Con làm bài tập chậm có ba nguyên nhân hay gặp, và mỗi nguyên nhân cần một cách gỡ khác nhau: con mất nhiều thời gian để bắt đầu, con kẹt quá lâu ở một câu không biết làm, hoặc con ngồi đó nhưng đầu đang ở chỗ khác. Trước khi giục, cha mẹ nên ghi lại một buổi tối để biết thời gian thật sự đi đâu, rồi mới chọn cách sửa.
Ví dụ: bé G lớp 4 làm bài ở quầy bếp trong lúc mẹ nấu cơm. Từ năm giờ rưỡi tới bảy giờ rưỡi, hai tiếng, mà chỉ xong một trang toán và nửa bài tiếng Việt. Mẹ giục "Nhanh lên con" sáu bảy lần, mỗi lần bé lại cúi xuống viết vài chữ rồi dừng. Bài dưới đây chỉ cách đo, đọc kết quả, sửa từng nguyên nhân, và lúc nào thì sự chậm là chuyện cần hỏi giáo viên hay chuyên gia.
Hai tiếng của bé G đi đâu
Một tối, mẹ bé G làm thử một việc thay vì giục: để một tờ giấy và cây bút cạnh bếp, cứ mỗi khi liếc sang thấy con đang làm gì thì ghi giờ và một chữ. Không nói gì với con, không thay đổi gì khác. Cuối buổi, tờ giấy cho thấy một bức tranh khác hẳn cảm giác của mẹ.
Từ năm giờ rưỡi tới năm giờ năm mươi, bé G lấy vở, gọt bút chì, đi rửa tay, hỏi mẹ hôm nay ăn gì, tìm cục tẩy, rồi lại gọt bút. Hai mươi phút chưa viết chữ nào. Từ năm giờ năm mươi tới sáu giờ hai mươi, bé làm trơn tru bốn bài toán. Từ sáu giờ hai mươi tới bảy giờ, bé ngồi trước một bài toán có lời văn, tẩy đi viết lại ba lần, không hỏi ai. Bốn mươi phút cho một câu. Từ bảy giờ tới bảy giờ rưỡi, nửa bài tiếng Việt, xen giữa là ba lần nhìn ra phòng khách nơi em trai đang chơi.
Nhìn vậy thì hai tiếng không phải là con làm chậm đều. Thời gian làm thật chỉ khoảng năm mươi phút. Phần còn lại chia cho ba thứ: khởi động lâu, kẹt một câu mà không dám hỏi, và bị kéo mắt sang chỗ khác. Mỗi thứ có cách sửa riêng, và giục "nhanh lên" không chữa được cái nào trong ba.
Cách ghi lại một buổi tối
Việc ghi chỉ cần làm một hai buổi, không cần làm lâu. Mục đích là thay cảm giác "con chậm quá" bằng thông tin cụ thể.
- Chọn một buổi tối bình thường, không phải tối có bài kiểm tra hay tối có khách.
- Đặt tờ giấy ở chỗ người lớn hay đứng, như cạnh bếp hoặc bàn ăn. Không để con thấy mình đang bị ghi.
- Mỗi mười phút liếc sang một lần, ghi giờ và một chữ: "chuẩn bị", "viết", "kẹt", "nhìn đi chỗ khác", "đứng dậy".
- Ghi thêm môn và bài con đang làm ở thời điểm đó.
- Không can thiệp, không giục. Buổi tối này chỉ để nhìn.
- Cuối buổi, cộng xem mỗi loại chiếm bao nhiêu phút. Loại nào nhiều nhất là chỗ cần sửa trước.
Có thể cho con lớn từ lớp 5 trở lên tự ghi, như một trò chơi đo thời gian: "Mình thử xem tối nay thời gian của con đi đâu nhé, con tự ghi, mẹ không xem nếu con không muốn." Nhiều đứa trẻ tự giật mình khi thấy hai mươi phút gọt bút chì.
Mỗi nguyên nhân, một cách gỡ
Khởi động lâu. Chuẩn bị sẵn từ trước: cặp mở, bút gọt, tẩy để trên bàn ngay khi đi học về. Đặt một mốc bắt đầu cố định, ví dụ năm giờ bốn mươi lăm, và một câu bắt đầu giống nhau mỗi tối: "Mở vở ra, con đọc mẹ nghe bài đầu tiên." Chỉ cần viết được dòng đầu, phần còn lại sẽ trôi.
Kẹt một câu quá lâu. Đặt luật năm phút: câu nào nghĩ năm phút chưa ra thì đánh dấu, làm câu khác, cuối buổi quay lại hoặc hỏi người lớn. Nói rõ với con: "Bỏ qua một câu không phải là thua, là để dành nó cho sau." Bé G kẹt bốn mươi phút vì sợ bỏ trống là bị mắng.
