Bé lớp 1, lớp 2 hoàn toàn tự soạn cặp được, nhưng không phải từ ngày đầu tiên: cha mẹ cần chia việc thành vài thao tác nhỏ, soạn cùng con khoảng một tuần, rồi lùi dần sang đứng nhìn, sang kiểm sau khi con soạn, và cuối cùng chỉ hỏi một câu. Sau chừng bốn tuần, phần lớn các con giữ được thói quen này nếu giờ soạn cặp cố định và đồ đạc có chỗ để rõ ràng. Soạn cặp là việc tự học đầu tiên của một đứa trẻ, vì con phải tự nhớ ngày mai học gì và tự chịu khi quên.
Bài này đi theo một tình huống giả định rất quen. Bé A học lớp 1, sáng nào cũng đến lúc xỏ giày mới hỏi "Mẹ ơi hôm nay có vở tập viết không?", và mẹ lại chạy vào phòng lục sách trong khi bố đứng ở cửa nhìn đồng hồ. Phần dưới nói vì sao chuyện này hay xảy ra, bốn tuần cụ thể, câu nói mẫu, những việc cha mẹ hay làm mà phản tác dụng và cách tự kiểm sau một tháng.
Vì sao bé lớp 1 cứ để mẹ soạn cặp
Ở mẫu giáo, con gần như không mang gì về nhà, cô giữ hết đồ dùng. Lên lớp 1, tự dưng có thời khoá biểu, có môn hôm nay học mai không học, có bút chì phải gọt, có bảng con phải lau. Với một đứa trẻ sáu tuổi, thời khoá biểu là một khái niệm lạ: con chưa đọc trôi, chưa nhìn bảng mà biết thứ Ba là hôm nay. Nên việc soạn cặp tự nhiên rơi vào tay người lớn ngay từ tuần đầu, và cứ thế thành nếp.
Phía cha mẹ cũng có lý do. Buổi tối bận nấu cơm, tắm cho em nhỏ, soạn hộ thì mất ba phút, ngồi chờ con soạn thì mất mười lăm phút kèm vài lần nhắc. Ông bà trông cháu thì thương, thấy cháu lóng ngóng là làm luôn. Có nhà còn sợ con quên sách bị cô nhắc, nên thà mình soạn cho chắc. Tất cả đều là ý tốt, nhưng kết quả là đến giữa học kỳ con vẫn không biết trong cặp mình có gì.
Dấu hiệu con đang dựa hoàn toàn vào người lớn khá dễ nhận: hỏi con "Mai con học những môn gì?" mà con nhìn mẹ chứ không nhìn thời khoá biểu; con không biết bút chì để ngăn nào; khi cô dặn mang thêm hộp màu thì con quên kể. Ngược lại, dấu hiệu con bắt đầu tự lo là con tự lôi vở ra hỏi "Mai có Toán không mẹ?", tức là con đã biết cần kiểm cái gì, chỉ chưa chắc câu trả lời.
Bốn tuần, mỗi tuần lùi một bước
Cách chia dưới đây là gợi ý, nhà nào cũng có thể kéo dài một tuần nếu con chưa quen. Quy tắc chung là không nhảy bước khi con chưa làm trơn bước trước.
| Tuần | Cha mẹ làm gì | Con làm gì |
|---|---|---|
| Tuần 1: soạn cùng | Ngồi cạnh, đọc to thời khoá biểu ngày mai, chỉ vào từng môn | Tìm đúng sách, vở của môn đó, tự bỏ vào cặp |
| Tuần 2: con soạn, cha mẹ nhìn | Ngồi gần nhưng không đụng tay, chỉ hỏi khi con bỏ sót | Tự nhìn thời khoá biểu (đã đánh dấu màu theo môn), tự soạn |
| Tuần 3: con soạn xong, cha mẹ kiểm | Đi làm việc khác, mười phút sau quay lại kiểm cùng con | Soạn một mình, xong thì gọi bố mẹ đến kiểm |
| Tuần 4: chỉ một câu hỏi | Hỏi một câu trước giờ đi ngủ, không mở cặp | Tự soạn, tự kiểm, trả lời câu hỏi của bố mẹ |
Mẹo nhỏ cho tuần 2: nếu con chưa đọc trôi, dán lên thời khoá biểu những chấm màu theo môn, sách và vở của môn đó bọc giấy cùng màu. Con chỉ cần ghép màu chứ không cần đọc chữ. Đến khi con đọc được thì bỏ dần chấm màu đi.
