Học thêm mùa hè có ích khi con đang hụt một phần cụ thể của năm vừa qua cần lấp trước khi lên lớp, hoặc khi con thật sự thích một môn và muốn học thêm. Nếu con không hụt gì, ba tháng hè nên dành phần lớn cho nghỉ ngơi, vận động, đọc sách và một nếp ôn nhẹ ở nhà vài buổi mỗi tuần, thay vì học trước chương trình năm sau. Trẻ được nghỉ thật trong hè thường bước vào năm học mới với đầu óc tỉnh hơn trẻ học kín ba tháng.
Tình huống giả định: bé K vừa xong lớp 5, mùa thu này lên lớp 6. Bố mẹ đi làm cả ngày, hè con ở nhà với ông bà. Nhóm phụ huynh bàn nhau cho con học hè toán và tiếng Anh lớp 6 "cho đỡ bỡ ngỡ", có nhà cho học năm buổi mỗi tuần. Chiều nào ông cũng dẫn hai anh em ra ghế đá công viên gần nhà ngồi chơi. Mẹ K phân vân: cho con học hè thì con mất hè, không học thì sợ con lên cấp 2 hụt so với bạn.
Hè dùng để làm gì với một đứa trẻ tiểu học, THCS
Trong năm học, phần lớn ngày của con là ngồi: ngồi học trên lớp, ngồi làm bài, ngồi xe đi về. Hè là lúc hiếm hoi con được chạy nhảy, ngủ đủ, chơi với bạn, giúp việc nhà, đọc những cuốn sách con tự chọn. Những thứ đó không phải là "không học". Trẻ tự đọc truyện, tự lắp ghép đồ chơi, tự đi chợ cùng bà và tính tiền, là đang dùng đúng những thứ đã học ở trường theo cách thật.
Hè cũng có cái giá của nó: sau hai ba tháng không đụng tới bài vở, nhiều trẻ quên một phần những gì đã học, nhất là các phép tính và chính tả. Đây là chuyện bình thường, và đa số trẻ lấy lại được sau vài tuần đầu năm học. Một nếp ôn nhẹ, mỗi tuần vài buổi ngắn, đủ để giảm chuyện quên này mà không lấy mất mùa hè của con.
Học trước chương trình năm sau trong hè là chuyện khác. Nó có thể giúp con thấy quen hơn với vài bài đầu, nhưng đổi lại con mất phần lớn thời gian nghỉ, và lên lớp dễ có tâm lý "biết rồi" nên không nghe kỹ. Với trẻ không hụt gì, lợi ích của việc học trước thường nhỏ hơn cái giá.
Năm chuyển cấp như bé K có thêm một nỗi lo riêng: lên lớp 6, con học nhiều môn hơn, mỗi môn một thầy cô, đổi lớp, đổi bạn. Nhiều phụ huynh nghĩ học trước sẽ giúp con đỡ bỡ ngỡ. Thật ra cái làm trẻ bỡ ngỡ nhất ở đầu lớp 6 thường không phải kiến thức, mà là nếp sinh hoạt mới: tự quản thời khoá biểu, tự nhớ mang đồ dùng cho từng môn, làm quen nhiều thầy cô. Những việc đó tập được ngay trong hè, bằng cách để con tự lo nhiều hơn cho chính mình, chứ không cần một lớp học nào.
Khi nào lớp học hè có ích, khi nào nên để con nghỉ
Xem lại vở và nhận xét cuối năm của con trước khi quyết. Bảng dưới gợi cách cân nhắc.
| Tình huống của con | Gợi ý |
|---|---|
| Nhận xét cuối năm nhắc một phần con chưa vững, vở cũng sai lặp phần đó | Một lớp hè ngắn hoặc người kèm vài tuần, nhắm đúng phần đó, có thể có ích |
| Con vững các môn, lên lớp mới bình thường | Nghỉ là chính, thêm nếp ôn nhẹ ở nhà vài buổi mỗi tuần |
| Con thích một môn và tự đòi học thêm | Có thể cho con học, vì con học bằng hứng thú; giữ lịch thoáng |
| Con chuyển cấp, lo lắng về trường mới | Thứ con cần là được nói chuyện, được đi xem trường, được biết thông tin thật hơn là học trước |
| Cả nhà cần chỗ cho con ở ban ngày vì không ai trông | Một hoạt động hè có người trông là hợp lý; chọn hoạt động con thích, không nhất thiết là học văn hoá |
| Con mệt sau năm học, ngủ không đủ, hay ốm | Ưu tiên nghỉ, ngủ đủ, vận động ngoài trời trong vài tuần đầu hè |
Với bé K, nhận xét cuối năm của con ổn, chỉ có lời nhắc "cần cẩn thận khi tính toán". Bố mẹ quyết không cho con học trước toán lớp 6, mà giữ nếp ôn nhẹ ở nhà, cộng thêm một lớp bơi hai buổi mỗi tuần mà con đã đòi từ lâu.
