Khi con nói hôm nay không có bài tập, cha mẹ không cần tra khảo, cũng không nên tin hoàn toàn: hỏi cụ thể từng môn trong ngày, xem qua vở ghi, và nếu nhiều lần lặp lại thì nhắn cô một câu ngắn. Khi đã biết con giấu bài, điều cần tìm là vì sao con giấu, vì lý do đó quyết định cách giúp: con quên ghi, con không biết làm, con sợ bị chê, hay con đang mệt quá.
Ví dụ: anh H lớp 6 về nhà, ngồi trên ghế cao cạnh quầy bếp trong lúc bố nấu, bảo hôm nay không có bài. Ba tuần liền như vậy, đến lúc cô chủ nhiệm nhắn trong sổ liên lạc điện tử rằng con thiếu bài môn Toán và môn Tiếng Anh. Bố vừa giận vừa lo. Phần dưới gồm cách hỏi, bốn lý do hay gặp, cách nói chuyện khi đã lộ, và nếp ghi bài để những tuần sau ít chuyện hơn.
Câu "không có bài" thường che điều gì
Rất hiếm khi đứa trẻ giấu bài chỉ vì muốn chơi. Với trẻ tiểu học, nhiều lần là con quên thật: cô dặn miệng cuối giờ, lớp ồn, con không ghi, về nhà không nhớ có bài. Con nói "không có bài" với một sự tin tưởng hoàn toàn. Lên THCS, nhiều môn, nhiều giáo viên, mỗi cô giao một kiểu, đứa trẻ chưa quen sắp xếp thì càng dễ sót.
Lý do thứ hai là con không biết làm và ngại nói. Anh H sau này kể rằng bài Toán phần phân số con không hiểu từ tuần đầu, mở vở ra là thấy nặng người, nên nói luôn là không có bài cho xong. Không làm thì không phải đối mặt với chuyện mình không hiểu.
Lý do thứ ba là sợ phản ứng của người lớn: lần trước mang bài khó về, bố giảng nửa tiếng, giọng ngày càng gắt. Lý do thứ tư là mệt thật, học cả ngày, học thêm buổi tối, con giấu bớt bài như một cách tự cắt tải. Mỗi lý do cần một cách giúp khác hẳn nhau, nên trước khi phạt, hãy biết con đang ở lý do nào.
Một cách nhận ra lý do khá đơn giản là nhìn môn nào bị giấu. Nếu bài thiếu rải đều mọi môn, nhiều khả năng con quên ghi hoặc quá tải. Nếu chỉ thiếu ở một hai môn, gần như chắc là con đang hổng kiến thức ở môn đó hoặc ngại một điều gì liên quan tới tiết học ấy. Với anh H, bài thiếu chỉ ở Toán và Tiếng Anh, đúng hai môn con kể là dạo này thấy khó theo.
Hỏi thế nào để biết có bài mà không thành tra khảo
Câu "có bài không" gần như luôn nhận được câu "không". Câu hỏi cụ thể và tò mò sẽ cho nhiều thông tin hơn:
- "Hôm nay con học những môn gì? Môn nào cô dạy bài mới?" Môn có bài mới thường có bài tập kèm.
- "Tiết Toán hôm nay học tới đâu rồi, kể bố nghe một bài con làm trên lớp." Vừa biết bài, vừa biết con hiểu tới đâu.
- "Con mở vở ghi môn Tiếng Anh cho bố xem cô ghi gì cuối buổi." Nói nhẹ, như hỏi chuyện, không phải lục soát.
- "Tuần này có bài nào nộp cuối tuần không con?" Bài dài hạn hay bị quên nhất.
- Với con lớp 1–3, cùng con mở cặp lúc về nhà, xem vở nào có dấu cô đánh, như một việc thường ngày giống như cất giày.
Tránh hỏi ở cửa ngay lúc con vừa về, khi con đang mệt và đói. Thời điểm tốt là lúc con đang ngồi ăn nhẹ, hoặc như nhà anh H, lúc con ngồi cạnh quầy bếp nói chuyện với bố đang nấu. Tay người lớn bận, mắt không nhìn thẳng, con dễ nói thật hơn.
Nếu con trả lời rằng có bài nhưng đã làm ở lớp, cứ vui vẻ hỏi xem con làm thế nào, không cần đòi xem tận mắt mỗi lần. Thỉnh thoảng một câu "Hay quá, con chỉ bố bài đó xem" là đủ để giữ thói quen nói thật mà không biến bữa tối thành buổi kiểm tra. Mục tiêu là con quen kể về ngày học của mình, chứ không phải quen bị hỏi cung.