Chuẩn bị gì trước khi bắt đầu
Một chỗ cố định cho cặp. Một góc gần cửa ra vào, có móc treo hoặc một chiếc ghế thấp. Cặp không nằm lung tung ở sofa, giường hay bàn ăn. Sáng ra con biết cặp ở đâu, tối về con biết đặt cặp ở đâu.
Một kệ hoặc hộp cho sách vở ở nhà. Sách vở không mang đi thì xếp theo môn trong một hộp riêng. Mỗi môn một chồng, thứ tự như nhau mỗi ngày. Khi con soạn, con chỉ việc lấy từ hộp sang cặp, không phải đi tìm khắp nhà.
Một giờ soạn cặp cố định. Tốt nhất là ngay sau khi làm xong bài buổi tối, trước giờ chơi hoặc xem tivi. Soạn buổi sáng là dễ quên nhất, vì sáng nào nhà cũng vội. Mười phút buổi tối nhẹ nhàng hơn nhiều so với năm phút buổi sáng có người đứng giục.
Hộp bút soạn sẵn. Bút chì gọt sẵn hai chiếc, tẩy, thước, hộp màu. Cuối tuần cả nhà cùng kiểm hộp bút một lần, con tự gọt bút chì nếu dùng gọt bút an toàn. Đây cũng là việc tự lo, chỉ khác là làm một lần mỗi tuần.
Thống nhất với ông bà, người giúp việc. Nói trước: "Bà ơi, tháng này cháu tập tự soạn cặp, bà thấy cháu thiếu gì thì hỏi cháu chứ bà đừng soạn hộ nhé." Không thống nhất thì một người lùi, một người làm thay, con sẽ đợi người làm thay.
Nói gì với con trong lúc soạn và khi con quên
Tuần đầu, giọng của cha mẹ nên giống người cùng chơi một trò ghép hình chứ không giống người giao bài. Thay vì "Con soạn đi, nhanh lên", thử "Mai thứ Tư, con xem thứ Tư có những màu gì nào?". Khi con bỏ sót, đừng chỉ thẳng vào cuốn còn thiếu, hãy hỏi "Con đếm xem thứ Tư có mấy môn, trong cặp có mấy quyển?". Con tự phát hiện thì con nhớ lâu hơn là được người lớn nhắc.
Thế nào cũng có ngày con quên thật. Bé A mang thiếu vở Tập viết, về nhà kể cô nhắc. Cha mẹ hay phản ứng theo hai kiểu: hoặc trách "Đấy, mẹ bảo rồi mà", hoặc ôm lại việc soạn cặp vì sợ con bị nhắc tiếp. Cả hai đều làm con hiểu rằng soạn cặp là chuyện của người lớn. Cách nhẹ hơn: "Hôm nay quên vở Tập viết, con thấy thế nào? Tối nay mình nghĩ cách để mai con không quên nữa nhé." Rồi để con tự nghĩ, có khi con đề nghị đặt vở Tập viết lên trên cùng hộp sách.
Một chuyện nhiều nhà băn khoăn: con quên đồ thì có nên mang lên trường cho con không. Với lớp 1 trong tháng đầu, mang lên một lần cũng không sao. Nhưng nếu lần nào quên cũng có người chạy lên trường, con sẽ học được rằng quên cũng chẳng sao. Một lần bị cô nhắc nhẹ nhàng thường có tác dụng hơn mười lần mẹ nhắc ở nhà, miễn là cha mẹ không biến lần đó thành chuyện xấu hổ.
Buổi sáng là lúc dễ phá hỏng mọi thứ nhất. Đồng hồ chỉ sáu giờ bốn mươi, bố đã đứng ở cửa, con còn ngồi buộc dây giày, và bàn tay người lớn rất muốn mở cặp ra kiểm lại lần cuối. Nên giữ nguyên tắc: buổi sáng không mở cặp, chỉ hỏi một câu "Cặp con soạn từ tối rồi đúng không?". Nếu con chợt nhớ ra thiếu gì, cho con tự chạy vào lấy, người lớn chờ thêm một phút. Một phút chờ ấy cho con thấy việc của mình vẫn là của mình, kể cả khi đang vội.