Một lịch tuần hè nhẹ cho nhà có ông bà trông cháu
Lịch dưới là ví dụ cho trẻ lớp 4 tới lớp 6, ở nhà ban ngày với ông bà. Mỗi nhà điều chỉnh theo sức con và sức ông bà.
- Sáng: dậy giờ cố định, có thể muộn hơn năm học nửa tiếng. Ăn sáng, giúp một việc nhà nhỏ như tưới cây, gấp quần áo.
- Ba buổi sáng mỗi tuần: hai mươi tới ba mươi phút ôn nhẹ. Một buổi tính nhẩm và vài bài toán đời sống, như tính tiền đi chợ cùng bà. Một buổi viết vài dòng nhật ký hè. Một buổi đọc to cho ông nghe một trang sách.
- Mỗi ngày: ít nhất ba mươi phút đọc sách con tự chọn, không tính vào giờ ôn.
- Chiều: vận động ngoài trời, ra công viên, đạp xe, chơi với bạn trong xóm, lúc nắng đã dịu.
- Một hai buổi mỗi tuần: hoạt động con thích, như bơi, vẽ, đàn, hoặc một lớp hè nếu có lý do rõ.
- Tối: cả nhà ăn cơm, con kể một chuyện trong ngày. Giờ ngủ cố định.
Ông bà không cần dạy bài. Việc của ông bà là giữ nếp: nhắc giờ ôn, nghe con đọc, hỏi chuyện. Bố mẹ dặn ông bà trước một hai câu để dùng, như "Hôm nay cháu đọc tới đâu rồi, kể ông nghe đoạn cháu thích nhất". Bố mẹ tối về xem vở nhật ký và khen một chỗ cụ thể.
Nếu ông bà đã lớn tuổi, sức khoẻ không cho phép theo cháu cả ngày, đừng dồn hết vào ông bà. Một hai buổi mỗi tuần có hoạt động hè có người trông, như lớp bơi hay câu lạc bộ thiếu nhi của phường, vừa cho con vận động vừa cho ông bà nghỉ. Hãy hỏi ông bà thật lòng xem việc trông cháu cả hè có quá sức không, trước khi xếp lịch.
Câu nói và câu hỏi cho mùa hè
Khi bàn lịch hè với con. Mẹ nói: "Hè này con muốn làm điều gì nhất? Mẹ ghi lại, mình xếp vào lịch." Để con có phần quyết định trong mùa hè của mình; trẻ lớp 5 thường có sẵn danh sách.
Khi con hỏi sao bạn đi học hè mà con không. "Mỗi nhà chọn một kiểu. Nhà mình chọn để con nghỉ và ôn nhẹ, vì năm vừa rồi con học tốt. Nếu con muốn học thêm môn nào thì nói mẹ."
Kiểm nhẹ xem con còn nhớ bài. Đi chợ, bà hỏi: "Ba bó rau, mỗi bó tám nghìn, bà đưa năm mươi nghìn thì được trả lại bao nhiêu cháu?" Con tính được là phép tính vẫn còn; con lúng túng thì tuần sau thêm vài bài tính nhẩm.
Khi con chuẩn bị lên cấp 2 và lo. "Con lo điều gì nhất khi lên lớp 6?" Thường là lo lạc đường, lo không có bạn, lo nhiều môn. Mỗi nỗi lo có cách giải riêng: đi xem trường trước, hỏi thông tin từ nhà trường, rủ một bạn cùng trường đi chơi trong hè.
Khi con than chán hè. Trẻ được nghỉ đôi khi kêu chán. Đừng vội lấp bằng lớp học. Nói: "Chán thì con nghĩ xem muốn làm gì, mẹ giúp con chuẩn bị." Chính lúc chán là lúc trẻ tự nghĩ ra việc để làm.
