Có nên ngồi học cùng con thì câu trả lời là có, nhưng ngồi ở đâu và làm gì thay đổi theo lớp: lớp 1–2 ngồi sát bên trong vài tuần đầu, lớp 3–5 ngồi gần làm việc của mình và chỉ đến khi con gọi, từ lớp 6 thì ở phòng bên, xem lại cùng con mười phút cuối buổi. Ranh giới quan trọng nhất không phải khoảng cách cái ghế mà là cây bút: bút luôn nằm trong tay con.
Phần lớn cha mẹ đi làm về, ăn tối xong là ngồi xuống cạnh con với ý tốt, rồi một tiếng sau cả hai cùng mệt, con thì chờ mẹ gật mới dám viết, mẹ thì sốt ruột cầm bút làm mẫu. Bài này đi qua một buổi tối cụ thể của bé A lớp 2 và anh trai lớp 7, chỉ ra dấu hiệu con học thật khi có người ngồi cạnh, cách rút dần trong ba tuần, câu nói mẫu và những việc không cần làm.
Ngồi cạnh khác ngồi kèm: ranh giới nằm ở cây bút
Bé A lớp 2 mở vở bài tập Tiếng Việt, đọc đề, rồi quay sang nhìn mẹ. Mẹ chưa nói gì, bé đã hỏi "Viết vào đây hả mẹ?". Mẹ gật. Bé viết một chữ, lại nhìn mẹ. Cứ thế mười lăm phút được ba dòng. Người ngoài nhìn vào thấy một buổi kèm con chăm chỉ, nhưng thật ra bé đang làm bài bằng nét mặt của mẹ chứ không bằng đầu của mình. Mẹ hơi nhíu mày là bé tẩy, mẹ gật là bé viết tiếp.
Ngồi cạnh là có mặt để con yên tâm, để con hỏi được khi kẹt thật, để con thấy việc học buổi tối là việc cả nhà coi trọng. Ngồi kèm theo nghĩa xấu là khi người lớn trở thành người duyệt từng chữ: nhắc từng dấu, chỉ từng chỗ sai ngay khi nó vừa xuất hiện, cầm bút viết mẫu lên vở con. Lúc đó con không còn phải nghĩ, chỉ cần đoán ý mẹ.
Một quy ước đơn giản giúp phân biệt hai việc này: bút và tẩy luôn nằm trong tay con, mẹ chỉ có tay không hoặc một tờ giấy nháp riêng. Muốn minh hoạ thì vẽ lên giấy nháp của mẹ, con nhìn rồi tự làm vào vở mình. Chỉ riêng quy ước này đã làm buổi học đổi khác vì người lớn không thể "làm luôn cho nhanh" được nữa.
Mỗi lớp ngồi một kiểu, khoảng cách tăng dần
Bảng dưới là mức tham khảo cho con phát triển bình thường, không phải lịch cứng. Có đứa lớp 3 vẫn cần mẹ ngồi gần vài tuần đầu năm, có đứa lớp 1 sau một tháng đã tự làm được phần lớn bài.
| Lớp | Cha mẹ ở đâu | Làm gì trong lúc đó | Rút dần thế nào |
|---|---|---|---|
| Lớp 1–2 | Ngồi cạnh, cùng phía tay không cầm bút của con | Cùng đọc đề lần đầu, nhắc tư thế, hỏi "con định làm gì trước", không chỉ từng chữ | Sau hai tuần, đọc đề cùng xong thì lùi ra bàn bên cạnh mười phút |
| Lớp 3–5 | Ngồi cùng phòng, cách vài bước, làm việc của mình | Đọc sách, xếp quần áo, ghi sổ chi tiêu; chỉ đến khi con gọi | Con tự làm hết rồi mới mang lên hỏi các câu kẹt một lượt |
| Lớp 6–7 | Phòng bên, cửa mở | Đầu buổi hỏi con có những môn gì, cuối buổi xem lại mười phút | Chỉ xem phần con tự đánh dấu là chưa chắc |
| Lớp 8–9 | Không cần ở gần | Hỏi lịch kiểm tra trong tuần, nhận lời nhờ khi con chủ động nhờ | Con tự lập kế hoạch, cha mẹ hỏi thăm chứ không kiểm từng bài |
Với anh lớp 7 trong nhà, ngồi cạnh từng bài đã thành thừa. Điều anh cần là có người hỏi "Tối nay con có mấy môn, môn nào nặng nhất?" lúc bảy giờ và "Con thấy phần nào chưa chắc, kể bố nghe" lúc chín giờ. Hai câu đó đủ để con biết bố vẫn quan tâm mà không cảm thấy bị canh.
