Muốn biết con học được gì ở lớp thêm, đừng hỏi "học có hiểu không", vì con sẽ đáp "có" hoặc "không có gì". Hãy hỏi những câu buộc con kể ra một việc cụ thể: hôm nay làm bài nào, chỗ nào sai rồi sửa ra sao, giảng lại một bài cho bố mẹ nghe. Hỏi ngắn, đúng lúc, vài lần mỗi tuần, và để ý con kể được nội dung hay chỉ kể được số trang đã chép. Sau ba bốn tuần, những câu trả lời ngắn đó nói về việc học thêm của con rõ hơn mọi bảng điểm.
Tình huống giả định: bé E lớp 6 học thêm toán hai buổi mỗi tuần. Bảy giờ tối, mẹ đỗ xe máy chờ ngoài cổng, con bước ra, đội mũ bảo hiểm, ngồi sau. Mẹ hỏi: "Hôm nay học gì con?" Con đáp: "Không có gì." Về tới nhà, mẹ lật vở thêm của con thấy ba trang bài giải, chữ đẹp, đúng hết. Mẹ yên tâm được nửa phần, nửa phần còn lại không biết ba trang đó là con làm hay con chép từ bảng. Cuộc hỏi chuyện này lặp lại gần như y hệt mỗi tuần.
Vì sao con hay đáp "không có gì"
Đầu tiên là vì con mệt. Một đứa trẻ lớp 6 ngồi học từ sáng, chiều về lại đi học thêm thêm chín mươi phút, lúc bước ra cổng đầu óc đã muốn nghỉ. Câu hỏi chung chung như "học gì" đòi con phải tóm tắt cả buổi, việc đó khó với người lớn chứ đừng nói trẻ con. "Không có gì" là câu trả lời ít tốn sức nhất.
Thứ hai là vì câu hỏi nghe như kiểm tra. Nhiều trẻ đã quen rằng sau câu "học gì" sẽ là "có hiểu không", "được mấy điểm", "sao sai câu này". Con né từ đầu cho an toàn. Đây không phải con giấu giếm, mà là con đã học được rằng kể ít thì ít bị hỏi tiếp.
Thứ ba, và đây là điều cha mẹ cần biết nhất, là có khi con thật sự không nhớ học gì. Một buổi học thêm toàn chép bảng, giải mẫu, con ngồi theo cho kịp, thì đúng là đầu óc con không giữ lại gì để kể. Vở đẹp mà miệng không kể được là dấu hiệu đáng để ý hơn cả câu "không có gì" của một đứa trẻ chỉ đang mệt.
Câu hỏi theo từng lúc: trên xe, bữa tối, cuối tuần
Trên xe, chỉ một câu nhẹ. Đừng hỏi về bài ngay lúc con vừa bước ra. Hỏi chuyện khác trước: "Hôm nay lớp có vui không con? Bạn nào ngồi cạnh con?" Để con thả lỏng. Nếu con tự kể về bài thì nghe, không hỏi dồn.
Bữa tối, hỏi một việc cụ thể. "Hôm nay cô cho làm bài nào con thấy khó nhất?" Câu này dễ trả lời hơn "học gì", vì con chỉ cần nhớ một bài. Nếu con kể được, hỏi tiếp: "Rồi con làm ra thế nào?"
Khi con đang vui, nhờ con giảng. Bố cầm vở thêm, chỉ một bài con đã làm đúng: "Bài này bố đọc không hiểu, con giảng bố nghe được không?" Trẻ lớp 6 thích được làm thầy của bố mẹ. Con giảng trôi là con hiểu; con lật vở đọc lại từng dòng là con đang nhớ lời giải chứ chưa nắm cách làm.
Hỏi về cái sai, không phải cái đúng. "Hôm nay có chỗ nào con làm sai rồi tự sửa được không?" Câu này cho biết lớp có để con thử và sai hay không. Lớp mà lúc nào vở cũng đúng hết thường là lớp con chép.
Cuối tuần, đổi số bài cũ. Lấy một bài trong vở thêm, đổi số đi: "Nếu bể có sáu trăm lít mà mỗi giờ chảy ra bảy mươi lăm lít thì sao?" Con làm được bài đổi số là đã nắm cách làm. Chỉ làm được đúng bài trong vở là chưa.
Câu hỏi để con tự nhận xét. "Học với cô được mấy tuần rồi, con thấy phần nào con đỡ hơn trước?" Câu này hợp với trẻ từ lớp 5 trở lên, giúp con tập tự nhìn việc học của mình chứ không chờ người lớn phán.
