Hai anh em làm bài tập chung một bàn vẫn ổn nếu chia rõ ba thứ: mặt bàn chia đôi bằng một vạch, khung giờ lệch nhau để lúc em cần người lớn nhất thì anh đang làm phần dễ, và người lớn ngồi về phía đứa nhỏ hơn. Không nên giao con lớn kèm em mỗi tối, vì con lớn cũng có bài của mình và cả hai sẽ cãi nhau.
Nhà chị K ở căn hộ hai phòng, chỉ có một chiếc bàn học kê sát tường phòng khách. Bé L lớp 1 đánh vần thành tiếng, cứ năm phút lại hỏi mẹ, còn anh M lớp 7 cần yên để làm toán và học thuộc bài lịch sử. Tối nào cũng có lúc anh M gắt "Em im đi được không" và bé L mếu. Bài này đi qua cách chia chỗ, chia giờ, phân vai người lớn, chuyện con lớn kèm em, và cách nhìn lại sau vài tuần.
Vì sao một bàn hai đứa hay thành chuyện
Hai đứa trẻ cách nhau vài lớp thì cách học khác nhau hoàn toàn. Đứa lớp 1 học bằng miệng: đánh vần to, đếm to, hỏi liên tục, cần người lớn ngồi ngay cạnh. Đứa lớp 7 học bằng đầu: cần im lặng để giữ mạch một bài toán nhiều bước, cần đọc thầm để nhớ. Khi đặt hai cách học đó cạnh nhau trên một mặt bàn rộng chưa tới một mét hai, xung đột là điều gần như chắc chắn, không phải vì đứa nào khó chịu.
Người lớn thì thường bị kéo về phía đứa nhỏ, vì đứa nhỏ gọi nhiều hơn. Đứa lớn bị để tự xoay xở, nhiều khi còn bị nhờ "Con xem em giúp mẹ một chút" đúng lúc đang nghĩ dở một câu. Cảm giác thiệt thòi cứ thế tích lại, rồi bùng ra thành một câu gắt với em.
Thêm vào đó là chuyện đồ đạc: bút của em lăn sang vở anh, cục tẩy của anh biến mất, đèn bàn chỉ có một và chiếu lệch về một phía. Những thứ nhỏ đó cộng lại thành lý do cho mỗi tối một trận cãi. Sắp xếp lại chỗ và giờ thường giải quyết được phần lớn mà không cần ai phải thay đổi tính nết.
Cũng cần thấy điều tốt của bàn chung: em nhỏ nhìn anh ngồi học mỗi tối sẽ coi việc ngồi vào bàn là chuyện bình thường của nhà mình, còn anh lớn có dịp thấy mình đã đi được một quãng xa khi nghe em đánh vần những chữ mà anh từng vật lộn. Mục tiêu không phải tách hai đứa ra mà là để mỗi đứa có được thứ mình cần vào đúng lúc.
Chia mặt bàn: nhỏ nhặt nhưng bớt được nửa số lần cãi
Một vạch giữa bàn. Dán một dải băng dính màu chia đôi mặt bàn, không cần chia đều. Đứa lớn được phần gần đèn và xa lối đi, vì cần đọc lâu và cần yên.
Mỗi đứa một hộp bút riêng. Hai hộp khác màu, đồ của ai về hộp người đó. Bút lăn sang bên kia thì trả lại, không dùng của người khác khi chưa hỏi.
Thêm một nguồn sáng. Nếu chỉ có một đèn bàn, bật thêm đèn trần hoặc kê một đèn kẹp nhỏ phía bên em. Đứa nhỏ ngồi trong vùng tối sẽ cúi sát mặt vào vở và nhanh mệt.
Ghế người lớn ở phía đứa nhỏ. Người lớn ngồi bên cạnh bé L, quay lưng một nửa về phía anh M. Như vậy em hỏi không phải với qua anh, và anh không thấy mình bị giám sát.
Một tấm bìa đứng. Một tấm bìa cứng gấp đôi dựng giữa bàn trong lúc anh cần làm toán, chắn bớt tầm nhìn và tiếng động nhỏ. Không cần mua vách ngăn, tấm bìa hộp giấy là đủ.
