DayThat.comDạy Thật
Dạy con tự học

Dạy con tự ôn bài trước giờ kiểm tra: tự hỏi lại mình thay vì đọc đi đọc lại

Con lớp 6, lớp 7 ôn bằng cách đọc lại vở nhiều lần rồi thấy mình thuộc. Cách chuyển sang tự che vở, tự hỏi, tự chấm và để cha mẹ lùi khỏi vai người dò bài.

Wide shot of a quiet public library, a Vietnamese girl of twelve in an aqua shirt covering half a notebook with her hand, her mother reading separately at the next table, soft daylight

Để dạy con tự ôn bài trước giờ kiểm tra, việc cần đổi đầu tiên là cách ôn: thay vì đọc đi đọc lại vở cho tới khi thấy quen mắt, con che vở lại và tự hỏi mình, nói hoặc viết ra những gì nhớ được, rồi mở vở ra so. Đọc lại tạo cảm giác đã thuộc, còn tự hỏi cho con biết thật mình nhớ tới đâu. Khi con làm được việc này một mình, cha mẹ có thể thôi vai người dò bài mỗi tối.

Tình huống giả định: bạn G lớp 6, mai kiểm tra môn Khoa học tự nhiên. Tối nay G ngồi đọc phần ghi chép trong vở ba lượt, bảo mẹ "Con thuộc rồi". Mẹ hỏi thử một câu về các bước của một thí nghiệm, G ngập ngừng, lật vở ra mới nói được. Hôm sau G làm bài, phần trắc nghiệm ổn, phần giải thích thì bỏ trống. Phần dưới nói vì sao đọc lại dễ đánh lừa, cách tự ôn theo ba bước, chỗ của cha mẹ và cách tự kiểm sau vài lần kiểm tra.

Vì sao đọc đi đọc lại làm con tưởng mình đã thuộc

Khi đọc một trang lần thứ ba, mắt con lướt nhanh hơn, mọi chữ đều quen. Cảm giác quen ấy rất dễ bị nhầm thành nhớ. Nhưng trong giờ kiểm tra, không có trang vở nào trước mặt để nhận ra; con phải tự lôi kiến thức ra từ trí nhớ. Đó là hai việc khác nhau. Một đứa trẻ có thể nhận ra câu trả lời đúng khi nhìn thấy nó, mà vẫn không tự nói ra được khi bị hỏi.

Thêm nữa, ở THCS lượng bài nhiều hơn hẳn tiểu học, các môn tích hợp có nhiều khái niệm mới, và kiểm tra không chỉ hỏi thuộc mà hỏi giải thích, vận dụng. Cách ôn quen từ tiểu học, đọc to cho mẹ nghe rồi mẹ gật đầu, không còn đủ nữa. Nhiều con chưa ai chỉ cách ôn khác, nên cứ đọc nhiều lượt hơn, ngồi lâu hơn, mệt hơn mà kết quả không tương xứng.

Dấu hiệu con đang ôn thật: con gấp vở lại và kể được ý chính bằng lời của mình, có khi lộn xộn nhưng đúng ý; con biết chỉ ra phần nào mình chưa chắc. Dấu hiệu ôn đối phó: con chỉ nói được khi nhìn vở, con đọc thuộc lòng nguyên câu trong vở nhưng đổi cách hỏi là kẹt, hoặc con nói "thuộc hết rồi" mà không chỉ được phần nào khó.

Ba bước tự ôn, mỗi bước một việc rõ

Cách này dùng được cho hầu hết các môn có phần ghi nhớ và giải thích. Lần đầu nên làm cùng con một buổi, những lần sau con tự làm.

  1. Đọc một lượt và tự đặt câu hỏi. Con đọc phần cần ôn một lần, chậm, và ở lề vở hoặc một tờ giấy riêng, viết ra các câu hỏi mà con nghĩ cô có thể hỏi. Ví dụ đọc phần về các thể của nước thì viết: nước có những thể nào, điều gì làm nước đổi thể, lấy một ví dụ trong bếp.
  2. Che vở và tự trả lời. Úp vở xuống, chỉ nhìn tờ câu hỏi. Con trả lời bằng cách nói thành tiếng nhỏ hoặc viết ra nháp, không nhìn lại. Câu nào không trả lời được thì đánh dấu, không mở vở ngay.
  3. Mở vở ra so và ôn lại đúng phần hổng. Con lật vở, so từng câu. Những câu đã đánh dấu, đọc lại riêng phần đó, rồi úp vở hỏi lại lần nữa. Không cần đọc lại cả bài.
  4. Ngủ một đêm rồi hỏi lại. Nếu kiểm tra còn hai ba ngày, sáng hôm sau con lấy tờ câu hỏi ra trả lời nhanh lần nữa. Phần nhớ được sau một đêm mới là phần đã vào.

