DayThat.comDạy Thật
Học thuộc mà không hiểu, học vẹt và chán học

Con học thuộc mà không hiểu: nhận ra từ câu trả lời và giúp con hiểu lại ở nhà

Con đọc vanh vách bài học nhưng đổi câu hỏi là im: cách nhận ra học thuộc suông, câu hỏi để con nói bằng lời mình và việc làm ngay tối nay.

A Vietnamese boy of about ten in a midnight blue sweater sits on a window seat explaining something with his hands to his mother, rainy afternoon light, seen from behind

Con học thuộc mà không hiểu khi con đọc lại đúng từng chữ trong vở nhưng không nói được bằng lời của mình, không lấy được ví dụ khác và bí ngay khi câu hỏi đổi cách hỏi. Việc cần làm ở nhà không phải là bắt con thuộc kỹ hơn, mà là đổi câu hỏi: hỏi "vì sao", hỏi "ví dụ khác", và để con giảng lại cho người khác nghe. Mỗi tối chỉ cần mười lăm, hai mươi phút như vậy, cha mẹ không cần giỏi môn đó.

Bài đi theo một tình huống giả định rất quen. Bé H lớp 4 ôn bài Khoa học, đọc vèo "nước bay hơi khi gặp nóng, hơi nước gặp lạnh ngưng tụ thành nước" không vấp chữ nào. Mẹ hỏi "thế sao quần áo phơi ngoài nắng lại khô", con nhìn mẹ, rồi đọc lại câu cũ từ đầu. Phần dưới là cách đọc tình huống đó, việc làm tối nay, câu hỏi mẫu, cái không cần làm và cách tự kiểm sau vài tuần.

Một buổi tối với bài Khoa học lớp 4

Bảy rưỡi tối, H ngồi bàn ăn đã dọn, vở mở trang có ba dòng gạch chân bút đỏ. Con đọc to hai lần, gấp vở, đọc lại không nhìn, rồi quay sang mẹ: "Con thuộc rồi, mẹ dò đi." Mẹ dò, con trả lời trôi chảy, sai đúng một chữ "ngưng tụ" đọc thành "ngưng tự". Theo cách học mà nhiều cha mẹ từng trải qua, đến đây là xong bài.

Nhưng khi mẹ đổi câu hỏi sang chuyện trong nhà, mọi thứ dừng lại. Hỏi vì sao nắp nồi canh có những giọt nước đọng ở mặt dưới, con nói "tại nồi bị ướt". Hỏi vì sao vũng nước ngoài sân biến mất sau một buổi trưa, con đoán "chắc ngấm xuống đất". Hai hiện tượng đó chính là hai câu con vừa đọc vanh vách, nhưng trong đầu con, câu chữ trong vở và cái nồi canh là hai thế giới không dính gì nhau.

Đây không phải chuyện con kém. Con đã làm đúng việc con nghĩ là "học bài": nhớ đúng câu để trả lời đúng câu. Nếu ở lớp, câu hỏi kiểm tra thường hỏi lại gần y nguyên câu trong vở, con có cả một năm học thấy cách đó hiệu quả. Phần việc của cha mẹ là cho con thấy có một cách học khác, và cách đó không mệt hơn mà còn đỡ phải đọc đi đọc lại.

Học thật và học thuộc suông khác nhau ở đâu

Cùng một bài, cùng trả lời đúng khi dò, nhưng hai kiểu học để lại dấu vết khác nhau. Bảng dưới gom những dấu hiệu cha mẹ quan sát được ngay trong một buổi tối, không cần đề kiểm tra nào.

Khi cha mẹ hỏiCon học thuộc suông thườngCon hiểu bài thường
Hỏi đúng câu trong vởĐọc nhanh, đúng từng chữ, vấp một chữ là phải đọc lại từ đầu câuTrả lời đúng ý, có khi dùng chữ khác chữ trong vở
Hỏi đổi cách hỏiIm lặng, hoặc đọc lại nguyên đoạn đã thuộcNgập ngừng một chút rồi trả lời được
Xin một ví dụ khácLặp lại ví dụ trong sáchLấy ví dụ trong nhà, ngoài đường
Hỏi "vì sao""Tại cô dạy thế", "sách ghi thế"Nói được một lý do, dù còn vụng
Hỏi lại sau ba ngàyQuên gần hết, phải học lạiNhớ ý chính, quên vài chữ

Một dấu hiệu nữa rất hay gặp: con thuộc theo vị trí trên trang. Hỏi con câu thứ ba, con nhẩm câu một, câu hai trong miệng rồi mới tới được câu ba. Khi thấy con lẩm bẩm như vậy, cha mẹ biết ngay con đang nhớ chuỗi chữ chứ chưa nhớ ý. Không cần lo khi thấy vài dấu hiệu ở cột giữa; gần như đứa trẻ nào cũng có lúc học như vậy, nhất là môn con thấy xa lạ.

