Kiểm tra vở bài tập của con không có nghĩa là soát từng phép tính hay sửa hết lỗi trước khi nộp. Năm phút mỗi tối, cha mẹ chỉ cần nhìn bốn thứ: bài đã đủ chưa, chỗ nào con tẩy nhiều hay bỏ trống, cô ghi gì trong vở những ngày trước, và chọn một bài để con giảng lại. Lỗi sai cứ để con nộp, vì đó là thông tin cô cần để biết con hổng ở đâu.
Ví dụ: chị N mỗi tối ngồi soát vở con lớp 3 gần nửa tiếng, khoanh đỏ từng lỗi, bắt con sửa cho sạch trước khi nộp. Vở lúc nào cũng đẹp. Đến kỳ kiểm tra, con được nhận xét là còn hay nhầm ở phép chia có dư, điều mà vở bài tập chẳng bao giờ cho thấy vì mẹ đã sửa hết. Phần dưới chỉ cách nhìn vở trong năm phút, cách đọc lời cô ghi, câu hỏi mẫu, việc nên bỏ, và theo con lớn lên thì kiểm thế nào.
Vì sao sửa sạch trước khi nộp lại làm khó cho con
Vở bài tập là cái gương cô giáo dùng để nhìn xem cả lớp đang hiểu tới đâu. Khi cha mẹ sửa hết lỗi trước khi nộp, cô thấy một đứa trẻ làm đúng mọi bài, và không có lý do gì để giảng lại cho con phần đang hổng. Đến khi bài kiểm tra trên lớp lộ ra, cô mới bất ngờ, còn cha mẹ thì khó hiểu vì ở nhà con làm tốt cả.
Phía con, nếu biết tối nào cũng có mẹ soát sau, con sẽ thôi tự soát. Lỗi sai không còn là việc của con mà là việc của mẹ. Còn nếu mỗi lần mẹ xem vở là một lần bị khoanh đỏ cả trang, con sẽ bắt đầu ngại đưa vở, giấu vở, hoặc làm thật ít cho đỡ bị bắt lỗi.
Điều đó không có nghĩa là cha mẹ không xem vở. Xem vở là cách tốt nhất để biết con đang học gì và con đang vật lộn ở đâu. Chỉ là xem để hiểu, không phải xem để sửa. Thay đổi nhỏ này làm giảm hẳn thời gian mỗi tối và làm buổi xem vở bớt căng thẳng cho cả hai.
Với ông bà trông cháu, điều này càng cần nói rõ. Nhiều ông bà rất kỹ, ngồi soát vở cháu từng dòng như ngày xưa kèm con mình. Bố mẹ có thể nhờ nhẹ nhàng: "Bà ơi, bà cứ xem cháu làm đủ bài chưa thôi, chỗ sai bà để cháu mang lên cô chữa, cô cần thấy để dạy lại cháu." Khi hiểu lý do, ông bà thường đồng ý ngay.
Năm phút xem vở, theo thứ tự này
Lúc tốt nhất là khi con đã làm xong và tự soát, trước giờ soạn cặp. Ngồi cạnh con, để con cầm vở và lật trang, người lớn chỉ nhìn.
- Phút đầu tiên: xem đủ bài chưa. Đối chiếu với sổ ghi bài của con. Thiếu bài thì hỏi "Bài 3 con để lại vì sao?" và nghe lý do.
- Phút thứ hai: tìm dấu vết vật lộn. Chỗ tẩy nhiều lần, chỗ chữ nhỏ lại, chỗ bỏ trống, chỗ viết rồi gạch. Đó là nơi con đang kẹt, quý hơn mọi chỗ làm đúng.
- Phút thứ ba: lật lại vài trang trước xem cô đã chấm và ghi gì. Cô khoanh chỗ nào, ghi lời gì bên lề, có câu nào cô ghi "làm lại" mà con chưa làm không.
- Phút thứ tư: chọn một bài, thường là chỗ có dấu vết vật lộn, và nói "Con giảng bài này cho mẹ như giảng cho bạn cùng bàn xem."
- Phút cuối: nói một câu về điều mẹ thấy, không chấm: "Mẹ thấy phép chia có dư con tẩy ba lần, mai trên lớp con để ý cô giảng phần này nhé."
Nếu trong lúc con giảng mẹ thấy con sai, không cần sửa ngay. Hỏi thêm một câu "Con thử lấy 17 cái kẹo chia cho 5 bạn, mỗi bạn mấy cái, còn thừa mấy?" để con tự đối chiếu. Con thấy ra thì tự sửa; không thấy ra thì để nguyên, ghi một dấu nhỏ bằng bút chì bên lề để con nhớ hỏi cô.
