DayThat.comDạy Thật
Dạy con tự học

Con ngại hỏi thầy cô khi không hiểu bài: tập cho con tự hỏi từng bước

Con lớp 5 đến lớp 8 không hiểu bài nhưng về nhà mới hỏi bố mẹ, không dám hỏi cô. Cách giúp con ghi câu hỏi, chọn lúc hỏi và tập nói câu đầu tiên với thầy cô.

Seen from behind, a Vietnamese boy of eleven in a chocolate brown sweater jotting in a notebook with blank pages at a library table, his father reading two tables away

Khi con ngại hỏi thầy cô lúc không hiểu bài, cha mẹ không nên hỏi hộ mà giúp con làm từng bước nhỏ: ghi lại đúng chỗ không hiểu, biến nó thành một câu hỏi cụ thể, tập nói câu đó ở nhà, rồi chọn lúc dễ nhất để hỏi, như cuối tiết hay giờ ra chơi. Hỏi thầy cô là một kỹ năng tự học quan trọng ở THCS, vì cha mẹ không thể đi theo con vào mọi môn. Phần lớn sự ngại đến từ chỗ con không biết nói câu đầu tiên thế nào.

Tình huống giả định: bạn H lớp 7, về nhà kể không hiểu phần cô giảng về tỉ lệ thức. Hỏi sao không hỏi cô, H nói "Cả lớp hiểu hết, mình hỏi thì kỳ lắm". Bố giảng lại theo cách ngày xưa bố học, H càng rối vì khác cách cô viết trên bảng. Tối nào cũng vậy, việc bố mẹ thành ra lớp học thứ hai. Phần dưới nói vì sao con ngại, cách tập hỏi, câu nói mẫu cho con và cho cha mẹ, và khi nào cha mẹ mới nên nhắn cô.

Con ngại vì đâu

Đứa trẻ mười một, mười hai tuổi bắt đầu rất để ý bạn bè nghĩ gì về mình. Giơ tay hỏi giữa lớp nghĩa là cả lớp quay lại nhìn, và nhiều con sợ bị nghĩ là chậm. Có con từng hỏi một lần, nghe một tiếng cười khúc khích ở bàn sau, và từ đó không hỏi nữa. Có con thì không biết mình không hiểu chỗ nào, chỉ biết là rối, nên không biết hỏi gì.

Lên THCS, mỗi môn một thầy cô, mỗi người gặp con vài tiết một tuần. Con chưa kịp quen, chưa biết thầy cô nào thích được hỏi trong giờ, ai muốn đợi cuối tiết. Ở nhà thì có bố mẹ sẵn đó, hỏi lúc nào cũng được, không ai cười. Vậy là câu hỏi dồn hết về nhà. Nhưng cha mẹ giảng lại thường khác cách thầy cô dạy, con học hai cách cùng lúc và dễ rối thêm.

Dấu hiệu con đang tự học thật: con biết mình hổng ở đâu và tìm cách lấp, dù bằng hỏi bạn, hỏi cô hay đọc lại. Dấu hiệu đang đối phó: con để câu hỏi trôi qua, chép bài của bạn cho đủ, về nhà mới hỏi bố mẹ, và tới bài kiểm tra mới lộ ra phần không hiểu từ mấy tuần trước.

Tập hỏi trong bốn bước

Không ép con giơ tay giữa lớp ngay. Mỗi bước giữ một hai tuần, con thấy dễ thì sang bước sau.

  1. Ghi lại chỗ không hiểu ngay trong giờ. Đưa con một cuốn sổ nhỏ hoặc dặn con dành trang cuối vở. Trong giờ, thấy chỗ nào không hiểu thì ghi vài chữ: tiết nào, phần nào, không hiểu ở bước nào. Chưa cần hỏi ai, chỉ ghi.
  2. Tối về, biến ghi chú thành một câu hỏi cụ thể. Ngồi cùng con năm phút, đọc ghi chú. Câu "con không hiểu tỉ lệ thức" quá rộng. Giúp con thu lại thành câu như "Thưa cô, ở ví dụ hai, vì sao mình nhân chéo được ạ?". Câu hỏi càng hẹp càng dễ hỏi, và thầy cô càng dễ trả lời nhanh.
  3. Tập nói câu đó thành tiếng một lần ở nhà. Bố hoặc mẹ đóng vai cô, nghe con nói, trả lời đơn giản. Nghe có vẻ buồn cười, nhưng nói một lần trước khiến lần nói thật đỡ run nhiều.
  4. Chọn lúc hỏi dễ nhất. Không nhất thiết giữa lớp. Cuối tiết khi cô đang thu dọn, giờ ra chơi, hoặc nhắn qua kênh mà thầy cô cho phép học sinh dùng. Hỏi xong, về nhà con kể lại cô giải thích thế nào.