Mắt bị kéo đi chỗ khác. Đổi chỗ ngồi hoặc hướng ngồi. Ở quầy bếp, xoay ghế để con quay lưng về phía phòng khách. Em nhỏ chơi ở phòng khác trong khoảng thời gian anh làm bài, hoặc chơi trò yên lặng. Điện thoại của người lớn không để trên quầy.
Mệt hoặc đói. Nếu mọi thứ đều chậm từ đầu tới cuối, có thể con chỉ đơn giản là đói sau một ngày dài. Cho con ăn nhẹ trước khi làm bài, hoặc làm sau bữa tối khoảng nửa tiếng.
Bài nhiều hơn sức. Có những tối bài thật sự nhiều. Trường hợp này cần nhìn cả tuần chứ không phải một tối, và nói chuyện với giáo viên nếu kéo dài.
Làm bài ở quầy bếp: được, nếu sắp đúng
Nhiều nhà không có góc học riêng, và quầy bếp hay bàn ăn là chỗ duy nhất người lớn vừa nấu vừa trông được con. Điều đó không sao. Lợi thế lớn của quầy bếp là con có người ở gần mà người đó lại đang bận tay, nên không nhìn chằm chằm vào vở con. Đây gần như là khoảng cách lý tưởng cho trẻ lớp 3 tới lớp 5.
Chỉ cần sắp lại vài thứ. Dọn trống một khoảng trên quầy bằng chiều rộng hai quyển vở mở, lau khô để không ướt giấy. Ghế cao vừa tầm để khuỷu tay con đặt được lên mặt quầy. Nồi đang sôi, dao, đồ nóng để phía xa con. Máy hút mùi ồn quá thì bật số nhỏ. Và người lớn đừng vừa nấu vừa nghe điện thoại bật loa to.
Khi con hỏi bài lúc tay đang bận, mẹ nói "Con đánh dấu câu đó, đợi mẹ đậy nồi rồi mẹ qua." Vài phút chờ đó vô tình lại cho con thời gian tự nghĩ thêm, và rất nhiều lần, lúc mẹ quay sang thì con đã tự làm ra.
Khi ông bà hoặc bố trông con buổi tối
Ở nhiều nhà, người ngồi cạnh con làm bài không cố định: thứ Hai mẹ, thứ Ba ông bà, cuối tuần bố. Mỗi người một nếp thì con cũng mỗi tối một nhịp. Ông có thể cho cháu làm bài sau khi xem xong phim, bà thì giục từ lúc cháu vừa đặt cặp xuống, bố lại cho phép bỏ qua bài khó để mai hỏi cô. Đứa trẻ sẽ nhanh chóng học cách chọn tối nào dễ thì làm chậm.
Cách đơn giản là viết ba điều lên một mảnh giấy dán cạnh quầy bếp: giờ bắt đầu, luật năm phút với câu khó, và chỗ con ngồi quay lưng về phía nào. Ai trông con tối đó cũng làm theo mảnh giấy, không cần nhớ hay tranh luận. Với ông bà, nói nhẹ nhàng lý do, ví dụ "Bà ơi, cháu cứ kẹt quá năm phút thì bà bảo cháu đánh dấu rồi làm câu khác, đừng để cháu ngồi mãi một câu." Ông bà thường rất sẵn lòng khi biết rõ nên làm gì, chỉ ngại khi phải đoán ý con cháu.
Bé G có tối ở nhà bà, bà vừa nhặt rau vừa ngồi cạnh, cháu làm bài nhanh hơn hẳn vì bà không giục mà chỉ hỏi chuyện lớp. Điều đó cũng là thông tin quý cho bố mẹ: đôi khi chính sự sốt ruột của người kèm làm buổi tối dài thêm.
Hay làm và thử làm
Phần lớn cách phản ứng dưới đây đến từ mệt và sốt ruột, rất dễ hiểu. Chỉ là chúng làm buổi tối dài thêm.
| Hay làm | Vì sao không ăn thua | Thử làm |
|---|---|---|
| Giục "nhanh lên" nhiều lần | Con viết vội vài chữ rồi dừng, căng thẳng làm đầu óc chậm hơn | Đặt mốc bắt đầu và luật năm phút |
| Ngồi canh sát để con không lơ đãng | Con làm theo người canh, thiếu người là dừng | Ngồi ở khoảng cách vừa, tay bận việc khác |
| Phạt bớt giờ chơi vì làm lâu | Con buồn, mất sức cho buổi sau, không biết sửa chỗ nào | Cho con thấy kết quả ghi giờ, cùng chọn một chỗ sửa |
| So "bạn H làm có nửa tiếng" | Con nản, nghĩ mình kém | So con với chính con tuần trước |
| Đăng ký thêm lớp kèm buổi tối | Thêm bài, thêm mệt, chỗ chậm vẫn nguyên chỗ cũ | Sửa nhịp ở nhà trước, theo dõi hai tuần |
Cũng không cần đồng hồ báo giờ đắt tiền hay ứng dụng quản lý thời gian. Một tờ giấy, một cây bút và chiếc đồng hồ treo tường trong bếp là đủ cho trẻ tiểu học.