Câu con trả lời nói gì
Sau vài tuần, những câu trả lời của con sẽ có một kiểu chung. Bảng dưới gợi cách hiểu, không phải để chấm con mà để biết cha mẹ cần làm gì tiếp.
| Con thường trả lời | Gợi ý cách hiểu |
|---|---|
| Kể được bài khó, kể được mình sai ở đâu rồi sửa | Con đang tự làm và nghĩ trong buổi học; lớp có ích |
| "Cô giảng, con chép", kể được tên bài mà không kể được cách làm | Buổi học nghiêng về nghe chép; hỏi người dạy về phần con tự làm |
| Giảng lại được bài đúng y lời giải, đổi số là bí | Con nhớ mẫu; cần thêm bài tự làm và câu hỏi vì sao |
| "Không có gì" suốt cả tháng dù vui vẻ | Có thể con mệt, có thể buổi học không để lại gì; ngồi xem vở cùng con |
| Né tránh, cáu gắt mỗi lần nhắc tới lớp | Có chuyện con chưa kể: với bài, với bạn hay với người dạy; hỏi nhẹ, tìm hiểu thêm |
| Kể nhiều về bạn, ít về bài | Bình thường ở tuổi này; vẫn nên có một câu về bài mỗi tuần |
Đừng dựa vào một lần hỏi. Một tối con mệt đáp cộc lốc không nói lên gì. Cái đáng nhìn là kiểu trả lời lặp lại trong ba bốn tuần.
Với bé E, sau hai tuần mẹ đổi cách hỏi, câu trả lời bắt đầu khác. Một tối con kể: "Hôm nay cô cho bài tìm phân số của một số, con làm sai vì nhân nhầm tử với mẫu, cô bảo con vẽ hình chia bánh ra thì con thấy liền." Câu kể đó dài chưa tới ba mươi chữ mà cho mẹ biết ba điều: lớp có để con tự làm, con có sai và được sửa bằng cách hiểu chứ không bằng chép lại, và con nhớ được cách sửa. Một câu như vậy mỗi tuần quý hơn nhiều so với ba trang vở đúng hết.
Hay làm và nên tránh khi hỏi chuyện con
Câu hỏi đúng mà cách hỏi sai thì con vẫn đóng lại. Vài điều cha mẹ hay vô tình làm:
- Hỏi ngay khi con vừa bước ra cổng, khi con còn mệt và đói. Thử chờ tới lúc con đã ăn nhẹ hoặc đang ngồi chơi.
- Hỏi một tràng năm câu liền. Một hai câu mỗi lần là đủ; nhiều quá nghe như thẩm vấn.
- Nghe con kể sai rồi sửa ngay. Khi con giảng lại một bài mà sai một bước, đừng chen vào. Nghe hết, rồi hỏi: "Bước này con làm sao ra được vậy?" Để con tự thấy.
- Đem chuyện học thêm ra so với bạn: "Bạn A cũng học lớp đó mà sao điểm cao thế?" Câu này làm con thôi kể ngay lập tức.
- Gắn mọi câu hỏi với điểm. Nếu câu nào cũng dẫn về "kiểm tra được mấy điểm", con sẽ chỉ kể khi được điểm cao.
- Đọc vở thêm của con trước mặt con rồi nhận xét chữ xấu, trình bày ẩu. Việc cần biết là con hiểu tới đâu, không phải vở trông ra sao.
Điều không cần làm: gọi điện cho người dạy sau mỗi buổi để hỏi con học thế nào. Hỏi con trước. Chỉ khi câu trả lời của con có điều lạ, hoặc sau ba bốn tuần con vẫn không kể được gì, mới hẹn hỏi người dạy một lần cho rõ.
Ba tuần đầu: tập thói quen kể chuyện học
Thói quen kể chuyện học không tự có; cần vài tuần để con quen. Có thể làm theo trình tự này:
- Tuần một: chỉ hỏi một câu dễ sau mỗi buổi, như "Hôm nay có bài nào con thấy hay không?". Con đáp gì cũng cảm ơn, không hỏi thêm.
- Cha mẹ kể trước. Bữa tối, bố kể một chuyện nhỏ ở chỗ làm, có cả chỗ bố làm sai rồi sửa. Trẻ học cách kể từ người lớn.
- Tuần hai: thêm một lần nhờ con giảng lại một bài vào cuối tuần, mười phút, ngồi bàn ăn, không có điện thoại trên bàn.
