Khi con học thêm nhiều tới mức không còn ít nhất ba buổi tối mỗi tuần để tự làm bài trên lớp, ngủ đủ và có giờ rảnh, thì số buổi học thêm đang lấy mất chính phần việc giúp con học thật. Cách gỡ là vẽ lại lịch tuần cùng con, đếm giờ trống thật sự, giữ lớp nào đang lấp đúng chỗ con hụt, bớt lớp chỉ vì "ai cũng học", và thử lịch mới trong bốn tuần. Cắt bớt không có nghĩa là bỏ mặc việc học, mà là trả lại cho con thời gian để tự làm.
Tình huống giả định: bé C lớp 7, học thêm năm buổi một tuần, hai buổi toán, hai buổi tiếng Anh, một buổi văn. Tối nào con cũng về nhà sau tám giờ rưỡi, ăn vội, ngồi vào bàn làm bài trên lớp tới gần mười một giờ. Sáng ra con ngáp suốt bữa sáng. Mẹ C mở vở thì thấy mấy bài về nhà bỏ trống, có bài chữ viết khác hẳn chữ con, giống như chép vội của bạn lúc đầu giờ. Lớp nào cũng có lý do để đăng ký, nhưng cộng lại thì con không còn chỗ thở. Hỏi chuyện, con chỉ đáp "Con mệt, mẹ để con làm nốt bài", rồi gục xuống bàn lúc nào không hay.
Vì sao lịch học thêm dày lên lúc nào không hay
Hiếm nhà nào ngồi xuống một lần rồi đăng ký năm lớp. Lịch thường dày dần qua từng năm. Lớp 5 con học thêm toán vì sắp lên cấp. Lên lớp 6 thêm tiếng Anh vì môn mới khó hơn. Học kỳ hai lớp 7, con có một bài văn điểm chưa như mong, thế là thêm một buổi văn. Mỗi lớp đăng ký đều hợp lý ở thời điểm đó, nhưng hiếm khi có ai bỏ lớp cũ khi thêm lớp mới.
Còn một lý do nữa là giờ giấc của người lớn. Cha mẹ đi làm về muộn, để con ở lớp học thêm tới tám giờ là có chỗ cho con ở, có người trông, cha mẹ đỡ lo. Đó là nhu cầu thật của nhiều gia đình, không có gì đáng trách. Chỉ cần nói thẳng ra với nhau để biết buổi nào là để con học, buổi nào là để giải quyết chuyện đón đưa, vì hai việc đó cần cách sắp xếp khác nhau.
Khi lịch đã kín, dấu hiệu đầu tiên thường không phải điểm số mà là bài về nhà. Con làm vội, bỏ trống câu khó, chép của bạn, hoặc nhờ người lớn làm hộ cho kịp. Đó là học đối phó, và nó xuất hiện không phải vì con không chịu học, mà vì con không còn giờ để học thật.
Tối Chủ nhật: vẽ lịch tuần cùng con trên một tờ giấy
Chọn một tối cuối tuần thong thả, ngồi bàn ăn, một tờ giấy to chia bảy cột cho bảy ngày. Con cầm bút, cha mẹ nhắc. Làm theo thứ tự:
- Ghi giờ ở trường mỗi ngày, cả giờ đi về. Với con lớp 7, nhiều hôm đã là từ sáu rưỡi sáng tới năm giờ chiều.
- Ghi từng buổi học thêm, tính cả giờ đi lại và giờ chờ đón. Buổi học chín mươi phút cộng đi về và chờ thường là hơn hai tiếng.
- Ghi giờ ngủ con cần. Trẻ tuổi này cần ngủ khoảng chín tiếng mỗi đêm; nếu sáu giờ sáng phải dậy thì chín giờ tối đã nên chuẩn bị đi ngủ.
- Phần còn lại mỗi tối là giờ trống thật. Tô màu phần đó. Đếm xem có bao nhiêu tối còn ít nhất một tiếng rưỡi trống trước giờ ngủ.
- Hỏi con: "Tối nào con thấy mệt nhất? Tối nào con hay phải làm bài tới khuya?" Ghi câu trả lời ngay vào cột ngày đó.
- Nhìn tờ giấy cùng nhau, chưa vội quyết gì. Hỏi: "Nếu được bớt một buổi, con muốn bớt buổi nào? Vì sao?"
