Nên cho con nghỉ học thêm khi lớp đã xong việc nó được đặt ra, như con đã tự làm được phần từng hụt, hoặc khi lớp đang lấy mất giờ ngủ, giờ tự làm bài mà không còn giúp gì rõ. Dừng thì nói với con bằng lý do tích cực, báo người dạy lịch sự từ sớm, và giữ bốn tuần đầu một nếp tự học ngắn mỗi tối để con không hụt. Phần lớn trẻ không hụt vì nghỉ học thêm, mà hụt vì sau khi nghỉ không còn ai nhắc con tự ôn.
Tình huống giả định: bé H lớp 4 học thêm tiếng Việt từ cuối lớp 2, khi con còn đọc chậm và viết hay sai chính tả. Hai năm qua con đọc trôi hơn hẳn, bài chính tả trên lớp sai một hai lỗi, viết được đoạn văn năm sáu câu. Buổi sáng, bố vừa ăn cháo vừa nghĩ: con còn cần lớp này không, hay đây chỉ là thói quen của cả nhà? Mẹ lo nghỉ thì con tụt lại. Bé H thì chưa ai hỏi.
Vì sao dừng học thêm khó hơn bắt đầu
Lúc bắt đầu, cả nhà có một lý do rõ: con đang vướng, cần người giúp. Lúc dừng thì lý do mờ hơn nhiều. Không ai báo "con đã xong rồi", không có giấy chứng nhận nào. Lớp cứ thế tiếp tục, học phí cứ thế đóng, buổi học trở thành một phần của lịch tuần như bữa ăn tối.
Thêm vào đó là nỗi lo rất thật của cha mẹ: nghỉ rồi con tụt thì sao, mất công mấy năm. Nỗi lo này dễ hiểu, nhưng nếu không đặt ra câu hỏi thì nhiều trẻ học thêm một môn suốt nhiều năm sau khi đã hết hụt, mất đi đúng những buổi tối mà con có thể dùng để tự đọc, tự làm, tự chơi, những thứ cũng là học.
Còn một điều ít ai nói: người dạy thường đã gắn bó với con, cha mẹ ngại mở lời. Có nhà kéo dài thêm một học kỳ chỉ vì chưa biết nói sao cho khỏi mất lòng. Thật ra người dạy có kinh nghiệm hiểu rằng học trò dừng khi đã vững là một kết quả tốt của chính họ.
Một cách giúp cả nhà đỡ lúng túng là ngay từ khi bắt đầu một lớp học thêm, ghi ra điều kiện để dừng: con tự làm được gì thì thôi. Với nhà bé H, điều kiện đó lẽ ra là "con đọc trôi một đoạn văn lạ, viết được đoạn năm câu, chính tả sai không quá hai lỗi". Không ghi từ đầu thì bây giờ ghi cũng chưa muộn. Ngồi xuống viết ra con đã làm được những gì so với hồi mới đi học, và đặt cạnh lý do ngày đó cho con đi. Thường chỉ cần viết ra như vậy là quyết định đã rõ hơn một nửa.
Dấu hiệu đến lúc cân nhắc dừng
Không cần đủ mọi dòng. Hai ba dòng trùng với con mình là đủ để ngồi xuống cân nhắc nghiêm túc.
| Điều thấy được | Vì sao đáng để ý |
|---|---|
| Phần con từng hụt, vở trên lớp không còn sai lặp lại | Lớp đã làm xong việc ban đầu của nó |
| Con tự làm bài trên lớp mà không cần ai nhắc cách làm | Con đã chuyển được từ "được kèm" sang "tự làm" |
| Ở lớp thêm, con chủ yếu làm lại những dạng đã vững | Thời gian đang dùng để ôn cái đã biết |
| Con thường xuyên ngủ muộn, mệt vào buổi lớp thêm | Cái giá về sức khoẻ đang lớn hơn cái được |
| Con nói chán, xin nghỉ nhiều lần, và lý do nghe có cơ sở | Con đang cho cha mẹ biết điều gì đó cần nghe |
| Lý do duy nhất còn lại là "sợ nghỉ thì tụt" | Nỗi lo này có thể giải bằng nếp tự ôn ở nhà |
Ngược lại, chưa nên dừng khi con vẫn sai lặp đúng một dạng, hoặc khi con sắp chuyển sang phần khó hơn của chính mảng đang được kèm, như từ đoạn văn ngắn sang bài văn có bố cục. Khi đó có thể giảm buổi thay vì dừng hẳn, rồi xem lại sau một học kỳ. Cũng chưa nên dừng giữa lúc con đang có biến động khác, như vừa chuyển nhà, vừa có em bé, vừa đổi chỗ ngồi hay đổi cô chủ nhiệm; đợi mọi thứ yên ổn vài tuần rồi hẵng tính.
