DayThat.comDạy Thật
Học thuộc mà không hiểu, học vẹt và chán học

Con chán học phải làm sao: đọc đúng lý do rồi gỡ từng việc nhỏ ở nhà

Con lớp 6 về nhà là nằm dài, mở cặp thì thở dài: cách hỏi ra lý do thật của chán học, việc làm trong tuần đầu, câu nói mẫu và khi nào cần hỏi thêm.

Over-the-shoulder view of a Vietnamese girl around twelve in an ochre cardigan sitting on a window seat, chin on her knees, watching rain on the glass, soft grey light

Khi con chán học, việc đầu tiên không phải là nhắc học nhiều hơn mà là tìm ra con đang chán cái gì: chán vì không theo kịp một môn, vì lịch quá dày, vì chuyện với bạn bè, hay vì thấy học không liên quan gì đến mình. Mỗi lý do có cách gỡ riêng, và phần lớn bắt đầu bằng một cuộc nói chuyện ngắn, vào lúc không có bài vở trên bàn.

Chán học là chuyện rất thường ở tuổi tiểu học và THCS, nhất là năm chuyển cấp. Bài theo một tình huống giả định: bé M lớp 6, năm ngoái còn hào hứng kể chuyện lớp, giờ về nhà là ngồi bên cửa sổ, mở cặp thì thở dài, hỏi gì cũng "bình thường". Phần dưới là cách hỏi ra lý do, việc làm trong tuần đầu, câu nói mẫu, cái không nên làm và khi nào cần hỏi thêm người khác.

Chán học trông thế nào ở nhà

Chán học hiếm khi đến bằng một câu "con chán học". Nó đến bằng những thứ nhỏ: con về nhà ném cặp ở cửa thay vì để lên bàn như trước, con hỏi "Hôm nay có phải học không mẹ?" vào ngày nào cũng vậy, con ngồi bàn học nửa tiếng mà trang vở vẫn chỉ có ngày tháng. M thì ngồi trên bậc cửa sổ nhìn mưa rất lâu, mẹ gọi ba lần mới dạ.

Có vài dấu hiệu giúp phân biệt chán học với chán một môn. Nếu con vẫn kể chuyện tiết Thể dục, vẫn hỏi về bài Lịch sử, nhưng cứ tới Toán là kéo dài, thì đó là chuyện một môn, thường là con đã hổng một chỗ và mỗi bài mới lại chồng lên chỗ hổng. Nếu con nhạt với mọi môn, kể cả những thứ trước đây thích, thì lý do thường nằm ngoài bài vở: lịch, bạn bè, giấc ngủ, hoặc cảm giác không ai thấy mình cố gắng.

Còn một kiểu nữa ai từng kèm con đều gặp: con không chán học mà chán cái cảnh học ở nhà. Con vẫn ổn ở lớp, giáo viên nhận xét con tích cực, nhưng về nhà cứ ngồi vào bàn là căng. Kiểu này thường do buổi tối ở nhà đã thành giờ nhắc nhở, giờ dò bài, giờ cha mẹ cũng mệt, nên con né cả căn phòng đó.

Hỏi ra lý do mà không biến thành buổi tra hỏi

Chọn lúc không có bài vở. Đừng hỏi lúc con đang ngồi bàn học hay vừa nhận bài kiểm tra. Lúc tốt là khi hai mẹ con đang làm một việc khác bên cạnh nhau: nhặt rau, gấp quần áo, ngồi cạnh cửa sổ ngày mưa. Không nhìn thẳng mặt nhau làm câu chuyện bớt nặng.

Mở bằng điều mẹ thấy, không phải điều mẹ đoán. Mẹ nói: "Mấy tuần nay mẹ thấy con về nhà hay ngồi đây lâu, ít kể chuyện lớp hơn trước." Không thêm "chắc con lười" hay "chắc con mải chơi". Câu chỉ tả, con không phải tự vệ.

Hỏi một câu mở rồi chờ. Hỏi: "Ở lớp dạo này có chuyện gì làm con mệt không?" rồi im lặng đủ lâu, mười giây cũng được. Trẻ lớp 6 thường cần khoảng lặng đó mới nói. Nếu con đáp "không có gì", nhận lời đó và để hôm khác hỏi lại.

Hỏi theo từng mảnh nhỏ. Thay vì "sao con chán học", hỏi lần lượt trong vài ngày: "Môn nào giờ con thấy nặng nhất?", "Ngồi cạnh ai trong lớp?", "Tối con ngủ lúc mấy giờ?" Mỗi mảnh là một manh mối.

Nói rõ mẹ hỏi để làm gì. Trẻ hay sợ nói ra thì bị mắng hoặc bị đăng ký thêm lớp. Nói trước: "Mẹ hỏi để xem mình bớt được gì cho con, không phải để thêm việc."