Cha mẹ không giảng thay trong giai đoạn này, trừ khi con có bài kiểm tra ngay hôm sau. Nếu cha mẹ giảng trước, con không còn lý do để hỏi cô, và bước bốn sẽ mãi không xảy ra.

Câu nói mẫu cho con và cho cha mẹ

Câu mở đầu cho con. "Thưa cô, em chưa hiểu chỗ này, cô giảng lại cho em được không ạ?" Câu ngắn, lễ phép, chỉ đúng một chỗ. Con có thể chép câu này vào đầu sổ để đọc lại trước khi hỏi.

Khi con nói cả lớp đều hiểu. "Bố đoán là có vài bạn cũng chưa hiểu mà không dám hỏi. Con hỏi xong, có khi các bạn ấy cũng hiểu theo."

Khi con kể đã hỏi. "Con hỏi rồi à? Cô giảng thế nào, con kể lại cho mẹ nghe đi." Khen việc con dám hỏi bằng cách quan tâm câu trả lời, không cần khen to.

Khi con hỏi mà vẫn chưa hiểu. "Không sao, con hỏi lại lần nữa được. Lần này con nói rõ hơn là con hiểu tới bước nào rồi, kẹt ở bước nào."

Câu nhắn giáo viên chủ nhiệm, nếu cần. "Thưa cô, cháu H nhà em hơi ngại hỏi bài trên lớp, nhà em đang tập cho cháu tự hỏi thầy cô. Nếu cháu đến hỏi cuối tiết, mong các thầy cô giúp cháu. Em cảm ơn cô ạ."

Buổi thư viện cuối tuần: tập tìm câu hỏi

Một cách hay để con quen việc đặt câu hỏi là cuối tuần cùng ra thư viện. Con mang vở của tuần, ngồi một bàn, cha mẹ mang sách của mình ngồi bàn khác cách vài bước. Việc của con trong một tiếng là đọc lại ghi chép cả tuần, mỗi môn tìm ra ít nhất một chỗ mình chưa chắc và viết thành câu hỏi.

Cha mẹ không đi qua nhìn vở. Hết giờ, con mang tờ câu hỏi sang, kể con định hỏi thầy cô nào, lúc nào. Nếu có câu nào con tự trả lời được trong lúc đọc lại, cứ để con gạch đi; tự gỡ được cũng là một kết quả tốt.

Thói quen ngồi đọc riêng, gần nhau mà không xen vào nhau, cũng là một cách cha mẹ cho con thấy tự học trông như thế nào. Nhiều con lần đầu thấy bố đọc sách một tiếng không cầm điện thoại. Con không cần được giảng về sự tập trung, con nhìn thấy nó.

Khi con hỏi bạn thay vì hỏi cô

Có con không hỏi thầy cô nhưng lại hỏi bạn ngồi cạnh, hoặc hỏi trong nhóm bạn thân. Cha mẹ không nên coi việc này là xấu. Hỏi bạn là một cách tự học hợp lý, nhất là với những chỗ nhỏ như chép sót một dòng, quên cô dặn làm bài nào. Bạn cùng tuổi giải thích bằng ngôn ngữ của con, đôi khi dễ hiểu hơn người lớn giảng.

Chỉ có hai điều cần để ý. Thứ nhất, hỏi bạn khác với chép bài của bạn. Nếu con về nhà với bài làm giống hệt bạn từng chữ mà không giải thích được, đó là chép. Hỏi con: "Bạn giải thích cho con thế nào, con nói lại cho bố nghe xem.". Con nói lại được thì là học, không nói được thì mới chỉ là có bài. Thứ hai, những chỗ hiểu sai từ gốc thì bạn cũng thường hiểu sai giống con, vì cùng nghe một bài giảng. Những chỗ đó vẫn cần hỏi thầy cô.

Một cách nối hai việc lại: khuyến khích con rủ một hai bạn cùng mang câu hỏi đến hỏi cô cuối tiết. Đi hai ba người đỡ ngại hơn đi một mình, và cô cũng giảng một lần cho cả nhóm. Nhiều con bắt đầu hỏi thầy cô đúng theo cách này, có bạn đi cùng vài lần, sau đó tự đi được.

Nếu con hay hỏi bạn qua tin nhắn buổi tối, cha mẹ có thể thoả thuận với con giờ nhắn hỏi bài và nhắc con ghi lại câu trả lời vào vở bằng lời mình, thay vì chụp lại bài làm của bạn. Chụp lại bài thì nhanh, nhưng sáng hôm sau trong đầu con không còn gì.