Chia giờ buổi tối: lệch nhịp thay vì cùng lúc
Bảng dưới là một ví dụ giả định cho nhà chị K, ăn tối lúc sáu giờ rưỡi. Nhà bạn ăn tối giờ khác thì dịch cả khung, giữ nguyên thứ tự.
| Giờ | Bé L lớp 1 | Anh M lớp 7 | Người lớn |
|---|---|---|---|
| 17:30–18:00 | Ăn nhẹ, chơi | Làm bài cần yên nhất: toán, bài nhiều bước | Nấu cơm, để nhà yên |
| 18:00–18:30 | Đọc và viết bài, mẹ ngồi cạnh | Phần dễ: chép lại, làm bài trắc nghiệm, đọc trước bài | Mẹ ngồi với bé L, bố nấu nốt |
| 18:30–19:15 | Ăn tối | Ăn tối | Ăn tối |
| 19:15–19:45 | Chơi yên ở phòng trong, tô màu | Học thuộc, ôn bài | Bố hoặc mẹ ở gần bé L |
| 19:45–20:15 | Soạn cặp, kể chuyện ngày học | Hoàn tất, soạn cặp | Mỗi người lớn hỏi chuyện một đứa |
Nguyên lý chính: lúc em cần người lớn nhất là lúc anh làm phần ít cần tập trung nhất, và lúc anh làm phần khó nhất thì em không ngồi bàn. Bàn chỉ có một nhưng giờ thì có thể chia. Khi lịch học thêm, giờ tan làm thay đổi, ngồi lại cả nhà năm phút vào tối Chủ nhật để chỉnh khung giờ cho tuần sau.
Một tối của nhà chị K trước và sau khi chia
Trước khi chia, năm giờ rưỡi cả hai anh em cùng ngồi vào bàn. Bé L đánh vần to bài tập đọc, anh M bịt tai làm toán. Sáu giờ, bé L hỏi mẹ chữ "nghỉ" có dấu gì, mẹ từ bếp nói vọng ra, bé không nghe rõ, hỏi anh. Anh M đang dở một bài tìm x, quay sang trả lời cụt lủn, bé mếu. Mẹ chạy ra, tắt bếp, ngồi xuống cạnh bé, nồi canh trào. Bảy giờ ăn tối, anh M còn hai bài toán, ăn xong làm tiếp tới chín giờ, vừa làm vừa gắt.
Sau khi chia, năm giờ rưỡi anh M ngồi một mình ở bàn, nhà yên, bé L ăn sữa chua ở bàn ăn rồi xếp hình. Sáu giờ, anh đã xong phần toán khó, chuyển sang chép bài địa lý, còn bé L vào bàn với mẹ, bố đứng bếp. Bé đánh vần to, anh chép bài, không ai cần yên tuyệt đối vào lúc đó. Bảy giờ rưỡi, anh M ôn bài lịch sử ở bàn, bé tô màu với bố ở phòng trong. Tám giờ mười lăm cả hai đã soạn xong cặp. Không phải tối nào cũng trơn tru như vậy, nhưng tối nào cũng có thể quay về đúng khung đó.
Có nên để con lớn kèm em học không
Nhiều nhà giao cho con lớn kèm em vì tiện và vì mong hai anh em gắn bó. Thỉnh thoảng thì tốt: con lớn giảng lại một bài cho em là cách ôn rất hay, và em thường thích được anh chị dạy. Nhưng giao việc kèm em mỗi tối thì khác. Con lớn có bài của mình, có áp lực riêng, và chưa có sự kiên nhẫn của người lớn. Kết quả hay gặp là anh làm hộ em cho nhanh, hoặc mắng em, hoặc cả hai.
Nếu muốn con lớn giúp em, chọn những việc ngắn, có điểm kết thúc rõ, và vào thời điểm con lớn đã xong bài: nghe em đọc một đoạn năm phút, đố em bảng cộng trong lúc đi bộ, chơi trò ghép chữ cuối tuần. Hỏi trước, không ra lệnh: "Tối nay con rảnh năm phút nghe em đọc không? Không rảnh thì thôi, mẹ nghe." Cảm ơn con lớn sau mỗi lần giúp, đừng coi đó là bổn phận mặc nhiên.
Khi hai anh em cãi nhau ở bàn, tách ra trước rồi mới nói. Không phân xử ai đúng ngay lúc đó, chỉ nói "Em sang phòng trong với bố mười phút, anh làm cho xong câu này." Sau đó nói riêng với từng đứa, mỗi đứa được kể phần của mình.
Câu nói mẫu cho những tình huống hay gặp
Những câu dưới đây ngắn, không trách đứa nào, và giữ được buổi tối trôi đi:
- Với con lớn khi em ồn: "Mẹ biết con cần yên. Năm phút nữa em đọc xong là em sang phòng trong."
- Với em nhỏ khi muốn hỏi anh: "Câu này con hỏi mẹ nhé, anh đang làm toán khó."
- Với con lớn sau khi giúp em: "Cảm ơn con. Em đọc trôi hơn hẳn khi con nghe em."
- Khi hai anh em tranh đèn, tranh bút: "Đồ của ai về hộp người đó, mẹ không phân xử từng cây bút."