- Tuần ba: thêm câu đổi số. Nếu con làm được, khen cụ thể: "Con đổi số mà vẫn làm ra, vậy là con nắm cách làm rồi." Nếu con bí, nói: "Không sao, mình xem lại bài gốc nhé", và cùng xem.
- Ghi vài dòng vào sổ mỗi tuần, ghi ngắn bằng lời thường như ghi chú việc nhà: con kể được gì, giảng được bài nào, bí ở đâu. Không cần dài, chỉ để ba tuần sau có cái mà nhìn lại.
Với trẻ ít nói, có thể đổi cách: thay vì hỏi, đưa con một tờ giấy nhỏ để con vẽ hoặc viết một bài đã học, rồi giảng lại bằng hình vẽ đó. Có trẻ nói không trôi nhưng vẽ sơ đồ lại rất rõ. Nếu nhà có ông bà hay đón cháu, nhờ ông bà dùng đúng một câu hỏi quen thuộc như "Hôm nay cháu học được cái gì hay, kể ông nghe", để cháu nghe cùng một kiểu câu từ mọi người lớn trong nhà và quen dần với việc kể.
Sau ba bốn tuần: khi nào yên tâm, khi nào cần hỏi thêm
Dấu hiệu đáng yên tâm: con kể được ít nhất một bài cụ thể mỗi tuần, giảng lại được bằng lời mình, làm được bài đổi số, và chỗ con hay sai trên lớp ít đi. Con có thể vẫn kêu mệt, vẫn có tối đáp "không có gì"; điều đó bình thường.
Dấu hiệu cần hỏi thêm: sau một tháng con vẫn không kể được bài nào, vở thêm đúng hết mà bài trên lớp vẫn sai đúng chỗ cũ, hoặc con giảng lại được mà đổi số là bí lần nào cũng vậy. Lúc này nhắn người dạy hẹn trao đổi: "Cô ơi, em thấy cháu làm vở thêm đúng nhưng ở lớp vẫn hay sai dạng phân số, cô thấy trong buổi học cháu tự làm được bao nhiêu ạ?" Câu hỏi cụ thể giúp hai bên cùng nhìn vào một chỗ, không ai thấy bị trách.
Nếu con né tránh hẳn chuyện lớp học thêm, sợ đến lớp, hoặc kể chuyện bị đối xử khiến con khó chịu, hãy tin con và tìm hiểu ngay, có thể tạm dừng buổi học. Khi con có biểu hiện buồn bã, mất ngủ hay sợ đi học kéo dài, nói với cô chủ nhiệm và đưa con gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý.
Câu hỏi thường gặp
Con luôn trả lời không có gì sau buổi học thêm thì làm sao?
Đổi câu hỏi chung thành câu hỏi về một việc cụ thể, như bài nào khó nhất hôm nay, và hỏi lúc con đã ăn nhẹ, đỡ mệt. Nếu sau một tháng con vẫn không kể được gì, ngồi xem vở thêm cùng con và hẹn hỏi người dạy.
Làm sao biết con tự làm hay chép bài ở lớp học thêm?
Nhờ con giảng lại một bài đúng trong vở, rồi đổi số bài đó cho con làm. Con giảng được bằng lời mình và làm được bài đổi số là con tự làm. Chỉ đọc lại được lời giải là con đang nhớ bài chép.
Có nên kiểm tra vở học thêm của con mỗi tối?
Không cần mỗi tối. Mỗi tuần xem một lần, chú ý chỗ con sai rồi sửa hơn là chỗ đúng. Nhận xét về cách con làm thay vì về chữ viết hay trình bày, để con không thấy vở học thêm là thứ để trình cha mẹ duyệt.
Hỏi con nhiều quá con có thấy phiền không?
Có, nếu hỏi một tràng ngay khi con vừa tan lớp. Mỗi lần chỉ một hai câu, chọn lúc con thoải mái, và cha mẹ kể chuyện của mình nữa thì con ít thấy bị tra hỏi hơn.
Con kể nhiều về bạn mà ít về bài có sao không?
Đó là chuyện bình thường của trẻ cấp 2, và lớp học thêm cũng là nơi con gặp bạn. Cứ nghe con kể về bạn, chỉ cần mỗi tuần có thêm một câu nhẹ về một bài học là đủ để theo dõi.
Khi nào nên hỏi người dạy thay vì hỏi con?
Khi đã hỏi con ba bốn tuần mà vẫn không rõ con học được gì, hoặc vở thêm và bài trên lớp cho hai bức tranh khác nhau. Hẹn một lần, hỏi về một chỗ cụ thể con đang vướng thay vì hỏi chung con học có tốt không.