Đọc lời cô ghi trong vở
Lời cô ghi thường ngắn, nhưng là thông tin quý nhất trong vở. Một vài lời hay gặp và điều cha mẹ có thể làm:
| Cô ghi | Thường có nghĩa là | Ở nhà làm gì |
|---|---|---|
| Khoanh tròn một chỗ, không ghi gì | Có lỗi ở đây, cô muốn con tự tìm ra | Hỏi con "chỗ cô khoanh con hiểu sai gì?" |
| "Làm lại" | Bài chưa đạt, cô muốn con làm lại vào vở | Kiểm con đã làm lại chưa, không làm hộ |
| "Trình bày cẩn thận hơn" | Bài có thể đúng nhưng vội, khó đọc | Thêm bước tự soát năm phút cuối buổi |
| "Đọc kỹ đề" | Con làm khác với yêu cầu | Tập đọc đề thành tiếng và nói lại đề hỏi gì |
| Một lời khen ngắn | Cô thấy con tiến bộ hoặc làm tốt một chỗ | Đọc cho con nghe, hỏi con làm bài đó thế nào |
Nếu có lời ghi cha mẹ không hiểu, hỏi con trước. Con thường biết cô muốn nói gì. Nếu con cũng không rõ, có thể nhắn cô một câu ngắn: "Dạ thưa cô, trong vở Toán của con cô ghi xem lại cách đặt tính, cô cho em hỏi con đang nhầm ở bước nào để ở nhà em nhắc con ạ."
Dấu vết trong vở cho biết con học thật hay học đối phó
Vở bài tập kể nhiều hơn đáp án đúng sai. Một trang toán toàn đáp số mà không có phép tính, nét chữ giống hệt nhau, làm xong trong vài phút, có thể là con đã chép đáp án ở cuối sách hoặc chép của bạn. Một trang có phép tính nháp bên lề, có chỗ gạch đi làm lại, có một câu bỏ trống kèm dấu hỏi nhỏ, thường là dấu vết của một đứa trẻ đã thật sự nghĩ, kể cả khi trang đó có vài lỗi.
Ở môn tiếng Việt, câu đặt câu giống hệt câu ví dụ trong sách chỉ đổi một chữ là dấu hiệu con làm cho xong. Câu vụng nhưng lấy chuyện trong nhà, chuyện con mèo, chuyện bà ngoại, là dấu hiệu con đã tự nghĩ. Ở THCS, bài làm dài mà không trả lời đúng câu hỏi, chép lại nguyên đoạn trong sách, cũng là học đối phó.
Khi thấy dấu hiệu đối phó, đừng kết luận ngay. Chọn đúng bài đó và hỏi "Phép tính này con làm thế nào ra 48, con làm lại trên giấy nháp cho mẹ xem." Làm lại được thì yên tâm. Không làm lại được thì đó là chuyện cần nói, nhẹ nhàng, và là phần cần giúp tiếp.
Những việc nên thôi làm khi xem vở
Khoanh đỏ mọi lỗi. Vở là của con và của cô. Bút đỏ của cha mẹ trên vở làm con thấy vở là chỗ bị chấm điểm hai lần. Nếu cần đánh dấu, dùng bút chì nhẹ, hoặc không đánh dấu gì.
Bắt con sửa sạch trước khi nộp. Cô cần thấy lỗi thật để giảng lại. Sửa hết là che mất thông tin đó.
Xé trang vì chữ xấu. Con mất công và mất hứng, chữ không đẹp lên vì bị xé trang. Nếu chữ là vấn đề, đó là việc luyện riêng, không phải phạt trên bài tập.
Xem vở trong lúc đang mệt hoặc vội. Năm phút lúc bình tĩnh tốt hơn nửa tiếng lúc vừa đi làm về đang bực. Nếu tối đó không đủ sức, bỏ qua một tối cũng không sao.
Đọc lời cô ghi bằng giọng trách. Đọc lời cô như đọc một thông tin, không phải như đọc tội. "Cô bảo con đọc kỹ đề" khác hẳn "Đấy, cô lại chê con không đọc đề."
So vở của con với vở của anh chị hay con nhà hàng xóm. Mỗi đứa trẻ một nét chữ, một nhịp học. So sánh chỉ làm con ngại đưa vở.
Con lớn dần, cách xem vở cũng đổi
Với con lớp 1–2, ngồi cùng xem vở mỗi tối là hợp lý, vì con còn đang học cách làm bài và cách nhớ bài. Từ lớp 3–5, có thể xem vài lần một tuần, tập trung vào chỗ vật lộn và lời cô ghi, phần còn lại để con tự soát. Lên THCS, nhiều môn, nhiều vở, cha mẹ không thể và cũng không nên xem hết. Thay vào đó, mỗi tuần hỏi con mang ra một vở con thấy khó nhất, hoặc cùng con xem lại bài kiểm tra đã chấm.
Có những đứa trẻ lớn dần thì không thích bố mẹ xem vở nữa. Đó là chuyện bình thường của tuổi muốn tự lập, không phải dấu hiệu con giấu giếm. Hỏi con: "Con muốn bố mẹ xem vở theo cách nào thì thoải mái?" Có đứa chọn chỉ cho xem bài kiểm tra, có đứa chọn tự kể. Tôn trọng lựa chọn đó, miễn là con vẫn nói khi gặp khó.
Ở nhà chị N, khi đổi sang cách xem năm phút, con lớp 3 ban đầu ngạc nhiên vì mẹ không khoanh lỗi nữa. Hai tuần sau con bắt đầu tự chỉ: "Mẹ ơi bài này con không chắc, mẹ xem giúp." Đó là lúc việc xem vở chuyển từ kiểm tra sang trò chuyện, đúng điều chị muốn từ đầu.
Sau một tháng, tự kiểm và khi nào nhắn cô
Sau khoảng bốn tuần, nhìn lại: thời gian xem vở mỗi tối có còn kéo dài không, con có tự đưa vở hay phải nhắc, và con có tự chỉ ra chỗ mình chưa chắc không. Lật vở xem lời cô ghi tuần này so với tuần đầu, những chỗ cô khoanh có còn rơi vào cùng một dạng bài không. Nếu lỗi cứ lặp lại ở một phần, đó là phần con thật sự cần giúp, ở lớp hay ở nhà.
Khi thấy một lỗi lặp lại qua nhiều tuần mà ở nhà gợi ý chưa ăn thua, nhắn cô một câu hỏi cụ thể thay vì than chung. Khi thấy vở hầu như trống, con không chịu viết dù được nhắc, hoặc con viết rất khó khăn so với tuổi, nên trao đổi với cô chủ nhiệm và nếu cần thì đưa con gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia để được đánh giá. Phần lớn trường hợp, năm phút xem vở đúng chỗ đã đủ để cha mẹ biết con đang ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Cha mẹ có nên sửa hết lỗi trong vở trước khi con nộp không?
Không nên sửa hết, vì cô cần thấy lỗi thật để biết con hổng ở đâu và giảng lại. Cha mẹ có thể hỏi để con tự phát hiện, con thấy ra thì tự sửa. Những lỗi con chưa thấy cứ để nguyên, đánh dấu nhẹ bằng bút chì để con nhớ hỏi cô.
Mỗi tối nên kiểm tra vở của con bao lâu?
Khoảng năm phút là đủ cho hầu hết trẻ tiểu học, nếu biết nhìn đúng chỗ: bài đủ chưa, chỗ tẩy nhiều, lời cô ghi, và một bài để con giảng lại. Không cần soát từng phép tính. Xem lâu thường làm cả hai mệt mà không thêm được thông tin.
Đọc lời phê của cô trong vở thế nào cho đúng?
Đọc như một thông tin cô gửi cho con và cho gia đình, không phải lời trách. Hỏi con cô muốn nói gì trước, vì con thường hiểu. Nếu cả hai đều chưa rõ, nhắn cô một câu hỏi ngắn và cụ thể.
Con lớp 7 không muốn bố mẹ xem vở thì có sao không?
Đó là chuyện bình thường của tuổi muốn tự lập. Hỏi con muốn bố mẹ theo dõi việc học theo cách nào, như chỉ xem bài kiểm tra đã chấm hoặc con tự kể mỗi tuần. Miễn là con vẫn nói khi gặp khó, không cần xem vở hằng ngày.
Có nên dùng bút đỏ chữa bài trong vở của con không?
Không nên, vì vở là của con và của cô, bút đỏ của cha mẹ làm con thấy bị chấm thêm một lần. Nếu cần đánh dấu, dùng bút chì nhẹ hoặc chỉ nói bằng lời. Để chỗ chấm chữa cho cô.
Khi nào cần nhắn giáo viên sau khi xem vở?
Khi một lỗi lặp lại nhiều tuần mà ở nhà gợi ý chưa giúp được, khi có lời cô ghi mà cả nhà không hiểu, hoặc khi con viết rất khó khăn so với tuổi. Nhắn một câu hỏi cụ thể về một phần bài thay vì than chung chung.