- Với ông bà trông cháu tối: "Bà ơi, giờ này anh làm toán, bà cho bé ra chơi với bà ở phòng trong giúp con."
- Với cả hai trước khi đi ngủ: "Hôm nay mỗi đứa kể mẹ một việc con tự làm được ở bàn học."
Không cần mua thêm bàn nếu nhà không có chỗ, không cần chuyển một đứa sang học ở nơi khác. Phần lớn chuyện ở bàn chung được gỡ bằng chỗ ngồi, khung giờ và việc người lớn ở đúng chỗ.
Sau ba tuần, nhìn vào đâu
Sau khoảng ba tuần theo cách chia mới, bạn thử đếm xem số trận cãi ở bàn học trong một tuần có giảm không, anh M có làm xong bài toán trước bữa tối không, và bé L có đỡ phải gọi mẹ khi mẹ ngồi sẵn bên cạnh không. Một dấu hiệu tốt nữa là hai anh em tự nhắc nhau giờ: "Năm giờ rưỡi rồi, em ra ngoài đi để anh làm toán." Khi chính các con tự giữ nếp, người lớn đã có thể lùi lại.
Nếu con lớn vẫn rất căng thẳng mỗi tối, dễ cáu với mọi người chứ không riêng em, hoặc kêu không ngủ được vì bài, hãy hỏi con trước về khối lượng bài và lịch học thêm, rồi khi cần thì nói chuyện với giáo viên chủ nhiệm. Nếu sự căng thẳng kéo dài kèm buồn bã, mất ngủ, nên đưa con gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý. Với phần lớn nhà, chỉ cần vài thay đổi nhỏ về chỗ và giờ là bàn học chung trở lại thành nơi hai anh em cùng ngồi được.
Cũng nên hỏi riêng từng đứa sau vài tuần: "Con thấy giờ học buổi tối dạo này thế nào, có gì con muốn đổi không?" Con lớn có khi xin đổi giờ vì lịch học thêm mới, con nhỏ có khi muốn ngồi phía có cửa sổ. Những đề nghị nhỏ như vậy nên được nghe, vì khi các con thấy mình góp phần sắp xếp, các con giữ nếp tốt hơn hẳn so với khi chỉ làm theo lịch người lớn đặt ra.
Câu hỏi thường gặp
Hai anh em học chung một bàn có ảnh hưởng tới việc học không?
Có thể ảnh hưởng nếu hai đứa học cùng lúc mà cách học khác nhau, nhất là đứa nhỏ cần đọc to còn đứa lớn cần im lặng. Chia mặt bàn, lệch khung giờ và để người lớn ngồi về phía đứa nhỏ thường giải quyết được phần lớn. Không nhất thiết phải có bàn riêng.
Mấy giờ cho con học bài buổi tối là hợp lý?
Không có giờ chung cho mọi nhà, nhưng nên bắt đầu khi con đã ăn nhẹ, chưa quá mệt, và kết thúc đủ sớm để con có thời gian chơi và ngủ đủ. Giữ giờ cố định mỗi tối quan trọng hơn chọn giờ nào. Hỏi cô chủ nhiệm nếu không biết bài về nhà mất khoảng bao lâu.
Có nên giao con lớn kèm em học mỗi tối không?
Không nên giao thành việc mỗi tối vì con lớn cũng có bài và áp lực riêng. Thỉnh thoảng nhờ con lớn nghe em đọc hoặc đố em vài phút khi con đã xong bài thì rất tốt. Luôn hỏi trước và cảm ơn sau.
Em nhỏ cứ làm phiền anh chị lúc học thì làm sao?
Sắp lịch để lúc anh chị làm phần khó nhất thì em đang chơi ở chỗ khác hoặc đang ngồi với người lớn. Người lớn ngồi phía em để em hỏi người lớn thay vì hỏi anh. Tách hai đứa ra trước khi nói chuyện khi đã xảy ra cãi nhau.
Nhà chật không có góc học riêng thì sắp xếp thế nào?
Một mặt bàn chia vạch, mỗi đứa một hộp đồ, thêm một nguồn sáng và một tấm bìa đứng giữa bàn là đủ cho hầu hết trường hợp. Quan trọng hơn là chia giờ để hai đứa không cần sự yên tĩnh cùng một lúc. Bàn ăn cũng có thể thành bàn học sau bữa tối.
Khi nào cần lo nếu con lớn luôn căng thẳng lúc học?
Khi con cáu gắt với mọi người, kêu mất ngủ vì bài, buồn bã kéo dài hay không muốn đến trường. Hỏi con về khối lượng bài và lịch học thêm, nói chuyện với giáo viên chủ nhiệm, và nếu kéo dài thì gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý.