Nếu con đọc trôi bảng cửu chương từ đầu đến cuối nhưng hỏi lẻ một phép như 7 × 8 thì phải đọc lại từ 7 × 1, hoặc đếm ngón tay, nghĩa là con đã thuộc một bài hát chứ chưa hiểu phép nhân là gì. Cách sửa không phải bắt đọc thêm cho nhuyễn, mà là quay về chỗ phép nhân sinh ra: nhiều nhóm bằng nhau. Mười lăm phút với một nắm hạt đậu và vài cái chén trên bàn bếp, lặp lại vài tối trong tuần, thường đủ để con nhìn thấy 3 × 4 là ba nhóm, mỗi nhóm bốn hạt.
Bài dưới đây đi theo một tình huống giả định: bé A học lớp 3, tối nào cũng được mẹ dò bảng nhân 7, đọc rất nhanh, nhưng làm bài "Mỗi hộp có 7 cái bánh, 8 hộp có bao nhiêu cái bánh" thì viết 7 + 8 = 15. Phần dưới là cách kiểm, cách dạy lại theo từng tối, câu hỏi mẫu, những việc cha mẹ hay làm mà phản tác dụng, và cách tự kiểm sau vài tuần.
Thuộc mà không hiểu trông như thế nào ở nhà
Người từng ngồi dò bài cho con đều quen cảnh này. Mẹ hỏi "bảy tám", con nhắm mắt, môi lẩm nhẩm "bảy một bảy, bảy hai mười bốn, bảy ba hai mốt…" rồi mới ra năm mươi sáu. Hỏi xuôi thì nhanh, hỏi đảo thứ tự là chậm hẳn. Hỏi "tám bảy" thì con đi tìm trong bảng tám, nếu bảng tám chưa thuộc thì bí luôn, dù tám bảy với bảy tám là một.
Dấu hiệu thứ hai nằm ở bài toán có lời. Con thuộc 7 × 8 = 56 nhưng gặp đề "8 hộp, mỗi hộp 7 cái" lại cộng 7 với 8, vì trong đầu con chưa nối "mỗi hộp 7 cái, có 8 hộp" với dấu nhân. Dấu hiệu thứ ba: hỏi "7 × 8 bằng 56, vậy 7 × 9 bằng mấy", con không biết chỉ cần cộng thêm 7 mà lại lẩm nhẩm từ đầu.
Ngược lại, con hiểu thật thì có những câu trả lời rất khác: con nói được "tám bảy cũng bằng bảy tám", con tự nghĩ ra cách lấy 7 × 7 = 49 rồi thêm 7, hoặc khi quên con biết vẽ bảy hàng chấm, mỗi hàng tám chấm để đếm. Con có thể chậm hơn bạn đọc vèo, nhưng con không bị kẹt khi đề đổi cách hỏi.
Chuyện này hay xảy ra vì học thuộc bảng là việc dễ giao, dễ dò, dễ thấy kết quả. Cha mẹ đi làm về mệt, dò năm phút là xong, con đọc trôi thì cả nhà yên tâm. Phần hiểu thì khó thấy hơn, nên dễ bị bỏ qua cho đến khi bài toán có lời hoặc phép chia xuất hiện.
Năm câu hỏi kiểm trong năm phút, không cần giấy
Hỏi đảo thứ tự. Mẹ hỏi xen kẽ, không theo bảng: "Ba nhân sáu? Sáu nhân ba?" Con trả lời hai câu bằng hai tốc độ rất khác nhau là con đang tra bảng chứ chưa thấy hai phép là một.
Hỏi bằng đồ thật. Đặt lên bàn ba chén, mỗi chén bốn hạt đậu: "Con nói xem đây là phép nhân nào? Viết ra giấy cho bố." Con viết được 3 × 4 hoặc 4 × 3 và giải thích được số nào là số chén, số nào là số hạt mỗi chén là tốt.
Hỏi phép kế bên. "Bảy nhân tám là năm mươi sáu. Vậy bảy nhân chín là mấy, con không được đọc lại từ đầu." Câu này cho thấy con có biết mỗi bước trong bảng là thêm một nhóm nữa hay không.
Hỏi ngược sang phép chia. "Có mười hai quả quýt, chia đều cho ba đĩa, mỗi đĩa mấy quả? Con lấy quýt thật xếp thử." Phép chia là phép nhân nhìn từ đầu kia; con hiểu nhân thì chia tự nhiên dễ hơn.
Nhờ con làm thầy. Bố nói: "Bố quên rồi, sao sáu nhân bảy lại bằng bốn mươi hai nhỉ? Con giảng cho bố như giảng cho em con xem." Con giảng được bằng nhóm, bằng chấm, bằng cộng dồn, là con hiểu. Con chỉ nói "vì trong bảng nó thế" là chưa.
Ghi lại, đừng chấm. Mẹ chỉ ghi nhanh câu nào con trả lời chắc, câu nào con phải lẩm nhẩm. Không nói "sai rồi", không đếm con được mấy câu. Năm phút này là để cha mẹ biết bắt đầu từ đâu, không phải bài kiểm tra.
Dạy lại bằng hạt đậu và chén nhỏ, bốn tối trong tuần
Chuẩn bị: một bát hạt đậu hoặc lạc, sáu cái chén hay nắp hộp nhỏ, một tờ giấy trắng, một cây bút. Ngồi bàn bếp sau bữa tối, mười lăm phút mỗi tối, tắt tivi. Thứ tự như sau:
- Tối thứ nhất: chỉ chơi nhóm bằng nhau. Mẹ bảo con xếp 4 chén, mỗi chén 3 hạt, rồi đếm tất cả. Sau đó đổi: 3 chén, mỗi chén 4 hạt. Hỏi "Hai lần đều ra mười hai, vì sao nhỉ?" Chưa vội viết dấu nhân, để con tự nói.
- Tối thứ hai: nối với kí hiệu. Con xếp, mẹ viết: 4 chén mỗi chén 3 hạt là 3 × 4, đọc là "ba được lấy bốn lần". Con tự xếp rồi tự viết ba, bốn phép. Nếu con viết lộn thứ tự cũng không sao, miễn con chỉ được số nào là gì.
- Tối thứ ba: phép khó dựng từ phép dễ. Lấy 7 × 8 làm ví dụ: xếp 5 chén mỗi chén 8 hạt là 40, thêm 2 chén nữa là 16, cộng lại 56. Hoặc 8 × 7 bằng 8 × 5 là 40 cộng 8 × 2 là 16, ra 56. Mẹ hỏi "Con còn chia cách nào khác không?" và để con thử.
- Tối thứ tư: phép chia. Đổ ra 24 hạt, nhờ con chia đều vào 4 chén, mỗi chén 6 hạt; rồi chia 24 hạt vào 6 chén, mỗi chén 4 hạt. Con thấy 4 × 6 = 24 thì 24 : 4 = 6 và 24 : 6 = 4.
- Sau bốn tối mới quay lại dò bảng, nhưng dò lộn xộn, mỗi tối năm phút, ưu tiên những phép con còn lẩm nhẩm.
Nếu con kêu chán, rút xuống mười phút và để con làm "người ra đề" cho bố mẹ giải bằng hạt đậu. Trẻ lớp 3 rất thích bắt người lớn làm sai rồi sửa. Nếu con đã quá quen với bảng và nói "con biết rồi", cứ chuyển sang phần tối thứ ba, chỗ dựng phép khó từ phép dễ, vì đó là phần con chưa có.
Mẹo nhớ có ích và mẹo nhớ nên để sau
Có những cách nhớ giúp con hiểu thêm, vì nó dựa trên chính cách phép nhân vận hành. Bảng 9 là ví dụ rõ: 9 × 6 bằng 10 × 6 bớt đi một lần 6, tức 60 − 6 = 54. Bảng 4 là gấp đôi bảng 2: 4 × 8 là hai lần của 2 × 8 = 16, ra 32. Bảng 5 là nửa của bảng 10: 5 × 8 bằng nửa của 80, ra 40. Mỗi mẹo này đều có thể bày ra bằng hạt đậu để con thấy vì sao nó đúng.
Có những mẹo khác chỉ là thủ thuật, ví dụ gập ngón tay để ra bảng 9, hoặc vần điệu không liên quan đến nghĩa. Con nhớ nhanh thật, nhưng khi quên mẹo thì con không còn gì để tự dựng lại. Nên để những mẹo này sau, khi con đã hiểu và chỉ cần nhớ nhanh hơn.
Một câu nên nói với con khi con quên: "Quên cũng được, con dựng lại từ phép con nhớ chắc nhất." Trẻ hiểu phép nhân thì quên một ô trong bảng không còn là chuyện hoảng hốt, vì con biết đường quay về. Đây chính là khác biệt giữa thuộc để đối phó bài dò ngày mai và hiểu để dùng cả năm.
Ông bà trông cháu cũng làm được phần này, không cần biết cách giảng của trường. Bà chỉ cần nói: "Bà có bảy đĩa, mỗi đĩa tám cái kẹo, cháu tính giúp bà xem có bao nhiêu kẹo." và để cháu dùng kẹo thật.