Dấu hiệu con học thật khi có người ngồi cạnh
Con đọc đề rồi mới nhìn người lớn. Nếu con nhìn mẹ trước khi đọc xong đề, đó là thói quen chờ được chỉ. Nếu con đọc hết, lẩm nhẩm, rồi mới hỏi một câu cụ thể như "chữ này viết hoa không mẹ", con đang tự làm và chỉ nhờ ở chỗ thật sự kẹt.
Con giải thích được vì sao mình viết vậy. Hỏi "Sao con chọn dấu chấm ở đây?" mà con trả lời được dù vụng, con đang học thật. Nếu con đổi ngay sang dấu phẩy khi bị hỏi, con đang đoán ý người lớn chứ chưa có lý do của mình.
Con chịu sai. Đứa trẻ học thật dám viết đáp án mình nghĩ, kể cả khi sai. Đứa trẻ quen bị kèm sát thì tẩy vở ba lần trước khi viết chữ đầu tiên vì sợ người ngồi cạnh nhíu mày.
Lúc người lớn rời đi, con vẫn làm tiếp. Thử đứng dậy đi rót nước năm phút. Quay lại thấy con vẫn cúi đầu viết là tốt. Thấy con ngồi chờ, bút gác lên vở, là con đã quen làm bài khi có người canh.
Sau buổi học, con nhớ được mình làm gì. Trước giờ đi ngủ hỏi "Hôm nay bài nào con thấy khó nhất?". Con nói được tên bài và chỗ khó là con đã thật sự vật lộn với nó.
Tối nay thử như thế này
Không cần thay đổi cả nếp nhà trong một tối. Chỉ cần làm đúng thứ tự dưới đây một buổi, quan sát con, rồi lặp lại trong một tuần.
- Trước khi ngồi xuống, đặt giấy nháp riêng của mẹ lên bàn, để điện thoại ở phòng khác. Bật đèn bàn cho con, mẹ ngồi chếch phía sau thay vì ngồi đối diện, để con không phải nhìn thẳng vào mặt mẹ mỗi lần ngẩng lên.
- Hỏi con một câu mở đầu: "Tối nay con có bài gì, con định làm bài nào trước?" Để con tự xếp thứ tự, kể cả khi mẹ thấy chưa hợp lý.
- Con đọc đề thành tiếng bài đầu tiên. Mẹ không giảng, chỉ hỏi "Đề bảo con làm gì?". Con nói lại được là cho con bắt đầu.
- Trong lúc con viết, mẹ làm việc riêng trên giấy nháp hoặc đọc sách. Thấy chỗ sai cũng để yên, đánh dấu nhẹ trong đầu, chưa nói.
- Hết một bài, mời con tự soát: "Con đọc lại xem có chỗ nào con muốn sửa không." Con tự tìm ra lỗi là bài học quý hơn mười lần mẹ chỉ.
- Còn chỗ sai con chưa thấy thì chỉ nói vùng, không nói chỗ: "Trong ba dòng này có một chữ viết chưa đúng, con tìm thử."
- Kết thúc buổi bằng một câu ghi nhận việc con làm được, không khen chung chung: "Hôm nay con tự sửa được hai lỗi, mẹ thấy rồi."
Nếu con phản ứng, khóc hoặc nằng nặc đòi mẹ chỉ từng câu, đừng rút đột ngột. Giữ ghế ngồi cạnh nhưng giữ nguyên quy ước cây bút, và nói rõ: "Mẹ vẫn ngồi đây, nhưng con viết, mẹ chỉ hỏi thôi." Vài hôm đầu con sẽ chậm hơn, chuyện đó bình thường.
Hay làm và thử làm
Những việc dưới đây đều xuất phát từ thương con, nhưng mỗi việc lấy mất của con một phần phải tự nghĩ.
| Cha mẹ hay làm | Vì sao phản tác dụng | Thử làm thay |
|---|---|---|
| Chỉ ngay khi con vừa viết sai một chữ | Con học được rằng mình không cần soát, đã có mẹ soát | Đợi hết bài, cho con tự đọc lại trước |
| Cầm bút viết mẫu lên vở con | Vở là của con, chữ mẹ trên đó làm con ngại, và bài không còn là của con | Viết mẫu lên giấy nháp riêng |
| Giảng dài khi con hỏi một câu ngắn | Con mất mạch, lần sau ngại hỏi | Hỏi lại con một câu, để con nói tiếp |
| Ngồi kèm từ đầu đến cuối mọi buổi | Con không biết làm bài một mình, lên lớp trên càng chới với | Rút dần theo bảng ở trên |
| Bấm điện thoại trong lúc ngồi cạnh | Con thấy việc học là việc phải chịu, còn người lớn thì được giải trí | Làm một việc yên lặng, có giấy bút như con |
Có những việc không cần làm: không cần mua thêm sách bài tập để "luyện cho quen" khi bài trên lớp con còn chưa tự làm được, không cần đăng ký lớp kèm chỉ vì một tuần con làm bài lâu, không cần ngồi soát lại toàn bộ vở mỗi tối. Mục tiêu của ghế ngồi cạnh là để một ngày nào đó nó trống.