Sau hai tuần, khi nào cần nói với cô hay chuyên gia
Sau khoảng hai tuần áp dụng cách gỡ cho nguyên nhân chính, ghi lại một buổi tối nữa và so với tờ đầu tiên. Thời gian khởi động có ngắn lại không, số câu kẹt quá năm phút có giảm không, tổng thời gian có về gần mức hợp lý không. Với bé G, khởi động từ hai mươi phút xuống còn năm, câu kẹt được đánh dấu và hỏi lúc cuối, cả buổi còn khoảng một tiếng mười.
Nếu đã sửa nhịp mà thời gian làm thật, không tính chuẩn bị và lơ đãng, vẫn dài gấp đôi gấp ba so với ước tính của cô, nên nhắn hỏi: "Dạ thưa cô, phần bài về nhà hôm qua con nhà em làm hết khoảng một tiếng rưỡi, cô cho em hỏi cô ước chừng bài đó các con làm bao lâu ạ?" Câu hỏi này không trách ai, chỉ giúp hai bên cùng thấy một con số.
Nếu cô cho biết ở lớp con cũng rất chậm, khó bắt đầu, khó giữ chú ý ngay cả với việc con thích, hoặc đọc viết rất vất vả so với các bạn, nên đưa con gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý để được đánh giá. Không tự kết luận, không tự gắn tên cho con, chỉ cần có người chuyên môn nhìn giúp.
Trong lúc chờ, giữ cho buổi tối nhẹ nhõm nhất có thể. Một đứa trẻ ngày nào cũng ngồi tới chín giờ mà vẫn bị chê chậm sẽ dần ghét cả chiếc bàn học. Khi bạn thấy con đã cố mà còn bài, cho con dừng ở giờ đã hẹn, ghi một dòng vào vở "Con đã làm tới đây, phần còn lại con chưa kịp" và ký tên phụ huynh bên cạnh. Một dòng thật như vậy giúp cô hiểu chuyện ở nhà hơn là một trang bài làm vội lúc khuya.
Câu hỏi thường gặp
Học sinh tiểu học làm bài tập về nhà bao lâu là vừa?
Không có con số chung cho mọi lớp và mọi trường. Cách chắc nhất là hỏi cô chủ nhiệm bài về nhà ước chừng các con làm bao lâu. Nếu con mất gấp đôi gấp ba con số đó dù đã sắp xếp ổn chỗ ngồi và giờ giấc, nên nói chuyện với cô.
Con ngồi vào bàn rất lâu mới bắt đầu làm thì làm sao?
Chuẩn bị sẵn đồ dùng từ lúc đi học về, đặt giờ bắt đầu cố định và một câu mở đầu giống nhau mỗi tối. Mục tiêu là con viết được dòng đầu tiên thật nhanh. Khi đã bắt đầu, phần lớn trẻ sẽ làm tiếp được.
Con kẹt một bài rất lâu mà không hỏi thì xử lý thế nào?
Đặt luật năm phút: nghĩ năm phút chưa ra thì đánh dấu, làm câu khác, cuối buổi quay lại. Nói rõ với con bỏ qua tạm thời không phải là sai. Nhiều trẻ kẹt lâu chỉ vì sợ bị trách khi để trống.
Có nên phạt khi con làm bài quá lâu không?
Phạt không chỉ cho con biết chậm ở đâu, chỉ làm con căng thẳng và mất sức. Ghi lại một buổi để thấy thời gian đi đâu, rồi cùng con chọn một chỗ để sửa sẽ hiệu quả hơn nhiều. Giữ giờ chơi cố định để con không mất động lực.
Cho con làm bài ở bàn ăn hay quầy bếp có được không?
Được, nếu dọn trống một khoảng đủ rộng, ghế vừa tầm và quay lưng về phía ti vi hay chỗ em nhỏ chơi. Người lớn nấu nướng gần đó là khoảng cách khá hợp với trẻ tiểu học. Chỉ cần để đồ nóng, dao xa tầm tay con.
Khi nào con làm bài chậm cần đưa đi khám?
Khi đã sắp xếp lại giờ giấc và chỗ ngồi mà con vẫn rất chậm, cô cũng thấy ở lớp tương tự, con khó giữ chú ý cả với việc con thích hoặc đọc viết rất vất vả. Lúc đó nên gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý để được đánh giá, không tự kết luận.