Nhiều nhà làm tới bước bốn mới giật mình: cả tuần chỉ còn một hai tối có giờ trống, mà bài trên lớp thì tối nào cũng có. Tờ giấy làm được việc mà lời nói khó làm: con và cha mẹ cùng nhìn thấy một bức tranh, không ai phải thuyết phục ai.
Giữ lớp nào, bớt lớp nào
Không có công thức chung, nhưng có vài câu hỏi giúp phân loại. Áp từng câu cho từng lớp con đang học, ghi kết quả bên cạnh lịch.
| Câu hỏi cho từng lớp | Nếu câu trả lời là có |
|---|---|
| Lớp này đang lấp một chỗ hụt cụ thể mà vở trên lớp cho thấy rõ? | Nên giữ, kèm một mục tiêu và ngày xem lại |
| Con giảng lại được bài học ở lớp này khi về nhà? | Lớp đang có ích, giữ nếu lịch còn chỗ |
| Lớp này chủ yếu dạy trước bài sắp học trên lớp? | Ứng viên đầu tiên để bớt khi lịch quá dày |
| Con đi lớp này chủ yếu vì cả nhóm bạn đi? | Hỏi con thêm, cân nhắc thay bằng hoạt động khác cùng bạn |
| Lớp này là để có chỗ cho con ở trong lúc chờ cha mẹ? | Tìm cách sắp xếp đón đưa khác trước khi tính chuyện học |
| Con kêu mệt, ngủ gật hoặc sợ buổi học này? | Nói chuyện với con và người dạy ngay, đừng đợi hết khoá |
Thông thường, lớp đầu tiên nên bớt là lớp học trước chương trình ở môn con không hụt. Lớp sau cùng nên bớt là lớp đang giúp con gỡ đúng chỗ vở cho thấy con vướng. Môn năng khiếu con thích, như bơi, đàn, vẽ, không nhất thiết phải cắt trước; với nhiều trẻ đó là giờ nghỉ ngơi đúng nghĩa trong tuần.
Với nhà bé C, sau khi áp bảng này, mẹ và con thấy hai buổi tiếng Anh đều là học trước phần sắp học trên lớp, trong khi môn tiếng Anh ở trường con vẫn làm bài ổn. Buổi văn thì mới học hai tháng, con kể được cô dạy cách lập dàn ý và con thấy có ích. Hai buổi toán thì một buổi lấp đúng phần đại số con hay sai, một buổi là luyện đề nâng cao. Kết quả là bớt một buổi tiếng Anh và buổi toán nâng cao, giữ ba buổi, trả lại cho con hai tối trống. Đó không phải lời giải cho mọi nhà, chỉ là ví dụ cho thấy khi nhìn từng lớp theo cùng một bộ câu hỏi, quyết định đỡ cảm tính hơn nhiều.
Nói với con và với người dạy thế nào
Với con, nói lý do bằng giờ ngủ, không bằng điểm. Mẹ C nói: "Mẹ nhìn tờ lịch thấy tuần này con chỉ có một tối được ngủ sớm. Mẹ muốn con có ít nhất ba tối tự làm bài và đi ngủ trước mười giờ, nên mình bớt một lớp nhé." Con nghe lý do là sức khoẻ và thời gian của chính mình thì ít thấy như bị phạt.
Để con chọn trong phạm vi. "Bố mẹ thấy có thể bớt toán thứ Năm hoặc tiếng Anh thứ Bảy. Con chọn cái nào?" Trẻ lớp 7 cần được quyết một phần việc của mình; chọn trong hai phương án cha mẹ đã cân nhắc là vừa sức.
Khi con lo hụt so với bạn. Con hay nói "Bạn con ai cũng học, con nghỉ thì con thua mất." Đừng gạt đi. Đáp: "Mình thử bốn tuần. Nếu con thấy hụt thật, mình ngồi lại xem." Một cuộc thử có hạn dễ nhận hơn một quyết định vĩnh viễn.
Với người dạy, báo sớm và cảm ơn. Nhắn trước khi hết tháng: "Cô ơi, nhà em đang xếp lại lịch cho cháu vì cháu thức khuya nhiều quá. Từ tháng sau cháu xin nghỉ buổi thứ Năm. Cảm ơn cô thời gian qua đã kèm cháu." Không cần giải thích dài, không cần nói lớp chưa hiệu quả.
Với ông bà hay hỏi. Ông bà lo cháu thiệt nên hỏi "Sao lại cho cháu nghỉ học thêm?" Bố có thể đáp gọn: "Dạ, cháu cần thêm giờ tự làm bài với giờ ngủ, con theo dõi bốn tuần rồi báo ông bà."