Mỗi lý do, một cách gỡ khác nhau

Sau vài ngày hỏi chuyện, phần lớn cha mẹ sẽ thấy lý do rơi vào một hay hai dòng dưới đây. Mỗi dòng đi kèm việc đầu tiên nên làm.

Lý do thường gặpDấu hiệu ở nhàViệc đầu tiên nên làm
Hổng một chỗ ở một mônChỉ né một môn, làm bài môn đó rất lâuTìm đúng bài con bắt đầu không hiểu, ôn lại từ đó cùng con
Lịch quá dàyNgủ muộn, sáng dậy uể oải, cuối tuần cũng kínBớt một lớp hoặc một việc, trả lại cho con một buổi trống
Chuyện bạn bèKể ít về bạn, không muốn đi học vào một số ngàyHỏi chuyện ngồi cạnh ai, chơi với ai; cần thì nhắn giáo viên
Thấy học không để làm gìHỏi "học cái này làm gì", làm cho cóNối bài học với một việc con thích ở ngoài đời
Buổi học ở nhà quá căngỔn ở lớp, né bàn học ở nhàĐổi giờ, đổi chỗ, bớt dò bài, để con tự làm trước

Có những lúc lý do là chuyện rất nhỏ nhưng trẻ không biết gọi tên: cái ghế quá thấp, bàn học quay ra tivi, em nhỏ chạy quanh lúc con học. Đừng bỏ qua những thứ đó, đôi khi đổi chỗ ngồi đã đỡ được một nửa.

Tuần đầu tiên: bớt trước, thêm sau

Khi con chán học, phản xạ tự nhiên là thêm: thêm giờ, thêm lớp, thêm lời nhắc. Tuần đầu nên làm ngược lại.

  1. Ngày một, hai: không nhắc học lần nào ngoài một câu hẹn giờ cố định, ví dụ "Tám giờ mình ngồi vào bàn nhé." Con quên thì nhắc đúng câu đó, không thêm lời.
  2. Ngày ba: cùng con viết ra giấy mọi việc con phải làm trong tuần, cả học ở trường, học thêm, bài về nhà. Nhìn tờ giấy đó cùng nhau, hỏi: "Trong này cái nào con thấy nặng nhất?"
  3. Ngày bốn: bớt một việc. Có thể là một buổi học thêm, có thể là bộ sách bài tập mua thêm. Nói với con: "Tuần này mình tạm bỏ cái này, để xem con đỡ mệt không."
  4. Ngày năm: nếu lý do là một môn, ngồi cùng con mười lăm phút với bài đầu tiên con thấy khó, không phải bài đang học trên lớp.
  5. Cuối tuần: dành một buổi không nhắc gì đến học. Đi chơi, nấu một món, sửa cái xe đạp. Con cần thấy cha mẹ còn quan tâm đến mình ngoài chuyện điểm.

Nếu con phản ứng bằng cách im lặng hay đóng cửa, đừng đập cửa đòi nói chuyện. Để lại một câu: "Mẹ ở ngoài này, lúc nào con muốn kể thì mẹ nghe." Trẻ lớp 6, lớp 7 thường quay lại sau một hai ngày, khi thấy không bị dồn.

Những câu nên và không nên nói

Lời nói trong mấy tuần này dễ làm con mở lòng hoặc đóng hẳn lại. Vài câu nên giữ trong đầu:

  • Không nói "Con nhà người ta học hành chăm chỉ thế kia". So sánh làm con thấy mình bị đặt vào một cuộc đua con không chọn, và thường làm con chán thêm.
  • Không nói "Mẹ vất vả vì con mà con thế này". Con không chịu nổi gánh nặng đó, và sẽ học vì sợ chứ không vì muốn.
  • Nói "Mẹ thấy con cố ở chỗ này" khi con làm được một việc nhỏ, dù chỉ là ngồi được hai mươi phút với bài Toán.
  • Bố nói "Hồi bằng tuổi con, bố cũng có năm chán học, nhất là môn Hoá" nếu đúng là vậy. Trẻ dễ nói chuyện với người từng giống mình hơn với người luôn đúng.
  • Ông bà nói "Cháu mệt thì nghỉ một lát, ăn miếng hoa quả rồi học tiếp" thay vì kể chuyện ngày xưa phải đi bộ mười cây số đến trường.

Cũng không cần hứa thưởng lớn kiểu "học tốt mẹ mua xe đạp mới". Thưởng có thể làm con ngồi vào bàn vài tuần, nhưng khi hết thưởng thì chán học quay lại, còn nặng hơn vì giờ con học để đổi lấy món đồ.