Tối nay: hai mươi phút đổi cách ôn bài

Không cần chuẩn bị gì nhiều, chỉ cần một tờ giấy trắng và một chỗ ngồi cạnh con, không có điện thoại trên bàn. Làm theo thứ tự này:

  1. Để con học bài theo cách quen trước, không ngắt, không chê. Khi con báo "thuộc rồi", khen một câu ngắn: "Con đọc trôi quá, giờ mẹ hỏi kiểu khác chút nhé."
  2. Đóng vở lại, đặt tờ giấy trắng trước mặt con và nói: "Con giảng lại cho mẹ như giảng cho em Bin nhà bác ấy, em ấy mới học lớp 1." Phải giảng cho người nhỏ hơn thì con buộc phải bỏ chữ khó, nói bằng chữ của mình.
  3. Trong lúc con giảng, cha mẹ chỉ nghe và gật, không sửa từng chữ. Chỗ nào con nói vấp, ghi một chữ lên mép giấy để quay lại sau.
  4. Hỏi một câu "ở nhà mình": "Trong bếp nhà mình, chỗ nào có nước bay hơi?" Con tìm được một chỗ là đủ cho tối nay.
  5. Quay lại chỗ con vấp, mở vở ra cùng con đọc lại đúng đoạn đó, rồi hỏi lại bằng một cách khác.
  6. Kết thúc bằng một câu để con tự nói: "Hôm nay con hiểu thêm được chỗ nào?" Con nói một câu là xong, đừng kéo thành bài giảng.

Nếu con không chịu, nói "cô chỉ bắt thuộc thôi", đừng tranh luận cô bắt gì. Nói nhẹ: "Ừ, con thuộc rồi thì mai lên lớp con trả lời được. Mẹ chỉ tò mò con hiểu tới đâu, năm phút thôi." Năm phút đầu dễ chịu thì hôm sau con thường tự kéo dài thêm.

Câu hỏi mẫu để con nói bằng lời của mình

Câu "giảng lại". Mẹ hỏi: "Con giảng lại cho mẹ như cô giáo giảng, nhưng không được nhìn vở nhé." Câu này cho biết con nắm được trình tự ý hay chỉ nắm chuỗi chữ.

Câu "vì sao". Bố hỏi: "Vì sao lại như vậy? Nếu không như vậy thì chuyện gì xảy ra?" Con không cần trả lời đúng; chỉ cần con bắt đầu đoán là đầu óc đã chuyển từ nhớ sang nghĩ.

Câu "ví dụ khác". Ông hỏi cháu: "Ngoài cái ví dụ trong sách, cháu tìm cho ông một cái khác ở nhà mình xem nào." Ông bà hỏi câu này rất hợp, vì trẻ thích dạy lại cho ông bà.

Câu "nếu đổi đi". Mẹ hỏi: "Nếu trời lạnh thật lạnh thì quần áo phơi có khô không, khô nhanh hay chậm?" Đổi một điều kiện nhỏ là cách thử nhanh nhất xem con hiểu cái lõi.

Câu "con thấy chỗ nào khó". Bố hỏi cuối buổi: "Trong bài này chỗ nào con thấy lơ mơ nhất?" Con chỉ ra được chỗ mình chưa hiểu là một kỹ năng học rất quý, đáng được khen hơn cả trả lời đúng.

Câu khi con trả lời sai. Thay vì "Sai rồi, học lại đi", nói: "À, con nghĩ thế à, sao con nghĩ thế?" Hỏi lý do của câu sai thường cho cha mẹ thấy con đang hiểu nhầm đúng chỗ nào.

Vì sao con chọn cách học thuộc

Từ phía con, học thuộc là cách an toàn nhất khi con chưa hiểu. Một đứa trẻ lớp 4 gặp chữ "ngưng tụ" lần đầu không có gì để bám vào, nên con bám vào âm thanh của câu. Học thuộc cũng cho con cảm giác xong việc rất rõ: đọc không vấp là xong. Trong khi hiểu thì không có điểm dừng rõ ràng như vậy, và trẻ con thích những việc có điểm dừng.

Từ phía cha mẹ, nhiều người lớn lên với cách dò bài "đọc thuộc lòng cho mẹ nghe", nên tự nhiên dò con đúng như vậy. Câu dò quen cũng chỉ hỏi đúng câu trong vở. Cha mẹ đi làm về mệt, dò năm phút cho xong là chuyện rất thường, và con nhanh chóng học được rằng thuộc là đủ để qua lượt dò của mẹ.

Từ phía lịch học, một tối con có thể phải ôn ba môn, đọc trước một bài và làm vài bài tập. Khi thời gian ít, học thuộc là cách nhanh nhất để thấy mình đã làm xong. Vì vậy việc đổi cách ôn nên đi kèm việc bớt đi một thứ: một tối chỉ hỏi sâu một bài, các bài khác để con ôn như cũ. Đừng biến buổi tối nào cũng thành buổi tra hỏi tất cả các môn.