Hay làm và thử làm trong mùa hè
Vài điều nhiều nhà hay làm vì thương con, và cách đổi lại.
| Hay làm | Thử làm |
|---|---|
| Đăng ký học trước toán, tiếng Anh năm sau năm buổi mỗi tuần | Giữ nếp ôn nhẹ, chỉ học thêm khi có phần hụt cụ thể |
| Mua cả chồng sách ôn hè, giao mỗi ngày vài trang | Ôn bằng việc thật: đi chợ tính tiền, viết nhật ký, đọc sách con thích |
| Để con xem điện thoại cả ngày vì ông bà khó giữ | Thỏa thuận giờ dùng máy, có lịch vận động và việc nhà cụ thể |
| Tuần cuối hè cho con học dồn để "khởi động" | Hai tuần trước năm học, đưa giờ ngủ dậy về như năm học và ôn nhẹ đều |
| Bàn chuyện "lên cấp 2 khó lắm" trước mặt con | Nói về cấp 2 bằng điều mới, điều vui, và thông tin thật từ trường |
Điều không cần làm: tìm lớp "chuẩn bị tâm lý vào lớp 6" hay "luyện trí nhớ" cho con. Những thứ đó con có được từ một mùa hè ngủ đủ, chơi đủ, và từ việc cha mẹ nói chuyện với con về năm học mới.
Hai tuần cuối hè và bốn tuần đầu năm học
Hai tuần trước khi năm học bắt đầu, đưa dần giờ đi ngủ và giờ dậy về giống năm học, mỗi ngày sớm hơn mười lăm phút. Tăng nếp ôn từ ba buổi lên năm buổi mỗi tuần, vẫn chỉ hai mươi phút. Cùng con soạn cặp, sách vở, để con tự làm phần lớn.
Bốn tuần đầu năm học là lúc tự kiểm xem mùa hè có để lại hụt gì không. Xem vở của con cuối mỗi tuần, hỏi con: "Có phần nào cô dạy mà con thấy như mới học lần đầu không?" Trẻ quên một chút sau hè là bình thường, thường tự lấy lại trong vài tuần. Nếu sau một tháng vẫn có phần con hụt rõ, hỏi cô chủ nhiệm hoặc cô dạy môn đó, rồi mới tính chuyện kèm thêm.
Nếu con chuyển cấp mà có vẻ lo lắng kéo dài, sợ đi học, mất ngủ, hãy trao đổi với giáo viên chủ nhiệm mới. Lo lắng kéo dài nhiều tuần kèm buồn bã cần được bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý xem.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho con học trước chương trình lớp 6 trong hè?
Nếu con không hụt gì ở lớp 5, học trước thường đem lại lợi ích nhỏ so với cái giá là mất hè và dễ chủ quan khi vào lớp. Một nếp ôn nhẹ ở nhà và việc nói chuyện với con về trường mới thường hữu ích hơn.
Mùa hè con nên ôn bài bao nhiêu là đủ?
Với trẻ tiểu học và đầu THCS, ba tới năm buổi mỗi tuần, mỗi buổi hai mươi tới ba mươi phút là đủ để giữ nếp. Cộng thêm đọc sách mỗi ngày. Phần còn lại của hè nên dành cho vận động, chơi và nghỉ ngơi.
Ông bà trông cháu trong hè thì giữ nếp học thế nào?
Ông bà không cần dạy bài, chỉ cần nhắc giờ ôn, nghe cháu đọc và hỏi chuyện. Bố mẹ viết sẵn lịch tuần dán ở chỗ dễ thấy, và tối về xem vở nhật ký, khen cháu một chỗ cụ thể.
Con quên nhiều bài sau hè có đáng lo không?
Quên một phần sau hè là chuyện bình thường, đa số trẻ lấy lại sau vài tuần đầu năm học. Nếu sau một tháng con vẫn hụt rõ một phần, hỏi cô dạy môn đó và cùng con ôn lại phần ấy.
Khi nào học thêm hè thật sự cần?
Khi nhận xét cuối năm và vở của con cùng chỉ ra một phần chưa vững, và phần đó là nền cho năm sau. Lúc đó một lớp ngắn hoặc người kèm vài tuần, nhắm đúng phần đó, là hợp lý. Vẫn để con có thời gian nghỉ.
Con kêu chán khi nghỉ hè ở nhà thì làm gì?
Đừng vội lấp chỗ trống bằng lớp học. Hỏi con muốn làm gì, giúp con chuẩn bị, như một dự án nhỏ, một món ăn tự nấu cùng bà, một cuốn sách mới. Chính lúc chán là lúc trẻ tập tự nghĩ ra việc để làm.