DayThat.comDạy Thật
Dạy con tự học

Rèn tính tự giác học tập cho con: bắt đầu từ một nếp nhỏ sau bữa tối

Tự giác không phải tính trời cho mà là nếp lặp lại. Cách gắn giờ học vào một việc có sẵn trong nhà, dùng nam châm trên cửa tủ lạnh và giữ nếp qua ba tuần.

Close-up of a child's hands in golden yellow sleeves moving round colored magnets across a plain white fridge door, bright kitchen, late afternoon light

Muốn rèn tính tự giác học tập cho con, cách chắc nhất là đừng chờ con "tự giác" mà dựng một nếp nhỏ lặp lại mỗi ngày: gắn giờ ngồi vào bàn với một việc đã có sẵn, như ngay sau khi dọn bữa tối, và giữ nó đủ lâu để con không cần nghĩ có học hay không. Tự giác ở trẻ lớp 3 đến lớp 5 phần lớn là thói quen, chỉ một phần là ý chí. Khi nếp đã vào, lời nhắc của cha mẹ tự rút bớt.

Tình huống giả định: bé E lớp 4, ăn cơm xong là ra sofa xem tivi cùng ông. Mẹ nhắc lần một, con dạ. Mười lăm phút sau nhắc lần hai, con bảo "Xem hết tập này đã". Lần ba thì mẹ gắt, con vào bàn với gương mặt nặng trịch, ngồi gọt bút chì mất mười phút. Tối nào cũng thế, cả nhà mệt. Phần dưới nói vì sao nếp học không tự hình thành, cách dựng nếp bằng một tấm nam châm trên tủ lạnh, câu nói mẫu và cách giữ qua những tối lệch nhịp.

Vì sao nhắc mãi con vẫn không tự giác

Người lớn hay nghĩ tự giác là một đức tính, đứa trẻ có hoặc không. Thực tế, một đứa trẻ mười tuổi tự ngồi vào bàn học thường là vì việc đó đã thành nếp, giống như đánh răng trước khi đi ngủ. Không ai phải quyết định có đánh răng hay không mỗi tối. Còn việc học ở nhiều nhà thì tối nào cũng là một cuộc thương lượng mới: học lúc nào, học sau tivi hay trước tivi, học xong được làm gì.

Mỗi cuộc thương lượng như vậy tiêu hao cả con lẫn cha mẹ. Con học được rằng cứ chần chừ thêm thì sẽ có thêm vài phút chơi. Cha mẹ học được rằng phải gắt mới có kết quả. Giờ giấc lại hay thay đổi: hôm có học thêm, hôm bố về muộn, hôm có khách. Không có một mốc cố định thì não của con không có tín hiệu bắt đầu.

Dấu hiệu con đang có nếp thật: tới một mốc quen thuộc, con tự đứng dậy, có khi còn càu nhàu nhưng vẫn đi. Dấu hiệu chưa có nếp: con chỉ vào bàn khi bị gọi, mỗi tối vào bàn một giờ khác nhau, và giai đoạn chuẩn bị (tìm bút, đi uống nước, hỏi mai học gì) kéo dài hơn mười phút.

Dựng nếp trong ba tuần

Chọn một tuần ít biến động để bắt đầu. Những việc dưới đây làm cùng con, không làm thay con.

  1. Chọn một việc neo. Tìm một việc ngày nào cũng xảy ra ở nhà vào khoảng giờ con nên học. Với nhiều nhà, đó là lúc dọn xong bữa tối. Luật là: con cất bát của mình vào bồn rửa xong thì đi thẳng vào bàn học. Không có khoảng trống ở giữa để mở tivi.
  2. Làm một dải nam châm trên cửa tủ lạnh. Ba viên nam châm tròn ba màu, mỗi màu một việc: màu vàng là bài Toán, màu xanh là bài Tiếng Việt, màu đỏ là soạn cặp. Ban đầu tất cả nằm bên trái cửa tủ, làm xong việc nào con tự kéo viên đó sang phải. Không cần chữ, không cần bảng tick.
  3. Chuẩn bị bàn học từ chiều. Bút đã gọt, vở đã để sẵn, đèn bàn đã cắm. Mục tiêu là từ lúc ngồi xuống tới lúc viết chữ đầu tiên không quá hai phút.
  4. Tắt tivi chung trong khung giờ học. Không chỉ tắt với con. Nếu ông bà muốn xem, vặn nhỏ hoặc chuyển sang phòng khác. Khó cho một đứa trẻ ngồi học khi cả nhà đang cười trước màn hình.
  5. Cuối tuần thứ nhất, ngồi lại năm phút. Hỏi con giờ neo có hợp không, có muốn đổi màu nam châm hay thêm việc nào không. Con được góp ý thì giữ nếp tự nguyện hơn.