Những việc không cần làm

Khi phát hiện con học thuộc mà không hiểu, cha mẹ hay lao vào bù đắp. Mấy việc ở cột trái rất phổ biến nhưng thường làm tình hình nặng hơn.

Hay làmVì sao phản tác dụngThử làm
Giảng lại cả bài thật dài, thật kỹCon nghe thêm một chuỗi chữ nữa để thuộc, vẫn là người ngồi ngheHỏi để con giảng, cha mẹ chỉ nghe
Mua thêm sách tham khảo, sách bài tậpThêm bài để thuộc, thêm việc cho buổi tối vốn đã chậtDùng đúng sách giáo khoa và đồ vật trong nhà
Đăng ký thêm lớp học thêm môn đóNếu lớp đó cũng dò thuộc, con chỉ thuộc nhiều hơnThử ba tuần đổi cách ôn ở nhà trước
Nói "con học vẹt quá"Con nghe như bị chê, lần sau giấu chỗ chưa hiểuNói "mình thử học kiểu khác xem"
Hỏi dồn năm câu "vì sao" liên tiếpCon thấy như bị tra hỏi, bắt đầu đáp bừa cho xongMột tối hai, ba câu là đủ

Cũng không cần cấm con học thuộc. Có những thứ cần thuộc thật, và thuộc rồi hiểu sau cũng là một đường đi bình thường. Điều cần tránh chỉ là dừng ở thuộc.

Sau ba tuần, nhìn lại thế nào

Sau khoảng ba tuần, mỗi tuần vài tối đổi cách ôn, cha mẹ thường thấy những thay đổi nhỏ trước: con bắt đầu tự nói "để con giảng cho mẹ", con dùng chữ của mình chen vào chữ trong vở, con lấy được ví dụ mà không cần gợi. Có hôm con hỏi ngược: "Mẹ ơi, thế sao kính xe máy buổi sáng bị mờ?" Đó là dấu hiệu con đã bắt đầu nối bài học với đời sống.

Nếu sau ba, bốn tuần mà con vẫn chỉ trả lời được đúng câu trong vở ở hầu hết các môn, hãy nhắn giáo viên chủ nhiệm để hỏi con ở lớp thế nào. Một tin nhắn mẫu: "Cô ơi, ở nhà con thuộc bài nhưng mẹ hỏi theo cách khác thì con lúng túng. Ở lớp cô thấy con thế nào ạ, mẹ nên kèm con theo hướng nào?" Giáo viên nhìn con cùng bạn bè mỗi ngày nên thường cho một góc nhìn cha mẹ không có.

Trường hợp hiếm hơn: con không chỉ khó hiểu bài mà còn rất khó đọc trôi một đoạn văn ngắn, hay nhầm chữ, mất tập trung rất nhanh ở mọi việc, kéo dài nhiều tháng. Khi đó nên nói với giáo viên và đưa con gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia đánh giá phát triển để được xem xét đầy đủ, cha mẹ không tự kết luận.

Câu hỏi thường gặp

Con học thuộc mà không hiểu có phải do con kém không?

Không. Phần lớn trẻ học thuộc vì đó là cách an toàn khi chưa hiểu, và vì lượt dò bài ở nhà thường chỉ hỏi đúng câu trong vở. Đổi câu hỏi dò bài là đã thay đổi được nhiều.

Cha mẹ không giỏi môn đó thì có kiểm tra con hiểu bài được không?

Được. Câu hỏi "con giảng lại cho mẹ xem", "ví dụ khác là gì", "vì sao lại thế" không cần cha mẹ biết đáp án. Cha mẹ chỉ cần nghe xem con nói bằng lời mình được hay chỉ đọc lại chữ trong vở.

Mỗi tối nên hỏi sâu bao nhiêu bài?

Một bài là đủ, khoảng mười lăm đến hai mươi phút. Các bài khác để con ôn theo cách quen. Hỏi sâu mọi môn mỗi tối làm con mệt và dễ chống lại cả cách học mới.

Con nói cô chỉ yêu cầu thuộc thì sao?

Không cần tranh luận với con về yêu cầu của cô. Cứ để con thuộc như cô dặn, rồi xin thêm năm phút để con giảng lại cho cha mẹ nghe. Thuộc và hiểu không mâu thuẫn, hiểu rồi thì thuộc còn nhanh hơn.

Bao lâu thì thấy con thay đổi cách học?

Thường sau hai đến bốn tuần cha mẹ thấy dấu hiệu đầu tiên, như con tự lấy ví dụ hoặc tự nói bằng chữ của mình. Nếu sau một tháng vẫn chưa thấy gì ở hầu hết các môn, nên hỏi giáo viên chủ nhiệm.

Khi nào chuyện học thuộc mà không hiểu cần gặp chuyên gia?

Khi kèm theo khó khăn kéo dài nhiều tháng như rất khó đọc trôi, hay nhầm chữ, hoặc khó tập trung ở mọi việc. Lúc đó nên nói với giáo viên và gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia đánh giá, cha mẹ không tự chẩn đoán.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138