Khi đã biết con giấu bài, nói chuyện theo thứ tự này
Buổi nói chuyện nên diễn ra khi cả hai đã bình tĩnh, không phải ngay lúc vừa đọc tin nhắn của cô. Có thể chờ tới tối, sau bữa ăn.
- Nói sự việc, không gắn mác: "Cô nhắn bố là con thiếu ba bài Toán và hai bài Tiếng Anh trong hai tuần. Bố muốn nghe con kể." Không dùng chữ "nói dối" ngay câu đầu.
- Hỏi lý do và chờ: "Có chuyện gì làm con không muốn làm mấy bài đó?" Im lặng chờ con trả lời, kể cả khi con im lâu.
- Nếu con nói không biết làm, cảm ơn con đã nói thật: "Cảm ơn con nói ra. Không biết làm thì mình tìm cách, giấu đi thì bài càng chồng lên."
- Cùng con lập danh sách bài còn thiếu và chia ra làm trong vài buổi, không dồn một tối.
- Con tự nói với cô về số bài thiếu và kế hoạch nộp. Cha mẹ có thể nhắn thêm một câu ủng hộ.
- Thỏa thuận một nếp ghi bài mới, nói rõ từ nay nếu có bài không hiểu thì nói với bố mẹ, sẽ không bị trách.
Câu nhắn cô mẫu: "Dạ thưa cô, nhà em đã nói chuyện với con về các bài còn thiếu. Con kể là phần phân số con chưa hiểu nên ngại làm. Con sẽ nộp bù trong tuần này, nhờ cô xem giúp em phần con còn hổng ạ." Câu nhắn vừa nhận trách nhiệm, vừa cho cô thông tin cần để giúp con ở lớp.
Nếp ghi bài để ít phải đoán
Một chỗ ghi bài duy nhất. Một cuốn sổ nhỏ hoặc trang cuối vở, con ghi mọi bài của mọi môn vào đó, kể cả "hôm nay không có bài". Dòng "không có bài" cũng phải ghi, để có chỗ đối chiếu.
Ghi trước khi rời lớp. Gợi ý con ghi trong năm phút cuối giờ hoặc giờ ra chơi cuối, không để tới lúc về nhà mới nhớ.
Một bạn để hỏi. Con có số điện thoại hoặc cách nhắn cho một bạn cùng lớp để hỏi khi quên. Cha mẹ hai bên đồng ý trước.
Xem sổ cùng nhau vài phút mỗi tối. Lớp 1–5 cha mẹ xem cùng con; THCS chỉ hỏi con đọc lại cho nghe. Không chấm, không chê chữ.
Thông tin từ nhóm lớp là để đối chiếu. Nếu cô có đăng bài lên nhóm lớp hay sổ liên lạc điện tử, cha mẹ dùng để đối chiếu với sổ con, không thay con ghi. Nếu chỉ dựa vào nhóm lớp, con sẽ không bao giờ tự ghi.
Bài dài hạn: thứ bị quên nhiều nhất
Phần lớn bài bị sót không phải bài làm trong một tối mà là bài có hạn nộp sau vài ngày hoặc một tuần: đọc một cuốn truyện rồi viết cảm nhận, học thuộc một đoạn để kiểm tra miệng, chuẩn bị bài thuyết trình nhóm. Ngày cô giao, con ghi "tuần sau nộp" rồi quên luôn, đến tối trước hạn mới nhớ ra, hoặc không nhớ ra.
Với con THCS, gợi ý con kẻ thêm một cột nhỏ bên phải sổ ghi bài, ghi ngày nộp, và mỗi tối Chủ nhật đọc lại cột đó. Với con tiểu học, dán thêm một tờ giấy lên tủ lạnh, chỉ ghi các bài có hạn quá một ngày. Bố mẹ không cần nhớ thay, chỉ hỏi "Tuần này trên tủ lạnh có bài nào sắp tới hạn không con?"
Anh H thừa nhận hai trong ba bài Toán bị thiếu là bài cô giao làm trong cả tuần. Con ghi rồi, nhưng ghi ở trang giữa vở, rồi lật qua mất. Sau khi có cột ngày nộp, chuyện này gần như không còn. Bài học cho cha mẹ: nhiều khi "giấu bài" thật ra là thiếu một chỗ để nhìn thấy hạn nộp, không phải thiếu trung thực.