Nói với con: lý do tích cực, quyết cùng con
Mở lời bằng điều con đã làm được. Bố nói trong bữa sáng: "Bố đọc bài văn tuần trước của con, viết được sáu câu, chỉ sai một lỗi chính tả. Hồi lớp 2 con còn sợ viết lắm, nhớ không?" Để con thấy quãng đường mình đã đi.
Hỏi ý con trước khi nói quyết định. "Bố mẹ đang nghĩ con có thể không cần học thêm tiếng Việt nữa. Con thấy sao?" Có trẻ mừng ra mặt, có trẻ lo, có trẻ buồn vì quý cô. Phản ứng nào cũng đáng nghe.
Khi con lo tụt lại. Con nói "Nghỉ thì con quên hết mất." Đáp: "Mình thử một tháng. Mỗi tối con đọc mười lăm phút, cuối tuần viết một đoạn ngắn, bố đọc. Nếu thấy hụt, mình tính lại."
Khi con buồn vì quý người dạy. "Con có muốn viết vài dòng hay làm một tấm thiệp cảm ơn cô không?" Chia tay có lời cảm ơn giúp con học cách kết thúc một việc cho tròn, thay vì cứ thế không đi nữa.
Đừng nói như một phần thưởng hay một hình phạt. Tránh câu kiểu "Con giỏi rồi nên được nghỉ", vì lần sau cần kèm lại con sẽ nghĩ mình bị coi là kém đi. Cũng tránh "Học mãi không lên thì nghỉ". Nói đơn giản: lớp đã giúp con xong phần cần giúp.
Nói với ông bà trước. Ông bà hay lo cháu thiệt. Nói trước với ông bà lý do và kế hoạch một tháng, để không có ai nói với cháu "Sao lại nghỉ, rồi quên hết bây giờ" làm con hoang mang.
Báo người dạy: các bước cho tròn
Báo nghỉ lịch sự giúp giữ quan hệ tốt, phòng khi sau này con cần kèm lại. Làm theo thứ tự:
- Báo trước ít nhất hai tuần, hoặc trước khi hết tháng, để người dạy sắp xếp lịch.
- Báo trực tiếp hoặc nhắn riêng, không nói trong nhóm chung của lớp. Ví dụ: "Cô ơi, nhà em thấy cháu đã đọc viết ổn hơn nhiều, gia đình định cho cháu tự học ở nhà từ tháng sau. Cảm ơn cô hai năm qua đã kèm cháu rất kiên nhẫn."
- Hỏi người dạy một lời khuyên: "Cô thấy cháu còn cần để ý phần nào khi tự học ở nhà ạ?" Câu trả lời này rất có ích cho bốn tuần đầu.
- Để con tự chào cô ở buổi cuối, có thể kèm tấm thiệp con làm. Không cần quà.
- Thanh toán đủ buổi đã học, nhận lại vở và bài của con nếu có để ở lớp.
Nếu dừng vì lớp không hợp với con, vẫn báo theo cách trên, không cần nói ra lỗi của ai. Nhận xét về cách dạy, nếu thật sự cần, nói riêng, ngắn, cụ thể một lần, không đăng lên nhóm phụ huynh.
Bốn tuần đầu sau khi nghỉ: giữ nếp, không thêm việc
Đây là giai đoạn quyết định con có hụt hay không. Mục tiêu không phải thay lớp thêm bằng một lớp ở nhà, mà là giữ một nếp nhỏ để con tự ôn.
- Giữ đúng khung giờ cũ của lớp thêm cho một việc nhẹ: mười lăm tới hai mươi phút đọc hoặc viết, phần còn lại của buổi đó là của con.
- Mỗi tuần một lần, con viết một đoạn ngắn về chuyện gì cũng được, bố hoặc mẹ đọc, chỉ ra một chỗ hay và một chỗ có thể sửa.
- Hỏi con một câu về bài trên lớp mỗi tối, như "Hôm nay giờ tiếng Việt cô cho làm gì, con thấy dễ hay khó?"
- Xem vở trên lớp mỗi cuối tuần, chỉ tìm xem lỗi cũ có quay lại không.
- Ghi một dòng mỗi tuần vào sổ: con tự đọc mấy buổi, đoạn viết thế nào, lỗi cũ có xuất hiện lại không.
