sữa, mái bằng bìa, con phải dán hai lần vì lần đầu mái bị sụp."
Câu cuối là phần nhiều cô quan tâm nhất. Đứa trẻ tự kể được mình đã sửa gì là đứa trẻ đã học được điều gì đó từ bài, bất kể sản phẩm trông ra sao.
Khi con nói muộn, hoặc bài nhóm dồn về một nhà
Con nói tối hôm trước mới phải nộp là chuyện xảy ra ở hầu hết các nhà. Đừng thức tới khuya làm hộ. Có hai cách: một là làm phiên bản nhỏ hơn mà con tự làm được trong một tiếng, hai là con nhắn cô xin nộp chậm một ngày và tự nói lý do. Câu nhắn mẫu do phụ huynh gửi: "Dạ thưa cô, con nhà em quên báo bài mô hình nên chưa kịp làm, em cho con tự làm và nộp sáng thứ Hai được không ạ? Em sẽ nhắc con ghi bài kỹ hơn." Sau đó cùng con dán một tờ giấy ghi hạn nộp lên tủ lạnh cho những lần sau.
Bài nhóm thì khó hơn vì hay dồn về nhà bạn nào có bố mẹ khéo tay hoặc rảnh rỗi. Nếu nhà bạn là nơi tụ tập, cứ để các con tự chia việc ngay từ buổi đầu, mỗi bạn cầm một phần, người lớn chỉ trông an toàn và chuẩn bị nước uống. Nếu con kể là bạn khác không làm gì, đừng nhắn trách phụ huynh bạn đó. Hỏi con "Nhóm con đã chia việc cho từng bạn chưa? Con thử đề nghị bạn ấy làm phần trang trí xem." Khi chuyện kéo dài, con có thể tự báo cô theo cách nhẹ nhàng.
Những thứ không cần làm, không cần mua
Nhiều gia đình tốn tiền và công sức vào những việc không giúp con học thêm được gì từ bài thủ công:
- Mua bộ mô hình làm sẵn trên mạng rồi cho con lắp. Con học được cách lắp theo hướng dẫn, không học được cách nghĩ ra.
- Mua dụng cụ đắt tiền như súng keo loại lớn, máy cắt. Hồ dán, kéo, băng dính và bìa hộp cũ là đủ cho hầu hết bài tiểu học.
- Tìm mẫu đẹp trên mạng để con làm theo y hệt. Xem tham khảo một vài kiểu thì được, nhưng để con tự chọn chi tiết khác đi.
- Sửa lại sản phẩm sau khi con đã ngủ. Sáng hôm sau con sẽ nhận ra, và thông điệp con nhận được là bài của mình chưa đủ tốt.
- So sản phẩm của con với của bạn khác. Câu "bạn D làm đẹp thế" khiến con lần sau đẩy luôn bài cho bố mẹ.
Có một việc nên làm: giữ lại sản phẩm vài tuần trên kệ trong nhà, kể cả sản phẩm xiêu vẹo. Con sẽ thấy công sức của mình được coi trọng, và lần sau tự tin bắt tay vào làm hơn.
Sau vài bài, nhìn lại xem con đã tự làm nhiều hơn chưa
Bài thủ công đến không đều, có khi mỗi tháng một lần. Sau hai ba lần, bạn có thể tự hỏi: con có tự nói trước hạn nộp không, hay vẫn nói vào tối cuối; con có tự vẽ phác trước khi làm không; phần người lớn phải chạm vào có ít đi không. Bé C sau ba lần đã biết tự gom hộp giấy từ đầu tuần và chỉ gọi bố khi cần cắt bằng dao.
Nếu con luôn né bài thủ công, hễ đến là xin bố mẹ làm, có thể con đang ngại vì tay chưa khéo hoặc từng bị so sánh. Hãy bắt đầu bằng những việc nhỏ con làm được, như gấp một chiếc thuyền giấy, rồi khen đúng việc con làm. Nếu con lớn rồi mà vẫn rất khó cầm kéo, cầm bút, tay vụng rõ so với tuổi, nên hỏi giáo viên xem ở lớp con thế nào, và khi cần thì đưa con gặp bác sĩ nhi để được tư vấn.
Một cách tự kiểm nhẹ nhàng là hỏi con sau khi nộp bài: "Cô với các bạn nói gì về ngôi nhà của con?" và "Lần sau làm lại, con sẽ đổi chỗ nào?". Đứa trẻ trả lời được câu thứ hai là đứa trẻ đã nhìn sản phẩm của mình bằng con mắt người làm. Câu trả lời có khi rất nhỏ, kiểu "con sẽ dán mái bằng băng dính chứ không bằng hồ", nhưng đó chính là thứ cô mong con mang về từ bài tập này, và là thứ không bố mẹ nào làm hộ được.
Câu hỏi thường gặp
Cha mẹ phụ con làm bài thủ công có bị coi là làm hộ không?
Phụ ở phần an toàn, vật liệu và câu hỏi gợi ý thì không phải làm hộ. Khi người lớn quyết ý tưởng, tự cắt dán phần lớn và hoàn thiện sản phẩm, lúc đó bài đã thành của người lớn. Ranh giới nằm ở chỗ con có kể lại được mình đã làm gì không.
Con lớp 1 có tự làm mô hình được không?
Lớp 1 tự làm được những mô hình đơn giản bằng giấy, hộp, que kem nếu người lớn cắt hộ chỗ khó. Sản phẩm sẽ vụng, đó là bình thường ở tuổi này. Cô giao bài để con tập cầm kéo, phối màu và kể lại, không để có sản phẩm đẹp.
Con nói tối nay phải nộp mà chưa làm gì thì sao?
Làm một phiên bản nhỏ con tự làm được trong khoảng một tiếng, hoặc nhắn cô xin nộp chậm và để con tự nhận lỗi quên. Đừng thức khuya làm hộ, vì lần sau con sẽ tiếp tục nói muộn. Sau đó cùng con lập thói quen ghi hạn nộp lên tờ giấy dán tủ lạnh.
Bài nhóm mà các bạn khác không làm thì con nên làm gì?
Khuyến khích con đề nghị chia việc rõ cho từng bạn ngay từ đầu. Nếu vẫn dồn về con, con có thể báo cô một cách nhẹ nhàng. Cha mẹ không nên nhắn trách phụ huynh khác, vì bài nhóm cũng là dịp để con tập nói chuyện với bạn.
Có nên mua bộ mô hình làm sẵn cho con không?
Không cần cho bài tập trên lớp. Bộ làm sẵn dạy con lắp theo hướng dẫn, còn cô thường muốn xem con tự nghĩ và xoay xở với vật liệu. Đồ có sẵn trong nhà như hộp giấy, que kem, vải vụn là đủ.
Con làm xấu quá, có nên sửa lại cho con không?
Không nên sửa sau lưng con. Nếu thấy chỗ nào có thể làm tốt hơn, hỏi con có muốn sửa không và để con tự sửa. Sản phẩm vụng mà con kể được quá trình làm có giá trị hơn sản phẩm đẹp do người lớn chỉnh lại.