Với môn có bài tập tính toán, bước hai thay bằng việc con tự làm lại một hai bài đã chữa trên lớp mà không nhìn lời giải, rồi mới so. Làm lại được thì chắc, nhìn lời giải mới hiểu thì chưa chắc.

Chỗ của cha mẹ: từ người dò bài sang người hỏi một câu

Tuần đầu, ngồi cùng một buổi. Chọn một tối con có kiểm tra gần, ngồi cạnh con làm đủ ba bước. Cha mẹ không hỏi thay, chỉ nhắc khi con mở vở quá sớm: "Con thử nghĩ thêm ba mươi giây nữa rồi hẵng mở."

Những lần sau, chỉ xem tờ câu hỏi. Hỏi con: "Con tự đặt được bao nhiêu câu? Câu nào con thấy khó nhất?" Nhìn tờ câu hỏi, cha mẹ biết con có ôn thật không mà không cần dò lại cả bài.

Hỏi một câu bằng lời của mình. "Con giảng cho mẹ nghe vì sao để nước ngoài trời nắng lại cạn, như giảng cho em con nghe ấy." Câu giảng lại cho người nhỏ hơn buộc con nói bằng lời mình chứ không đọc lại vở.

Khi con bảo đã thuộc hết. "Thế con chỉ cho mẹ một chỗ con chưa chắc nhất." Con nào cũng có một chỗ như vậy; con chỉ ra được là con đã tự kiểm.

Khi con làm bài không tốt dù đã ôn. "Lần này con ôn kiểu nào? Phần sai rơi vào câu con đã tự hỏi hay câu con chưa nghĩ tới?" Câu hỏi này giúp con sửa cách ôn, không sa vào trách điểm.

Một buổi ôn ở thư viện gần nhà

Có nhà thấy con ôn ở nhà dễ bị kéo đi bởi tivi, em nhỏ, điện thoại, nên chọn cuối tuần đưa con ra thư viện công cộng hoặc thư viện của phường. Cách này hợp với con THCS vì con có một không gian yên, và cha mẹ có thể ngồi gần mà không ngồi kè bên.

Cha mẹ mang sách của mình theo, ngồi bàn bên cạnh, đọc việc của mình. Trước khi ngồi, thống nhất với con: "Mẹ ngồi đọc sách ở bàn kia, con ôn xong ba bước thì sang báo mẹ, mình về." Con thấy bố mẹ cũng đang đọc, cũng ngồi yên, thì ngồi yên dễ hơn nhiều so với khi bị nhìn chằm chằm. Đây là lúc cha mẹ làm mẫu cho việc tự học mà không nói một lời.

Ôn xong, trên đường về hỏi con một hai câu trong tờ câu hỏi, nhẹ như nói chuyện. Nếu con trả lời được thì buổi ôn đã có kết quả, không cần dò thêm ở nhà. Không phải nhà nào cũng tiện ra thư viện thường xuyên; một góc bàn ăn yên tĩnh, tắt tivi, cha mẹ ngồi đọc gần đó cũng cho tác dụng tương tự.

Khi con không chịu đổi cách ôn

Nhiều con phản ứng ngay lần đầu: "Úp vở lại thì con có nhớ gì đâu, mất thời gian lắm". Con nói đúng một nửa. Lần đầu tự hỏi, con sẽ thấy mình nhớ ít hơn mình tưởng, và cảm giác đó khó chịu. Đọc lại thì dễ chịu hơn vì cái gì cũng quen. Cha mẹ cần nói thẳng với con điều này: "Lúc úp vở mà thấy khó, là lúc đầu óc con đang làm việc thật. Cái khó đó là phần ôn có ích nhất."

Nếu con vẫn không tin, đề nghị một phép thử nhỏ. Lấy hai bài ngắn tương đương, bài thứ nhất con ôn theo kiểu cũ, đọc ba lần; bài thứ hai con ôn theo ba bước. Hai hôm sau, mẹ hỏi con năm câu ở mỗi bài, không báo trước. Phần lớn các con tự thấy khác biệt, và tự mình thấy thì thuyết phục hơn mọi lời cha mẹ giảng. Không cần chấm điểm phép thử, chỉ hỏi con: "Con thấy bài nào con nhớ chắc hơn?"

Có con chịu thử nhưng làm qua loa, tờ câu hỏi chỉ có hai câu chép nguyên tiêu đề trong vở. Đừng bắt viết lại. Hỏi con: "Nếu con là cô, con sẽ hỏi thêm câu gì để biết học sinh có hiểu thật không?". Đổi vai như vậy thường làm con nghĩ ra câu hay hơn, vì con biết rất rõ những câu nào trong bài kiểm tra từng làm mình bí.