Sau ba tuần, tự kiểm thế nào
Sau khoảng ba tuần làm theo cách trên, hãy nhìn vào ba điều. Một, số lần con quay sang hỏi trong một buổi có giảm không. Lúc đầu bé A hỏi mười mấy lần, nếu giờ còn ba bốn lần và lần nào cũng là câu cụ thể, mọi thứ đang đi đúng. Hai, con có tự soát bài trước khi đưa mẹ xem không, kể cả soát qua loa. Ba, khi mẹ phải ra ngoài một tối, con có làm được phần lớn bài không.
Thời gian làm bài có thể tăng lên trong tuần đầu vì con phải tự nghĩ thay vì chờ mẹ gật. Điều này không đáng lo. Đáng để ý hơn là khi sau ba tuần con vẫn không viết được chữ nào nếu không có người ngồi cạnh, hoặc con căng thẳng rõ rệt, khóc gần như mỗi tối. Khi đó nên nhắn cô chủ nhiệm hỏi xem trên lớp con làm bài thế nào, có tự làm được không: "Dạ thưa cô, ở nhà con hay chờ mẹ chỉ mới viết, cô cho mẹ hỏi trên lớp con có tự làm được không ạ?"
Nếu cả ở lớp con cũng không bắt đầu được bài, lại kèm theo lo âu kéo dài, sợ đi học hay khó khăn rõ khi đọc chữ, nên nói chuyện với giáo viên và đưa con gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý để được đánh giá. Trường hợp này hiếm, phần lớn trẻ chỉ cần người lớn lùi lại từng bước một.
Câu hỏi thường gặp
Con lớp 1 có cần cha mẹ ngồi cạnh mỗi tối không?
Lớp 1 nên có người ngồi cạnh trong vài tuần đầu năm, nhất là lúc đọc đề và làm quen giờ giấc. Nhưng ngồi cạnh để con yên tâm, không phải để chỉ từng chữ. Từ tuần thứ ba có thể lùi ra bàn bên cạnh một phần thời gian.
Con không chịu làm bài nếu mẹ không ngồi cạnh thì sao?
Đừng rút đột ngột vì con sẽ hoảng. Giữ ghế ngồi cạnh nhưng chuyển từ chỉ bài sang làm việc riêng, rồi mỗi tuần lùi ra xa thêm một chút. Nói trước với con mẹ sẽ đi đâu và bao lâu quay lại.
Bố và mẹ ai nên kèm con thì tốt hơn?
Người nào bình tĩnh hơn vào buổi tối thì kèm, không phân biệt bố hay mẹ. Quan trọng là hai người thống nhất một quy ước, ví dụ bút luôn trong tay con, để con không thấy mỗi người một kiểu. Ông bà kèm cũng áp dụng được quy ước này.
Con lớp 6 rồi có nên kiểm tra bài mỗi tối không?
Lớp 6 không cần kiểm từng bài. Đầu buổi hỏi con có môn gì, cuối buổi dành mười phút xem phần con tự đánh dấu là chưa chắc. Cách này giữ được sự quan tâm mà vẫn để con tự chịu trách nhiệm với bài của mình.
Ngồi cạnh con mà hay nổi cáu thì nên làm gì?
Thường cáu là vì đang nhìn từng chữ con viết. Ngồi chếch phía sau, làm việc riêng, chỉ góp ý khi con xong cả bài sẽ bớt căng hơn nhiều. Khi thấy mình sắp cáu, nói với con mẹ ra uống nước rồi quay lại, đi ra khỏi bàn vài phút.
Bao lâu thì con có thể tự làm bài một mình?
Mỗi trẻ một khác, nhưng nếu rút dần đều thì phần lớn trẻ lớp 3 tự làm được hầu hết bài sau một hai tháng. Nếu sau thời gian dài con vẫn không bắt đầu được bài khi không có người, nên hỏi cô chủ nhiệm xem trên lớp con thế nào.