Hay làm và thử làm
Vài phản xạ rất phổ biến ở các nhà có con vào lớp 1, và cách đổi sang hướng giúp con tự lo hơn.
| Hay làm | Vì sao phản tác dụng | Thử làm |
|---|---|---|
| Soạn hộ khi con đã đi ngủ | Con không biết trong cặp có gì, sáng ra hỏi lại | Để con soạn trước giờ ngủ, cha mẹ chỉ kiểm |
| Nhắc liên tục: "Soạn cặp chưa?" | Con chờ câu nhắc thay vì tự nhớ giờ | Gắn soạn cặp vào một việc cố định, ví dụ ngay sau khi cất vở bài tập |
| Sửa lại cặp sau khi con soạn | Con thấy việc mình làm không được tính | Kiểm cùng con, để con tự bỏ thêm cuốn còn thiếu |
| Mua thêm hộp bút xịn, cặp nhiều ngăn | Càng nhiều ngăn con càng rối | Cặp đơn giản, mỗi ngăn một loại đồ |
| Khen chung chung: "Con giỏi quá" | Con không biết mình làm đúng điều gì | Khen việc cụ thể: "Con tự đếm đủ ba quyển rồi đấy" |
Cái không cần làm: không cần lập bảng thưởng sticker phức tạp, không cần mua đồng hồ báo thức riêng cho con, không cần nhắc con trước mặt khách rằng con hay quên. Một chỗ để cặp, một giờ cố định và một người lớn chịu lùi lại là đủ.
Sau bốn tuần, nhìn vào đâu để biết đang đi đúng
Đừng đo bằng việc con có bao giờ quên nữa hay không, vì người lớn cũng có lúc quên. Hãy nhìn các dấu hiệu này:
- Con tự đi tới góc để cặp mà không cần ai gọi, ít nhất bốn trên năm tối trong tuần.
- Khi được hỏi "Mai con mang những gì?", con trả lời được mà không cần mở cặp ra xem.
- Con tự kể khi cô dặn mang thêm đồ, ví dụ lá cây cho tiết Tự nhiên và Xã hội hay giấy màu cho tiết Mĩ thuật.
- Số lần quên giảm dần, và khi quên thì con tự nghĩ cách sửa chứ không đổ cho mẹ.
- Con bắt đầu tự sắp đồ khác: tự để bình nước, tự cất áo khoác cạnh cặp.
Nếu sau hơn một tháng con vẫn hay quên dù đã có góc cố định và giờ cố định, nên hỏi cô chủ nhiệm xem ở lớp con có hay quên, hay lơ đãng không. Trường hợp cô cũng thấy con khó nhớ việc, khó tập trung ở nhiều tình huống khác nhau, cha mẹ có thể đưa con đi khám bác sĩ nhi để được tư vấn, thay vì tự kết luận. Phần lớn trường hợp chỉ là con cần thêm thời gian và một chỗ để đồ rõ ràng hơn.
Câu hỏi thường gặp
Con mới vào lớp 1 đã nên bắt tự soạn cặp chưa?
Nên bắt đầu ngay từ tháng đầu, nhưng ở mức soạn cùng chứ không giao hẳn. Tuần đầu cha mẹ ngồi cạnh đọc thời khoá biểu, con tự tìm và bỏ sách vào cặp. Giao hẳn khi con chưa đọc được thời khoá biểu thì con dễ quên và nản.
Con chưa đọc được thời khoá biểu thì tự soạn cặp thế nào?
Dùng màu thay chữ. Mỗi môn một màu, dán chấm màu lên thời khoá biểu và bọc sách vở cùng màu. Con chỉ cần ghép màu là soạn được, đến khi đọc trôi thì bỏ dần chấm màu.
Con quên đồ có nên mang lên trường cho con không?
Tháng đầu lớp 1 có thể mang một lần. Nếu lần nào cũng mang, con sẽ hiểu quên cũng không sao và không cố nhớ nữa. Một lần bị cô nhắc nhẹ thường giúp con nhớ lâu hơn nhiều lần bố mẹ nhắc.
Ông bà cứ soạn hộ cháu thì làm sao?
Nói chuyện với ông bà trước, giải thích tháng này cháu đang tập và nhờ ông bà hỏi cháu thay vì làm hộ. Có thể giao cho ông bà đúng một việc: hỏi cháu một câu trước giờ ngủ. Như vậy ông bà vẫn thấy mình được giúp cháu.
Nên soạn cặp buổi tối hay buổi sáng?
Buổi tối, ngay sau khi làm bài xong. Buổi sáng nhà nào cũng vội, người lớn dễ làm thay cho nhanh. Mười phút buổi tối giúp con có thời gian tự kiểm mà không bị giục.
Bao lâu thì con tự soạn cặp thành thói quen?
Phần lớn các con cần khoảng bốn đến sáu tuần nếu giờ soạn và chỗ để cặp cố định. Có con nhanh hơn, có con cần lâu hơn. Đừng so với anh chị hay bạn cùng lớp, chỉ so con với chính con của tháng trước.