Với con lớp 8, lớp 9 đã có cách ôn riêng và kết quả ổn, cha mẹ không cần ép đổi. Chỉ cần hỏi con một lần con ôn thế nào, và gợi ý thêm bước úp vở tự hỏi như một cách kiểm cuối. Con lớn tự chọn công cụ của mình, việc của cha mẹ là đưa thêm lựa chọn.

Hay làm và thử làm

Phần lớn cách ôn của trẻ là học từ người lớn. Đổi cách người lớn giúp thì cách con ôn cũng đổi.

Hay làmThử làm
Dò bài từng câu theo vở mỗi tốiXem tờ câu hỏi con tự đặt, hỏi một câu bằng lời khác
Bắt con chép lại bài nhiều lần cho thuộcCho con úp vở và tự viết lại những gì nhớ
Ôn dồn cả buổi tối trước hôm kiểm traChia hai ba buổi ngắn, mỗi buổi tự hỏi lại
Mua thêm sách đề cương để con làmDùng chính vở ghi và bài cô đã chữa
Hỏi "Con ôn chưa?" và tin câu "Rồi ạ"Hỏi "Phần nào con chưa chắc nhất?"

Không cần thức khuya ôn. Ngủ đủ trước hôm kiểm tra giúp con giữ được những gì đã ôn, trong khi thức thêm một tiếng để đọc lại thường chỉ thêm cảm giác quen mắt.

Sau hai ba lần kiểm tra, nhìn vào đâu

Kết quả của cách ôn mới không hiện ra ngay ở điểm số. Những dấu hiệu sau đáng tin hơn:

  • Con tự viết được tờ câu hỏi mà không cần nhắc, và câu hỏi bắt đầu có dạng "vì sao", "lấy ví dụ".
  • Con nói được phần mình chưa chắc trước khi đi kiểm tra.
  • Khi trả bài, con tự so: câu sai là câu đã ôn hay câu chưa nghĩ tới.
  • Thời gian ôn mỗi tối ngắn lại mà con bớt hoảng trước giờ kiểm tra.
  • Cha mẹ không còn phải dò bài cả cuốn vở.

Nếu con đã ôn đúng cách mà một môn vẫn thường xuyên không làm được, nên nhắn cô dạy môn đó hỏi xem phần nào con chưa nắm trên lớp. Nếu con lo lắng nhiều trước mỗi lần kiểm tra, mất ngủ, đau bụng, nên nói với giáo viên chủ nhiệm và tìm gặp chuyên gia tâm lý học đường.

Câu hỏi thường gặp

Con đọc bài nhiều lần mà vẫn quên thì phải làm sao?

Đọc nhiều lần chỉ làm con quen mắt. Hãy cho con úp vở, tự hỏi và tự nói lại những gì nhớ, sau đó mở vở so phần còn thiếu. Cách này tốn ít thời gian hơn mà con biết rõ mình nhớ tới đâu.

Cha mẹ có nên dò bài cho con cấp 2 không?

Tuần đầu có thể ngồi cùng để con quen cách tự ôn. Sau đó nên chuyển sang xem tờ câu hỏi con tự đặt và hỏi một câu bằng lời khác. Dò bài từng câu mỗi tối làm con dựa vào cha mẹ để kiểm thay vì tự kiểm.

Ôn trước kiểm tra bao lâu là đủ?

Với bài kiểm tra thường xuyên, hai buổi ngắn khoảng hai mươi đến ba mươi phút thường tốt hơn một buổi dài sát hôm kiểm tra. Kiểm tra giữa kỳ, cuối kỳ thì bắt đầu sớm hơn khoảng một tuần, mỗi ngày một phần.

Con không biết tự đặt câu hỏi thì sao?

Gợi ý cho con ba kiểu câu: cái này là gì, vì sao lại như vậy, lấy một ví dụ ngoài đời. Lần đầu có thể đặt cùng con vài câu. Sau vài lần, con tự đặt được và câu hỏi ngày càng sát ý cô hỏi.

Ra thư viện ôn có tốt hơn ở nhà không?

Không nhất thiết. Thư viện hợp với con dễ bị phân tâm ở nhà và hợp với gia đình muốn cùng đọc. Ở nhà, một chỗ yên, tắt tivi, cha mẹ ngồi đọc gần đó cũng cho tác dụng tương tự.

Con ôn kỹ mà làm bài vẫn không tốt thì làm sao?

Xem lại cùng con phần sai rơi vào đâu: câu đã tự hỏi hay câu chưa nghĩ tới, sai vì quên hay vì không hiểu. Nếu sai vì không hiểu, nên hỏi cô dạy môn đó. Tránh trách con vì điểm, vì con cần dám nhìn lại bài làm của mình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138