Hay làm và thử làm

Những việc cha mẹ hay làm khi con kể không hiểu bài, và cách đổi để con tự hỏi được:

Hay làmThử làm
Giảng lại ngay theo cách mình học ngày xưaHỏi con cô đã giảng thế nào, chỗ nào con kẹt
Nhắn cô hỏi hộ con phần không hiểuGiúp con soạn câu hỏi để con tự hỏi
Nói "Có gì đâu mà ngại, cứ hỏi đi"Tập cùng con câu mở đầu và chọn lúc hỏi
Cho đi học thêm ngay vì nghĩ con theo không kịpThử bốn tuần tự hỏi cô, rồi mới tính
Trách con "sao trên lớp không hỏi"Hỏi con điều gì làm con ngại hỏi

Cũng không cần đọc thêm sách tham khảo để giảng cho con. Khi cha mẹ thành người giải đáp chính, thầy cô mất đi cơ hội biết học sinh của mình đang vướng ở đâu, và đó là thông tin thầy cô cần để dạy tốt hơn.

Sau một tháng, nhìn vào đâu và khi nào cần nhắn cô

Những dấu hiệu sau cho thấy con đang đi đúng hướng:

  • Sổ ghi chỗ không hiểu có nội dung đều đặn, câu ghi cụ thể hơn.
  • Con kể lại được ít nhất một lần đã tự hỏi thầy cô.
  • Câu hỏi về nhà cho bố mẹ ít đi, hoặc là câu sau khi con đã hỏi cô mà vẫn chưa rõ.
  • Con nói về thầy cô bớt e dè hơn, có khi còn kể cô giải thích hay.
  • Bài kiểm tra ít lộ ra lỗ hổng từ mấy tuần trước.

Nếu sau một tháng con vẫn hoàn toàn không dám hỏi, hoặc kể có lần hỏi bị bạn chế giễu, cha mẹ nên nhắn giáo viên chủ nhiệm một cách nhẹ nhàng để cô biết và hỗ trợ trên lớp. Nếu con sợ đến trường, thu mình, kể bị bạn trêu chọc kéo dài hoặc bắt nạt, an toàn của con đi trước: báo giáo viên chủ nhiệm, ban giám hiệu, có thể gọi Tổng đài 111 để được tư vấn, và đưa con gặp chuyên gia tâm lý nếu con buồn kéo dài.

Câu hỏi thường gặp

Con không dám hỏi thầy cô thì cha mẹ có nên hỏi hộ không?

Không nên hỏi hộ từng câu, vì con sẽ không bao giờ phải tự hỏi. Cha mẹ có thể nhắn giáo viên chủ nhiệm một lần để cô biết con đang tập. Phần hỏi bài cụ thể nên để con tự làm, với câu hỏi đã chuẩn bị ở nhà.

Con nói không biết mình không hiểu chỗ nào thì sao?

Cho con kể lại bài theo thứ tự cô giảng, tới bước nào con bắt đầu rối thì đó là chỗ cần hỏi. Có thể ghi lại bước đó thành một câu ngắn. Biết mình kẹt ở đâu đã là một nửa việc tự học.

Hỏi thầy cô lúc nào là phù hợp?

Thường cuối tiết, giờ ra chơi hoặc theo cách thầy cô đã dặn học sinh. Tránh hỏi lúc thầy cô đang vội sang lớp khác. Nếu không chắc, con có thể hỏi thầy cô một lần là em nên hỏi bài vào lúc nào.

Cha mẹ giảng lại cho con có sai không?

Không sai, nhưng nếu lúc nào cũng giảng thay thì con không tập được việc tự hỏi, và cách giảng của cha mẹ có thể khác cách thầy cô dạy làm con rối. Nên để con hỏi thầy cô trước, cha mẹ chỉ giúp khi con đã hỏi mà vẫn chưa rõ.

Con bị bạn cười khi hỏi bài thì làm sao?

Lắng nghe con kể, công nhận cảm giác ngại của con, và gợi ý con hỏi riêng cuối tiết. Nếu bị trêu chọc lặp lại, cha mẹ nên báo giáo viên chủ nhiệm để cô biết và xử lý trong lớp.

Có nên cho con đi học thêm vì không hiểu bài trên lớp?

Nên thử vài tuần để con tự hỏi thầy cô trước, vì đó là kỹ năng con cần dù có học thêm hay không. Nếu con đã hỏi đều mà một môn vẫn hổng nhiều, lúc đó mới cân nhắc thêm, sau khi trao đổi với thầy cô dạy môn đó.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138