Điều không cần làm: mua thêm sách luyện, tự giao cả trang bài mỗi tối để bù cho buổi học thêm đã nghỉ. Như vậy chỉ là đổi lớp thêm ở ngoài thành lớp thêm ở nhà, mà người dạy lại là bố mẹ đang mệt sau giờ làm. Con cần giờ trống thật, không phải giờ học thêm đổi chỗ.
Với bé H, bố mẹ để con tự chọn dùng buổi tối thứ Ba và thứ Năm, hai buổi trước đây đi học thêm, vào việc gì. Con chọn mười lăm phút đọc truyện cho em nghe, phần còn lại tập gấp giấy theo một cuốn sách cũ của mẹ. Đọc to cho em nghe hoá ra lại là cách luyện đọc trôi rất tốt, vì con phải ngắt nghỉ cho em hiểu, và con làm việc đó với niềm vui chứ không phải vì bị giao bài.
Sau một tháng: nếu ổn, và nếu có dấu hiệu hụt lại
Ổn là khi vở trên lớp vẫn giữ như trước khi nghỉ, lỗi cũ không quay lại, con tự đọc được vài buổi mỗi tuần mà không phải nhắc nhiều. Có thể con còn tự làm thêm những việc mới với buổi tối trống: đọc truyện, tập vẽ, chơi với em. Lúc này cha mẹ có thể giãn nếp ôn ra, từ mỗi tối xuống vài tối mỗi tuần.
Có dấu hiệu hụt lại là khi lỗi cũ xuất hiện lặp đi lặp lại trong vở hai ba tuần liền, hoặc lời phê của cô bắt đầu nhắc lại chuyện cũ. Đừng vội đăng ký lại lớp. Trước hết hỏi con xem chỗ nào khó, hỏi cô chủ nhiệm nhận xét trên lớp, và thử tăng nếp ôn ở nhà thêm hai tuần. Nếu vẫn hụt, có thể cho con quay lại học với người dạy cũ trong thời gian ngắn, với mục tiêu rõ ràng.
Nếu sau khi nghỉ con có vẻ thoải mái hẳn, vui hơn, ngủ ngon hơn, đó cũng là một kết quả đáng ghi nhận, dù chưa thấy trên vở. Một đứa trẻ có buổi tối thong thả thường học ban ngày tỉnh táo hơn. Ngược lại, nếu con buồn bã, khó ngủ hay sợ đi học kéo dài vì những chuyện khác, hãy nói với cô chủ nhiệm và đưa con gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý.
Câu hỏi thường gặp
Cho con nghỉ học thêm có bị hụt kiến thức không?
Thường không, nếu con đã vững phần từng được kèm và gia đình giữ một nếp tự ôn ngắn trong bốn tuần đầu. Trẻ hụt sau khi nghỉ phần lớn là vì không còn ai nhắc con tự đọc, tự làm. Theo dõi vở trên lớp mỗi tuần để biết sớm.
Nên dừng học thêm đột ngột hay giảm dần?
Nếu con đã vững hẳn, có thể dừng một lần sau khi báo trước. Nếu con còn vướng một phần nhỏ hoặc lo lắng nhiều, giảm từ hai buổi xuống một buổi trong một hai tháng rồi mới dừng sẽ nhẹ nhàng hơn cho con.
Báo nghỉ lớp học thêm thế nào cho khéo?
Báo trước ít nhất hai tuần, nhắn riêng, nêu điều con đã tiến bộ và cảm ơn người dạy. Không cần nêu lỗi hay so với lớp khác. Có thể hỏi người dạy lời khuyên để con tự học ở nhà.
Con không muốn nghỉ vì quý cô dạy thêm thì làm sao?
Nghe con nói, công nhận tình cảm của con là thật. Có thể giảm buổi thay vì dừng hẳn, hoặc để con làm thiệp và nói lời cảm ơn trong buổi cuối. Học cách chia tay cho tròn cũng là một điều con học được.
Sau khi nghỉ học thêm mỗi tối con nên tự học bao lâu?
Với trẻ tiểu học, ngoài bài trên lớp, mười lăm tới hai mươi phút đọc hoặc viết là đủ để giữ nếp. Không cần biến buổi tối thành lớp học ở nhà; phần thời gian còn lại nên để con chơi, đọc sách và nghỉ ngơi.
Khi nào nên cho con quay lại học thêm?
Khi lỗi cũ quay lại lặp đi lặp lại vài tuần dù đã tăng nếp ôn ở nhà, và cô chủ nhiệm cũng thấy con hụt. Lúc đó cho con học lại trong thời gian ngắn, với mục tiêu rõ và ngày xem lại.