Hay làm và thử làm
Những phản ứng dưới đây đều dễ hiểu khi vừa nhận tin con thiếu bài, nhưng thường làm con giấu kỹ hơn lần sau.
| Hay làm | Điều con học được | Thử làm |
|---|---|---|
| Mắng "con nói dối" trước mặt cả nhà | Lần sau giấu kỹ hơn để không bị bêu | Nói riêng, nói sự việc trước |
| Tịch thu điện thoại một tháng | Phạt không liên quan đến lý do, con không biết cần sửa gì | Tìm lý do, sửa đúng chỗ |
| Lục cặp, đọc tin nhắn của con mỗi ngày | Con mất lòng tin, tìm cách che giấu | Xem sổ ghi bài cùng con, công khai |
| Nhắn cô xin cô gửi bài mỗi ngày cho mình | Con không cần tự ghi, cô thêm việc | Con tự ghi, nhóm lớp chỉ để đối chiếu |
| Làm hộ hết bài thiếu cho kịp nộp | Giấu bài thì cuối cùng có người làm hộ | Chia bài ra vài buổi, con tự làm |
Không cần cài ứng dụng theo dõi, không cần thuê người kèm riêng chỉ vì chuyện này. Trong hầu hết trường hợp, tìm đúng lý do và một nếp ghi bài đơn giản đã giải quyết được phần lớn.
Sau ba tuần, nhìn lại
Sau khoảng ba tuần có nếp ghi bài mới, hãy xem ba điều. Sổ ghi bài có dòng nào mỗi ngày không, kể cả dòng "không có bài". Cô còn nhắn về bài thiếu không, hay số lần đã giảm. Và khi gặp bài khó, con có tự nói ra không. Điều cuối là dấu hiệu quan trọng nhất: anh H tới tuần thứ ba lần đầu tiên tự nói "Bố ơi bài này con không hiểu" thay vì nói không có bài.
Nếu con vẫn giấu bài dù không còn bị trách, hoặc ngoài chuyện bài tập con còn né đến trường, hay đau bụng mỗi sáng thứ Hai, ngủ kém, ít nói hẳn đi, nên nói chuyện kỹ với cô chủ nhiệm xem ở lớp có chuyện gì không, kể cả chuyện bạn bè. Khi những dấu hiệu đó kéo dài, đưa con gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý. Nếu con kể bị bạn bắt nạt hay đe doạ, an toàn của con là việc đầu tiên: báo giáo viên chủ nhiệm, ban giám hiệu, và khi cần có thể gọi Tổng đài 111.
Câu hỏi thường gặp
Con hay nói không có bài tập về nhà thì có nên tin không?
Không cần nghi ngờ mọi lúc, nhưng nên hỏi cụ thể từng môn và xem vở ghi một cách tự nhiên. Nếu điều này lặp lại và cô báo con thiếu bài, lúc đó mới cần nói chuyện. Hỏi bằng tò mò sẽ cho nhiều thông tin hơn hỏi kiểu kiểm tra.
Phát hiện con giấu bài tập có nên phạt không?
Nên tìm lý do trước khi nghĩ tới phạt. Con quên ghi, con không biết làm, con sợ bị mắng hay con quá mệt đều cần cách giúp khác nhau. Phạt mà không sửa đúng lý do thường chỉ làm con giấu kỹ hơn.
Có nên xin giáo viên gửi bài tập mỗi ngày cho phụ huynh không?
Không nên coi đó là cách chính, vì con sẽ không tập tự ghi bài. Nếu cô đã đăng bài lên nhóm lớp hay sổ liên lạc điện tử thì dùng để đối chiếu với sổ của con. Việc ghi bài nên là việc của con.
Con lớp 6 hay quên ghi bài tập thì giúp thế nào?
Lên lớp 6 nhiều môn và nhiều giáo viên nên trẻ dễ sót. Giúp con có một cuốn sổ ghi bài duy nhất, ghi trước khi rời lớp, và một bạn để hỏi khi quên. Mỗi tối hỏi con đọc lại sổ cho nghe vài phút.
Con giấu bài vì không biết làm thì cha mẹ nên làm gì?
Cảm ơn con đã nói thật, rồi cùng con xem phần nào chưa hiểu. Gợi ý bằng câu hỏi thay vì giảng dài, và nhắn cô để cô biết con đang hổng phần nào. Quan trọng là con thấy nói ra thì được giúp chứ không bị trách.
Khi nào chuyện con giấu bài cần gặp chuyên gia?
Khi kèm theo né đến trường, đau bụng mỗi sáng đi học, ngủ kém, buồn bã hay thu mình kéo dài. Lúc đó nên nói chuyện với cô chủ nhiệm rồi đưa con gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý. Nếu con bị bắt nạt, báo nhà trường ngay và có thể gọi Tổng đài 111.