Hay làm và thử làm khi lịch học của con quá dày
Một vài phản ứng rất tự nhiên của cha mẹ lại làm tình hình rối hơn.
| Hay làm | Thử làm |
|---|---|
| Thấy con làm bài khuya thì làm hộ vài câu cho con đi ngủ | Để con ghi chú câu bỏ dở, sáng hôm sau nhắn cô hoặc để con tự báo cô |
| Cắt hết lớp một lượt vì xót con | Bớt một lớp mỗi lần, theo dõi hai tuần rồi mới tính tiếp |
| Thay lớp học thêm bằng sách bài tập nâng cao làm ở nhà | Để giờ trống cho bài trên lớp, đọc sách, chơi |
| Hỏi con mỗi tối "hôm nay học thêm được mấy điểm" | Hỏi "hôm nay có bài nào con tự làm ra mà thấy vui không" |
| Đổ lỗi cho người dạy giao nhiều bài | Nhắn người dạy hỏi có thể giảm bài thêm khi con đang quá tải |
Cái không cần làm: tìm thêm một lớp "kỹ năng quản lý thời gian" cho con. Con chưa quản lý được thời gian vì không còn thời gian nào để quản lý. Khi có giờ trống trở lại, việc tập cho con tự chia thời gian mới có chỗ để bắt đầu.
Bốn tuần sau: nhìn gì để biết lịch mới đang ổn
Sau bốn tuần, mở lại tờ lịch và vở con. Dấu hiệu tốt là bài về nhà được làm đủ, chữ viết là chữ của con, không còn trang trống. Con ngủ trước mười giờ được ít nhất ba bốn tối. Buổi sáng con dậy dễ hơn, ít cáu. Có thể con còn tự đọc thêm một chút hoặc chơi với em, những việc trước đây không còn chỗ.
Điểm số có khi chưa đổi ngay, thậm chí môn vừa bớt lớp có thể chững một chút. Đừng vội đăng ký lại. Hỏi con: "Phần nào con thấy hụt từ khi nghỉ lớp đó?" Nếu con chỉ ra được chỗ cụ thể, hai mẹ con có thể cùng xem lại cuối tuần, hoặc nhờ cô dạy môn đó trên lớp gợi ý con tự luyện phần nào.
Nếu sau khi đã bớt lớp mà con vẫn mệt kéo dài, ngủ không ngon, hay đau đầu, đau bụng trước giờ học, không muốn tới trường, hãy nói với cô chủ nhiệm và đưa con đi khám bác sĩ nhi; khi con buồn bã kéo dài, cần gặp chuyên gia tâm lý. Lịch học dày đôi khi chỉ là phần nổi của một chuyện khác con chưa kể.
Câu hỏi thường gặp
Con cấp 2 học thêm mấy buổi một tuần là vừa?
Không có con số đúng cho mọi trẻ. Mốc dễ dùng là con vẫn còn ít nhất ba buổi tối mỗi tuần để tự làm bài trên lớp và ngủ đủ giấc. Nếu không còn giữ được mốc đó, lịch đang quá dày so với sức con.
Cắt bớt học thêm có làm con hụt kiến thức không?
Nếu bớt lớp học trước chương trình ở môn con không hụt, thường con không hụt gì mà còn có thêm giờ tự làm bài. Giữ lớp đang lấp đúng chỗ con vướng, và theo dõi vở bốn tuần để thấy rõ.
Con không chịu bớt lớp vì sợ thua bạn thì sao?
Nghe con nói hết nỗi lo, rồi đề nghị thử bốn tuần với một lớp ít hơn. Hẹn ngày cùng xem lại vở và cảm nhận của con. Một cuộc thử có hạn giúp con bớt sợ hơn một quyết định cứng.
Học thêm để có chỗ cho con ở chờ cha mẹ thì có nên?
Đó là nhu cầu thật của nhiều nhà và không có gì sai. Chỉ cần phân biệt rõ buổi đó là để trông con, không tính như một buổi học thêm, và tìm thêm cách khác như nhờ người thân đón vào một hai tối.
Con làm bài về nhà tới khuya mỗi tối thì cha mẹ làm gì trước?
Trước hết xem lịch tuần của con còn bao nhiêu giờ trống thật. Nếu lịch quá kín, bớt một lớp. Nếu lịch không kín mà con vẫn làm lâu, ngồi gần một buổi xem con vướng ở đâu, rồi trao đổi với cô chủ nhiệm.