Cả nhà nói cùng một giọng

Nhà có ông bà ở cùng hoặc hay sang chơi thì chuyện chán học của cháu thường được bàn công khai trong bữa cơm. Bà hỏi "Dạo này học hành thế nào?", bố đáp thay "Nó chán học lắm mẹ ạ", và M ngồi đó nghe mình được kể như một vấn đề của gia đình. Sau bữa cơm như vậy, con thường khép lại thêm vài ngày.

Nên thống nhất trước giữa người lớn với nhau, lúc không có con: trong mấy tuần này không bàn chuyện học của con trước mặt con, không ai nhắc thêm ngoài người đã hẹn giờ với con, và không ai hứa thưởng hay doạ phạt riêng. Một câu nhờ ông bà rất cụ thể sẽ dễ làm hơn lời dặn chung chung: "Bà ơi, mấy hôm tới bà đừng hỏi điểm cháu, bà rủ cháu tưới cây với bà là được ạ."

Nếu bố và mẹ nghĩ khác nhau, một người muốn bớt việc, một người muốn siết thêm, hãy thử theo cách bớt trong ba tuần rồi cùng nhìn lại bằng những dấu hiệu cụ thể ở phần dưới. Con nhận ra rất nhanh khi người lớn mỗi người một kiểu, và chán học dễ biến thành chuyện con đứng giữa hai phía.

Sau ba, bốn tuần: dấu hiệu đúng hướng và khi nào cần hỏi thêm

Dấu hiệu đầu tiên thường không phải là điểm mà là thái độ quanh việc học: con ngồi vào bàn đúng giờ mà không cần nhắc lần hai, con bắt đầu kể lại một chuyện ở lớp, con nói "Môn này hôm nay cũng được". M có một hôm tự mang vở Toán ra hỏi mẹ một bài, sau ba tuần không đụng vào. Những thay đổi đó nhỏ nhưng đáng ghi lại.

Nếu sau một tháng mà con vẫn nhạt với mọi thứ, nên nhắn giáo viên chủ nhiệm để ghép hai góc nhìn: "Cô ơi, mấy tuần nay ở nhà cháu có vẻ mệt và ít hứng thú với việc học. Ở lớp cô có thấy cháu khác đi không ạ? Gia đình muốn phối hợp với cô." Giáo viên có thể thấy những chuyện con không kể ở nhà, như đổi chỗ ngồi hay một nhóm bạn mới.

Nếu chán học kéo dài kèm buồn bã nhiều ngày, mất ngủ hoặc ngủ li bì, bỏ ăn, không muốn gặp bạn, sợ đến trường hoặc nói những câu như "con chẳng muốn làm gì nữa", hãy nói với giáo viên và đưa con gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý. Đó không còn là chuyện học, và cha mẹ không cần tự gánh một mình.

Câu hỏi thường gặp

Con chán học có phải do lười không?

Thường là không. Chán học hay có lý do cụ thể như hổng kiến thức một môn, lịch quá dày, chuyện bạn bè hoặc buổi học ở nhà quá căng. Gọi con là lười làm con thôi kể lý do thật.

Có nên cho con nghỉ học thêm khi con chán học?

Nên cân nhắc bớt một lớp trong vài tuần nếu lịch đang quá dày, rồi quan sát con có đỡ mệt hơn không. Bớt không có nghĩa là bỏ hẳn; sau đó cha mẹ và con cùng quyết giữ lại cái gì.

Con không chịu nói lý do thì làm thế nào?

Đừng ép trong một lần. Hỏi từng mảnh nhỏ trong vài ngày, vào lúc đang làm việc khác cùng nhau, và nói rõ hỏi để bớt việc cho con. Có thể nhắn giáo viên chủ nhiệm để hỏi thêm góc nhìn ở lớp.

Thưởng tiền hoặc quà có giúp con hết chán học không?

Thưởng có thể giúp con ngồi vào bàn vài tuần nhưng hiếm khi gỡ được lý do thật. Khi hết thưởng, con dễ chán hơn vì đã quen học để đổi lấy quà. Ghi nhận cố gắng bằng lời thường bền hơn.

Con chán học ở năm chuyển cấp có bình thường không?

Khá thường gặp, vì lớp 6 có nhiều môn mới, nhiều giáo viên, bạn mới và cách học khác. Phần lớn trẻ quen dần sau một học kỳ. Nếu kéo dài cả năm hoặc kèm buồn bã, nên hỏi giáo viên và chuyên gia.

Khi nào con chán học cần gặp chuyên gia tâm lý?

Khi chán học kéo dài kèm buồn bã, mất ngủ, bỏ ăn, sợ đến trường hoặc con nói không muốn làm gì nữa. Lúc đó hãy báo giáo viên và đưa con gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138