Tuần thứ hai, bố mẹ thôi đứng cạnh nhắc mà chỉ liếc dải nam châm. Tuần thứ ba, thử một tối không nói gì cả, để xem con có tự đứng dậy sau khi cất bát không. Nếu chưa, quay về nhắc một câu, không sao.

Câu nói mẫu giúp nếp bám lâu

Lúc bắt đầu. "Mẹ thấy tối nào mẹ con mình cũng cãi nhau vì giờ học, mẹ mệt mà chắc con cũng mệt. Mình thử một cách mới ba tuần, cất bát xong là con vào bàn luôn, học xong thì cả tối còn lại là của con."

Khi con xin xem nốt. "Mẹ biết tập này hay. Mình đã thống nhất rồi, con vào bàn đi, làm xong kéo hết nam châm thì xem tiếp." Nói một lần, rồi đi làm việc khác, không đứng chờ.

Khi con tự giác vào bàn. Đừng khen to tát, chỉ cần nói đúng việc: "Bố thấy hôm nay con tự vào bàn ngay sau khi cất bát." Con biết bố mẹ có để ý, nhưng không thấy mình đang được dỗ.

Khi nếp bị gãy vài hôm. "Mấy hôm nay nhà mình lệch nhịp vì có khách, tối nay mình quay về cách cũ nhé." Không trách, không nhắc lại những tối con bỏ.

Con hỏi ngược lại. Con lớp 5 có thể hỏi "Sao bố được xem điện thoại mà con phải học?". Câu trả lời thật nhất là bố cũng giữ một nếp: "Giờ con học, bố cũng làm việc của bố ở bàn bên cạnh, không xem điện thoại."

Dải nam châm trên tủ lạnh: dùng sao cho khỏi thành trò chơi

Tấm nam châm có tác dụng vì nó nằm ở chỗ cả nhà đi qua nhiều lần trong buổi tối và vì con tự tay kéo. Kéo một viên sang phải là một hành động nhỏ, đủ để con cảm thấy mình vừa xong một việc. Nhưng nếu dùng sai, nó nhanh chóng thành trò chơi hoặc thành công cụ để người lớn kiểm soát.

Vài điều nên giữ. Chỉ con được kéo nam châm của con, người lớn không kéo hộ, kể cả khi thấy con đã làm xong mà quên. Không thêm quá ba hay bốn viên, vì dải dài quá nhìn vào đã ngại. Không dùng nam châm để tính điểm hay đổi phần thưởng, kiểu đủ hai mươi viên thì được mua đồ chơi, vì lúc đó con sẽ kéo nam châm cho nhanh chứ không làm bài cho xong. Sáng hôm sau, con tự kéo tất cả về bên trái trước khi đi học, coi như bắt đầu một ngày mới.

Với con lớp 5, có thể để con tự chọn việc cho từng viên mỗi tuần, chẳng hạn tuần có kiểm tra thì thêm một viên màu xanh lá cho phần tự ôn. Đến lớp 6, nhiều con không cần nam châm nữa, chuyển sang tự ghi việc vào sổ. Khi con tự đề nghị bỏ, cứ để con bỏ, vì công cụ đã làm xong việc của nó.

Những cách hay dùng mà không tạo được nếp

Phần lớn các cách dưới đây có tác dụng vài hôm vì có cái mới, sau đó nhạt dần.

Hay làmVì sao không bềnThử làm
Hứa thưởng mỗi tối con tự họcCon học vì phần thưởng, hết thưởng là hết họcĐể phần còn lại của buổi tối là phần thưởng tự nhiên
Dán bảng giờ giấc chi tiết từng mười lăm phútQuá chặt, gãy ngay ngày đầu có việc bất ngờChỉ giữ một mốc neo, phần sau linh hoạt
Đổi giờ học theo lịch của người lớnCon không có tín hiệu bắt đầu quen thuộcNeo vào việc của con, không neo vào giờ đồng hồ
Nhắc liên tục cho đến khi con điCon học được rằng chưa nhắc đủ thì chưa cần điNhắc một lần, rồi im lặng chờ
So con với anh chị hay bạn cùng lớpCon thấy bị chê, thêm lý do để chốngChỉ so với chính con của tuần trước

Cũng không cần mua thêm bàn ghế mới hay đồ trang trí góc học tập để "tạo động lực". Một chỗ ngồi đủ sáng, yên, đồ dùng sẵn là đủ. Thứ tạo nếp là sự lặp lại, không phải đồ vật.