Cha mẹ hay làm và thử làm
Phần lớn sai lầm đều đến từ ý tốt muốn con thuộc thật nhanh. Bảng dưới đây so cách hay gặp với cách nên thử:
| Hay làm | Vì sao phản tác dụng | Thử làm |
|---|---|---|
| Bắt con đọc lại cả bảng mười lần mỗi tối | Con thuộc bài hát dài hơn, nhưng vẫn phải đọc từ đầu mới ra một phép lẻ | Dò lộn xộn năm phút, chỉ dò phép con còn lẩm nhẩm |
| Dán bảng cửu chương khắp nhà, ở cửa tủ lạnh, ở bàn học | Con nhìn quen mắt nhưng không phải dùng đầu để dựng lại | Để con tự vẽ chấm cho một phép mỗi ngày, dán bản con tự vẽ |
| Bấm giờ, thi xem con đọc nhanh hơn hôm qua bao nhiêu giây | Tốc độ thành mục tiêu, con sợ chậm nên đoán bừa | Hỏi con giải thích một phép, không đo thời gian |
| Nói "dễ thế mà không nhớ" | Con xấu hổ, lần sau giấu chỗ chưa thuộc | "Phép này khó nhớ thật, mình dựng lại cùng nhau nhé." |
| Mua thêm sách luyện bảng nhân | Thêm bài cùng một kiểu, con làm theo quán tính | Dùng hạt đậu, quả, kẹo có sẵn trong bếp |
Cũng không cần giảng dài về phép nhân là gì. Trẻ lớp 2, lớp 3 hiểu bằng tay và mắt nhanh hơn bằng tai. Cha mẹ nói ít, để con xếp, đếm, nói lại, là đủ.
Sau hai đến bốn tuần: biết con đang đi đúng hướng
Dấu hiệu tốt đầu tiên thường là thái độ chứ không phải tốc độ. Con không còn hoảng khi bị hỏi lẻ, con nói "để con nghĩ" rồi tự dựng lại từ một phép gần nó. Con tự nhận ra "tám ba với ba tám là một". Con viết bài toán có lời "5 túi, mỗi túi 6 cái" thành 6 × 5 mà không cần ai nhắc dấu.
Dấu hiệu thứ hai là con bắt đầu dùng phép nhân ngoài giờ học: đếm số bánh trong khay "có bốn hàng, mỗi hàng năm cái", tính số chân của mấy con gà. Khi phép nhân đã đi ra khỏi vở, con đang hiểu nó thật.
Nếu sau bốn tuần con vẫn đếm từng hạt một, không nhìn ra nhóm, hoặc rất khó nhớ cả những phép đơn giản như 2 × 3 dù đã chơi nhiều lần, hãy nhắn cô giáo để hỏi trên lớp con thế nào: "Dạ cô ơi, ở nhà con vẫn còn đếm từng cái khi làm phép nhân, trên lớp cô thấy con có như vậy không ạ? Cô gợi ý giúp nhà mình nên luyện thêm phần nào." Trường hợp hiếm, con gặp khó khăn kéo dài với số đếm và các phép tính so với những việc khác con làm tốt, cha mẹ có thể hỏi bác sĩ nhi để được giới thiệu chuyên gia đánh giá; không tự kết luận ở nhà.
Câu hỏi thường gặp
Có cần bắt con thuộc bảng cửu chương không?
Có, vì thuộc giúp con làm phép tính lớn nhanh và đỡ mệt. Nhưng nên để con hiểu trước bằng đồ vật, sau đó mới luyện cho nhớ nhanh. Thuộc mà không hiểu thì gặp bài toán có lời hoặc phép chia con vẫn bị kẹt.
Con đọc bảng nhân rất nhanh nhưng hỏi lẻ thì không nhớ, vì sao?
Con đang nhớ bảng như một bài hát theo thứ tự, nên phải đọc từ đầu mới tới phép cần tìm. Cách sửa là dò lộn xộn, hỏi phép đảo thứ tự và dạy con dựng phép khó từ phép dễ, ví dụ 7 × 8 bằng 7 × 7 thêm 7.
Con hay quên bảng nhân 7 và 8 thì làm sao?
Đây là hai bảng nhiều trẻ thấy khó nhất. Hãy dạy con tách ra, ví dụ 8 × 7 bằng 8 × 5 cộng 8 × 2, tức 40 cộng 16 ra 56. Mỗi tối chỉ ôn vài phép con còn lẩm nhẩm, đừng bắt đọc lại cả bảng.
Dùng ngón tay để tính bảng 9 có nên không?
Mẹo gập ngón tay giúp nhớ nhanh nhưng không giúp con hiểu vì sao kết quả đúng. Nên dạy trước cách 9 nhân một số bằng 10 nhân số đó rồi bớt đi một lần, sau khi con hiểu thì dùng mẹo cho nhanh cũng không sao.
Ông bà kèm cháu học bảng cửu chương thế nào khi không quen cách dạy mới?
Ông bà không cần biết cách giảng của trường. Chỉ cần ra bài bằng đồ thật như kẹo, quả, hạt đậu chia thành nhiều đĩa bằng nhau, nhờ cháu tính và nói lại vì sao. Cách này dạy đúng bản chất phép nhân.
Khi nào nên nói với giáo viên về việc con học phép nhân?
Khi sau vài tuần luyện bằng đồ vật con vẫn đếm từng cái một, không nhìn ra các nhóm bằng nhau. Nhắn cô chủ nhiệm hỏi trên lớp con thế nào và nên luyện thêm phần nào ở nhà, không cần lo lắng hay tự kết luận.