Những tối lệch nhịp: có học thêm, có khách, con mệt

Không nhà nào giữ được nếp đều đặn bảy tối một tuần. Hôm có học thêm về muộn, hôm có đám giỗ, hôm con sốt nhẹ. Điều quan trọng là phân biệt tối lệch vì lý do thật với tối lệch vì con thương lượng. Tối có lý do thật thì rút gọn: vẫn neo vào việc cất bát, nhưng chỉ làm viên nam châm đỏ là soạn cặp, bài làm sáng sớm hoặc để cô nhắc. Nếp không mất, chỉ ngắn lại.

Còn nếu con tìm cách đổi luật mỗi tối, kiểu "Hôm nay con mệt" mà vẫn đủ sức chơi, cha mẹ có thể nhẹ nhàng giữ: "Con mệt thì mình làm bài trước, xong đi ngủ sớm." Phần lớn trẻ thôi thử khi thấy luật không đổi.

Với gia đình có hai con, nếp dễ giữ hơn nếu hai anh em cùng neo vào một việc, cùng vào bàn một lúc, dù ngồi hai góc khác nhau. Đứa nhỏ nhìn đứa lớn mà theo. Nhưng đừng giao cho đứa lớn việc nhắc em, vì nhắc nhau dễ thành cãi nhau.

Những hôm cuối tuần, không cần giữ đúng giờ neo của ngày thường. Có thể chọn một mốc khác, như sau bữa sáng, ngồi ba mươi phút. Con biết cuối tuần có nếp riêng thì đỡ cảm giác học bị kéo dài cả bảy ngày.

Sau ba tuần, nhìn vào đâu

Nếp học không đo bằng điểm số. Những dấu hiệu dưới đây cho thấy nếp đang bám:

  • Phần lớn các tối, con tự vào bàn sau khi cất bát, chỉ cần nhắc một câu hoặc không cần.
  • Thời gian từ lúc ngồi xuống tới lúc bắt đầu làm bài ngắn lại.
  • Con tự kéo nam châm, có khi còn nhắc bố mẹ "Hôm nay con xong ba viên rồi".
  • Số tối to tiếng vì giờ học giảm rõ.
  • Những tối lệch nhịp, hôm sau con tự quay về nếp cũ.

Nếu sau ba bốn tuần mà tối nào con cũng vẫn chống rất mạnh, kèm buồn bã, khó ngủ, không muốn đến trường, đó không còn là chuyện nếp học. Nên nói chuyện với giáo viên chủ nhiệm xem ở lớp con thế nào, và đưa con gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý để được tư vấn, thay vì siết thêm luật ở nhà.

Câu hỏi thường gặp

Con mấy tuổi thì có thể tự giác học?

Không có một tuổi cố định. Con lớp 1, lớp 2 cần người lớn ở bên nhiều hơn, nhưng đã có thể tập nếp vào bàn theo một mốc quen. Từ lớp 3 đến lớp 5, nếu nếp được giữ đều, phần lớn con tự vào bàn mà không cần nhắc nhiều.

Có nên thưởng cho con khi con tự giác học không?

Thưởng vật chất mỗi tối thường làm con học vì phần thưởng. Phần thưởng tự nhiên tốt hơn: học xong sớm thì còn nhiều thời gian chơi. Thỉnh thoảng có thể làm một việc vui cùng con cuối tuần, nhưng không gắn chặt với từng tối.

Giờ học nên là mấy giờ?

Thay vì chọn một giờ đồng hồ, nên chọn một việc neo trong ngày, như sau bữa tối. Giờ đồng hồ dễ lệch khi bữa tối sớm muộn khác nhau, còn việc neo thì luôn đi trước giờ học. Mỗi nhà tự chọn mốc hợp với nhịp sinh hoạt của mình.

Ông bà cho cháu xem tivi lúc giờ học thì làm sao?

Nói chuyện riêng với ông bà, giải thích mình đang tập cho cháu một nếp và nhờ ông bà vặn nhỏ hoặc xem ở phòng khác trong khung giờ đó. Ông bà thương cháu, khi hiểu mục đích thường sẵn lòng giữ cùng.

Con đã có nếp rồi lại bỏ thì phải làm sao?

Nếp bị gãy sau kỳ nghỉ, sau ốm hay sau một đợt nhiều việc là chuyện thường. Quay lại đúng việc neo cũ, giữ ba tối liền, phần lớn con bắt nhịp lại nhanh hơn lần đầu. Không cần trách con vì đã bỏ.

Có cần một góc học tập riêng mới tự giác được không?

Không bắt buộc. Bàn ăn sau khi dọn sạch cũng là chỗ học tốt, miễn đủ sáng, yên và đồ dùng sẵn. Điều quan trọng là chỗ ngồi giống nhau mỗi tối, để con quen cảm giác ngồi đó là để học.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138